ανάλυση
διαβίωση στην Κοινότητα

* Το παρόν άρθρο είναι απόδοση στα ελληνικά1 τμήματος της δημοσίευσης “Policy Statement on Community Living”, του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία, Ιανουάριος 2007 (DOC EDF 07/01 EN).

1. Εισαγωγή

Η πλήρης ένταξη και η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία είναι ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η μετάβαση από τα ιδρύματα σε εναλλακτικές υπηρεσίες, υψηλής ποιότητας, μέσα στην κοινότητα, όπου η επιλογή του ατόμου με αναπηρία αποτελεί τον πυρήνα της μετάβασης αυτής, είναι απαραίτητη προκειμένου να καταστεί δυνατή η εν λόγω ένταξη και συμμετοχή. Ως εκ τούτου, η προώθηση της διαβίωσης στην κοινότητα, όπως αυτή ορίζεται στο πλαίσιο αυτό, αποτελεί βασική προτεραιότητα.

* Η «διαβίωση στην κοινότητα» είναι μια έννοια, σύμφωνα με την οποία κάθε άτομο με αναπηρία έχει τη δυνατότητα να κάνει τις επιλογές που θέλει στη ζωή του και να ζει με αξιοπρέπεια στην κοινωνία. Βλ. σελίδα 6 για ένα πιο πλήρη ορισμό. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι σε ορισμένα πλαίσια, ο όρος «διαβίωση στην κοινότητα» έχει χρησιμοποιηθεί με μια πιο περιοριστική έννοια. Η ιδέα που επεξεργάζεται το παρόν κείμενο είναι αυτή που μερικές φορές αποκαλείται «ανεξάρτητη διαβίωση» ή «αυτο-προσδιορίζουσα ζωή» ή και κάπως αλλιώς. Ωστόσο προκειμένου να είμαστε συνεπείς, ο όρος «διαβίωση στην κοινότητα» θα χρησιμοποιηθεί σε ολόκληρο το κείμενο.

Επιπλέον, το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία να ζουν μέσα στην κοινότητα και να επιλέγουν πού και με ποιον θα ζήσουν είναι εγγυημένο από το άρθρο 19 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.

Οι συνθήκες διαβίωσης σε ορισμένα ιδρύματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι δραματικές. Σε κάποια άλλα, η κατάσταση για τους διαμένοντες είναι καλύτερη, αλλά ανεξάρτητα από αυτό, τα ιδρύματα – όπως ορίζονται στο παρόν κείμενο – βρίσκονται πάντα σε αντίθεση με την ελευθερία επιλογής του κάθε ατόμου, και συνεπώς θα πρέπει να σταματήσει η λειτουργία τους.

Κάθε άτομο έχει το δικαίωμα να ζει με αξιοπρέπεια και πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό για αυτό που είναι. Αυτό συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, πως έχει τα ίδια δικαιώματα και υποχρεώσεις με τους άλλους πολίτες. Τα άτομα με αναπηρία λόγω της μειωμένης αυτονομίας τους θα πρέπει να έχουν πλήρη επίγνωση της ανθρώπινης φύσης τους και το δικαίωμα στην αμερόληπτη συνηγορία και υποστήριξη για να εξασφαλιστεί η πρόσβασή τους σε όλα τα δικαιώματα και τις ελευθερίες. Αυτή είναι η βάση για την υλοποίηση της ιδιότητας του πολίτη και της πλήρους ένταξης στην κοινωνία.

Σήμερα, κάτι τέτοιο, παρά τις διεθνείς και ευρωπαϊκές πράξεις που διακηρύσσουν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, για ένα μεγάλο αριθμό ατόμων με αναπηρία δεν είναι πραγματικότητα. Πολλά ιδρύματα αρνούνται στους ανθρώπους τα δικαιώματα αυτά και κατά συνέπεια οι άνθρωποι υπόκεινται σε παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τους. Πολλά άτομα με αναπηρία ζουν σε μεγάλα ιδρύματα, όπου δεν υπάρχει δυνατότητα για προσωπική ανάπτυξη και αυτοπραγμάτωση. Μερικά άτομα ζουν σε πιο μικρές δομές, αλλά χωρίς τη δυνατότητα να κάνουν επιλογές και να λειτουργήσουν ως ανεξάρτητοι πολίτες. Επίσης, πολλά άτομα με αναπηρία ζουν στο σπίτι της οικογένειάς τους ή συγγενών τους, αλλά συχνά ούτε αυτό είναι δική τους επιλογή αλλά αναγκάζονται εξαιτίας της έλλειψης εναλλακτικών λύσεων. Αυτό μπορεί να έχει τις ίδιες συνέπειες για το άτομο όσο και η ζωή σε ένα ίδρυμα. Είναι γεγονός ότι τα άτομα με αναπηρία που ζουν σε ιδρύματα είναι οι πιο αόρατοι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Υπάρχουν ορισμένα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα που έχουν ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο αυτό:

• Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στην ελευθερία και την ασφάλεια.
• Ο καθένας έχει την ελευθερία της μετακίνησης και της επιλογής του τόπου διαμονής του.
• Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στον σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής του ζωής και στη δημιουργία οικογένειας.
• Κανείς δεν πρέπει να υποβάλλεται σε βασανιστήρια ή σε απάνθρωπη ή εξευτελιστική μεταχείριση ή τιμωρία.
• Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στην εκπαίδευση και την εργασία.
• Όλοι έχουν το δικαίωμα να δηλώνουν τη θρησκεία ή τις πεποιθήσεις του και την ελευθερία του συνέρχεσθαι ή συνεταιρίζεσθαι.
• Κανείς δεν πρέπει να στερείται την ιδιοκτησία του.

Τα δικαιώματα αυτά ισχύουν για όλους, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων με αναπηρία. Ως εκ τούτου, τα άτομα με αναπηρία έχουν το δικαίωμα να ζουν μέσα στην κοινωνία και να απολαμβάνουν τα ίδια ανθρώπινα δικαιώματα όπως κάθε άλλος πολίτης.

2. Ίδρυμα – ένας χώρος όπου οι άνθρωποι δεν μπορούν να ασκήσουν τα δικαιώματά τους

Το ίδρυμα συνιστά μια κατάσταση όπου τα άτομα με αναπηρία δεν απολαμβάνουν τα θεμελιώδη δικαιώματα που αναφέρονται παραπάνω. Σε πολλές περιπτώσεις, οι διαμένοντες στα ιδρύματα ζουν μια ζωή απομονωμένη από την κοινωνία, συχνά σε μεγάλους χώρους με ανθρώπους που δεν έχουν επιλέξει να ζήσουν μαζί τους. Ωστόσο, ένα ίδρυμα δεν είναι αναγκαστικά μόνο ένα κτίριο ή μια δομή και δεν εξαρτάται από το μέγεθος. Ιδρυματική επίσης μπορεί να είναι η κατάσταση που ζουν τα άτομα με αναπηρία στο σπίτι με τους γονείς τους λόγω έλλειψης εναλλακτικών λύσεων. Συχνά οι οικογένειες είναι άλλοθι για τα Κράτη για να μην προσφέρουν υποστηρικτικές υπηρεσίες.

Οι άνθρωποι που ζουν σε ιδρύματα δεν έχουν ή δεν τους επιτρέπεται να ασκήσουν τον έλεγχο της ζωής τους. Μαρτυρίες αλλά και έρευνες αποδεικνύουν ότι τα ιδρύματα έχουν σαφείς αρνητικές συνέπειες για το άτομο. Η ιδρυματοποίηση συχνά δημιουργεί νωθρότητα και υποταγή, καθώς και πραγματική φτώχεια για τα άτομα με αναπηρία, ιδιαίτερα όταν στερούνται την πρόσβαση στα χρήματά τους, σε επιδόματα ή εργαλεία για την ανεξαρτησία τους.

Τα ιδρύματα δεν είναι μόνο μέσα στα κτίρια, αλλά είναι και μέσα στα μυαλά των ανθρώπων. Ο φαύλος κύκλος της απομόνωσης στην οποία τα άτομα με αναπηρία έχουν τεθεί, πρέπει να σπάσει. Τα άτομα με αναπηρία δεν θα θεωρούν τους εαυτούς τους ίσους, εάν δεν θεωρούνται ή δεν αντιμετωπίζονται ως ίσοι.

Αν η εκπαίδευση, η στέγαση, η κατάρτιση ή οι επαγγελματικές ευκαιρίες διαχωρίζονται από την κοινότητα, δεν λαμβάνουν χώρα σε αυτήν ή δεν επιτρέπουν την ενεργή συμμετοχή στην κοινότητα, τότε οδηγούν σε εισαγωγή σε ίδρυμα. Εξειδικευμένα σχολεία όπου οι μαθητές με αναπηρία λαμβάνουν ειδική εκπαίδευση με άλλα «προβληματικά» παιδιά, όπως παιδιά μεταναστών ή παιδιά Ρομά, καθώς και σε άλλες περιπτώσεις μακριά από την οικογένεια και τους φίλους τους, θα πρέπει, επίσης, σε πολλές περιπτώσεις, να θεωρηθούν ως ιδρύματα.

Το γεγονός της συμβίωσης με άλλους ανθρώπους δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ιδρυματική διαβίωση. Κάποιοι μπορεί να χρειάζονται ή να θέλουν έναν χώρο όπου να ζουν μαζί με άλλους ανθρώπους. Εντούτοις, η θεμελιώδης αρχή πρέπει πάντα να είναι ότι αποτελεί επιλογή του ίδιου του ατόμου να ζήσει με άλλους ανθρώπους. Άτομα με αναπηρία που επιλέγουν να ζήσουν μαζί με άλλα άτομα, μπορεί, λόγω της προσωπικής τους κατάστασης, να χρειάζονται είτε μόνιμο προσωπικό υποστήριξης ή τεχνική βοήθεια. Αυτή είναι μια απόλυτα εφικτή λύση, εφόσον το άτομο που αποφασίζει να ζήσει σε ένα τέτοιο μέρος αντιμετωπίζεται με αξιοπρέπεια, με σεβασμό, έχει την επιλογή να ζήσει κάπου αλλού ή με κάποιον άλλο στην κοινότητα και επίσης έχει τη δυνατότητα επιλογών στη ζωή του. Ωστόσο, τα εν λόγω μέρη πρέπει να είναι ενταγμένα στην κοινότητα, να έχουν επαρκές προσωπικό και πόρους για να καταστεί δυνατή, στην πράξη, η ελευθερία της επιλογής.

3. Διαβίωση στην Κοινότητα – ζήτημα επιλογής και ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Η «διαβίωση στην κοινότητα» είναι μια έννοια, σύμφωνα με την οποία κάθε άτομο με αναπηρία έχει τη δυνατότητα να κάνει τις επιλογές που θέλει για τη ζωή του και να ζει με αξιοπρέπεια στην κοινωνία, σε μη διακριτική βάση. Πιο συγκεκριμένα, εκτός της δυνατότητας επιλογής για τη ζωή του, το άτομο πρέπει να μπορεί ζει μόνο του ή σε μικρές δομές ως μέρος της κοινότητας με την κατάλληλη υποστήριξη. Κάθε άτομο θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να λαμβάνει αποφάσεις μόνο του και με βάση τις δικές του προσδοκίες για τη ζωή. Αυτό είναι ζωτικής σημασίας, καθώς εκείνοι που γνωρίζουν καλύτερα τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και πώς θα ικανοποιηθούν αυτές οι ανάγκες, είναι τα ίδια τα άτομα με αναπηρία.

Ωστόσο, ορισμένα άτομα ενδέχεται να χρειάζονται υποστήριξη στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Για αυτά τα άτομα με αναπηρία που δεν μπορούν να εκπροσωπήσουν τον εαυτό τους, αυτό μπορεί να το πράξει ένα αμερόληπτο και αξιόπιστο πρόσωπο που θα καταλάβει τις προσωπικές τους ανάγκες και το οποίο εμπιστεύονται. Το πεδίο εφαρμογής της επιλογής είναι τεράστιο. Περιλαμβάνει τα πάντα, από ψυχαγωγικές δραστηριότητες ή προσωπικές προτιμήσεις μέχρι σημαντικές αποφάσεις για τη ζωή.

Η ανάγκη για υποστήριξη διαφέρει από άτομο σε άτομο, αλλά βασική αρχή είναι ότι κάθε πρόσωπο πρέπει να πάρει το είδος της υποστήριξης που χρειάζεται για να ζήσει μέσα στην κοινωνία. Η στήριξη θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στις ειδικές ανάγκες κάθε ατόμου και στον αριθμό των ωρών ανά μήνα, εβδομάδα ή ημέρα που οι ανάγκες του ατόμου απαιτούν. Μερικοί άνθρωποι χρειάζονται υποστήριξη 24 ώρες την ημέρα και αυτό θα πρέπει να ικανοποιηθεί. Η στήριξη θα μπορούσε να περιλαμβάνει από οικιακές εργασίες μέχρι προσωπική βοήθεια, κοινωνική πρόνοια, εποπτεία, νοσηλευτική βοήθεια και ούτω καθεξής. Υποστήριξη είναι επίσης απαραίτητη στα άτομα με αναπηρία προκειμένου να αντιμετωπίσουν την πρόκληση να είναι εργοδότες των προσωπικών τους βοηθών. Η στήριξη θα πρέπει να οργανώνεται και να διαχειρίζεται από τα ίδια τα άτομα ανάλογα με τη ζωή που επιθυμούν να ζουν, αν και μερικοί άνθρωποι χρειάζονται βοήθεια για να υποστηρίξουν τις ανάγκες / επιθυμίες τους, ιδίως τα άτομα με πολλαπλές ανάγκες εξάρτησης.

Η ποιότητα ζωής των ατόμων με πολλαπλές ανάγκες εξάρτησης μερικές φορές εξαρτάται από τη βούληση και την ικανότητα των «άλλων» να καταλάβουν τις ανάγκες τους. Αυτοί οι «άλλοι» μπορεί να είναι για παράδειγμα οι γονείς, στον βαθμό που είναι σε θέση να το πράξουν και για όσο χρονικό διάστημα ζουν. Ωστόσο, το προσωπικό πρέπει να εκπαιδεύεται για να κατανοήσει, στο μέτρο του δυνατού, τις ανάγκες των ατόμων που χρειάζονται υποστήριξη στη λήψη αποφάσεων.

Πρέπει να διασφαλίζεται ότι τα άτομα με πολλαπλές ανάγκες εξάρτησης αναγνωρίζονται ως άτομα με δικαίωμα να επιλέγουν, τόσο σε νομική όσο και σε καθημερινή βάση. Αυτό προϋποθέτει σαφώς ότι η ερμηνεία και η ευαισθητοποίηση για τις ανάγκες των ατόμων θεωρούνται αναπόσπαστα μέρη της διαδικασίας λήψης αποφάσεων.

Οι πολλαπλές ανάγκες κάποιων ατόμων με αναπηρία δεν εξαρτώνται από τις δυνατότητές τους, αλλά από τη συνεχή και κατάλληλη εκπαίδευσή τους. Για τα άτομα με πολλαπλές ανάγκες εξάρτησης, απαιτούνται συνεχείς προσπάθειες, προσαρμοσμένες στις ανάγκες του κάθε ατόμου, ώστε να εξασφαλιστεί η χειραφέτηση και ενδυνάμωσή τους. Στη διαδικασία αυτή πρέπει να αναγνωρισθεί πλήρως ο ρόλος των γονέων.

Η διαβίωση στην κοινότητα δεν αφορά μόνο τη ζωή στην κοινότητα με την απαραίτητη υποστήριξη, αλλά αφορά επίσης τα εργαλεία για την αλλαγή, το άνοιγμα σε μια σειρά από ευκαιρίες για ενεργό συμμετοχή στην εκπαίδευση, την απασχόληση, σε κοινωνικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Θα πρέπει να υπάρχει μια σειρά ευκαιριών από τις οποίες τα άτομα με αναπηρία να μπορούν να κάνουν συνειδητές επιλογές σε διαφορετικές χρονικές στιγμές στη ζωή τους. Χωρίς προσιτές επιλογές υπηρεσιών, η πραγματική επιλογή δεν θα είναι εγγυημένη για το άτομο.

Αν και ο στόχος είναι ίδιος για όλους, μεταξύ των ατόμων υπάρχουν θεμελιώδεις διαφορές. Η ποικιλομορφία αυτή θα πρέπει να είναι σεβαστή και πρέπει να καταστεί σαφές ότι δεν υπάρχει ένας ενιαίος τρόπος, αλλά διάφοροι τρόποι για την επίτευξη της διαβίωσης στην κοινότητα. Αν το πλαίσιο αυτό εφαρμοστεί ορθά, είναι δυνατόν να εξυπηρετήσει άτομα με τις πιο σύνθετες ανάγκες στην κοινωνία και μάλιστα με ευεργετικά αποτελέσματα. Η χειραφέτηση και η ενδυνάμωση των ατόμων με αναπηρία θα τους επιτρέψει να συμμετέχουν ενεργά στην κοινωνία και να ζήσουν με τη μεγαλύτερη δυνατή ανεξαρτησία.

Έρευνα έχει δείξει ότι η υποστήριξη παρέχει προστιθέμενη αξία στην προώθηση και διατήρηση των ευκαιριών διαβίωσης στην κοινότητα. Η υποστήριξη αυτή συνήθως περιλαμβάνει, πριν από την αξιολόγηση των πληροφοριών και της υποστήριξης, κατάρτιση σε θέματα ισότητας και αναπηρίας, ευαισθητοποίηση σε θέματα αναπηρίας και στις αρχές της διαβίωσης στην κοινότητα, συμβουλές, και υποστήριξη στον τομέα της στέγασης, της απασχόλησης, της εκπαίδευσης, της υγείας κ.λπ., πρακτική υποστήριξη στην επιλογή και τη διαχείριση των προσωπικών βοηθών ή των φορέων που παρέχουν υποστήριξη, όπως επίσης και στις συνδρομητικές υπηρεσίες. Η υποστήριξη πρέπει να θεωρηθεί ως ένα πολύ σημαντικό μέσο για την πραγμάτωση της διαβίωσης στην κοινότητα.

Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η αντικατάσταση των ιδρυμάτων από εναλλακτικές υπηρεσίες, δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση για καλύτερα αποτελέσματα- είναι αναγκαία αλλά όχι ικανή συνθήκη. Η αποϊδρυματοποίηση μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να περιγραφεί ως μια διαδικασία που δεν τελειώνει ποτέ. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι συχνά ένα άτομο που έχει ζήσει σε ίδρυμα χάνει σταδιακά τον έλεγχο της ζωή του και τους κοινωνικούς του ρόλους, εκτός από εκείνον του «τρόφιμου» ή του «ασθενή». Για τα άτομα αυτά, μπορεί να χρειαστούν χρόνια ή ακόμη και μια ζωή προκειμένου να αποκτήσουν εκ νέου μια «κανονική», ευτυχισμένη ζωή.

4. Από τον αποκλεισμό στην ένταξη

Κατά τον τερματισμό λειτουργίας των ιδρυμάτων, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή έκβαση του εγχειρήματος είναι η παροχή εναλλακτικών λύσεων στη θέση των ιδρυμάτων. Αν θέλουμε να κλείσει κάτι, θα πρέπει ταυτόχρονα να δημιουργήσουμε κάτι άλλο. Πρέπει συνεπώς να υπάρξει μια σύντομη μεταβατική περίοδος, όπου τα δύο συστήματα θα βρίσκονται σε παράλληλη εφαρμογή. Πράγματι, σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες αυτό συμβαίνει.

Προκειμένου να διασφαλιστεί η αρμονική μετάβαση, τα ιδρυματοποιημένα άτομα, οι προσωπικοί βοηθοί και οι οικογένειές τους θα χρειαστούν εκπαίδευση στις αρχές και τις πρακτικές της διαβίωσης στην κοινότητα και της ανεξαρτησίας των ατόμων με αναπηρία κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου. Εάν οι άνθρωποι δεν έχουν γνωρίσει ποτέ εναλλακτικές λύσεις, και δεν είχαν τη δυνατότητα να εκφράσουν τη βούλησή τους, θα πρέπει να εκπαιδευτούν προς αυτή την κατεύθυνση.

Προτού οι εναλλακτικές λύσεις αντικαταστήσουν πλήρως τα ιδρύματα, είναι απολύτως αναγκαίο οι συνθήκες εντός των ιδρυμάτων να βελτιωθούν. Για να επιτευχθεί αυτό, όσοι εργάζονται και ζουν σε τέτοιες δομές χρειάζονται ενημέρωση και κατάρτιση. Επιπλέον, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι αναγκαίες κάποιες βελτιώσεις. Κάθε βελτίωση των συνθηκών των ιδρυμάτων πρέπει να οδηγήσει σε περισσότερες ευκαιρίες για τους διαμένοντες να ασκήσουν τα δικαιώματά τους. Καθοριστικής σημασίας είναι η ανεξάρτητη παρακολούθηση της κατάστασης εντός των ιδρυμάτων, καθώς και το δικαίωμα υποβολής παραπόνων σε περίπτωση που η ποιότητα δεν είναι ικανοποιητική. Σε ορισμένες περιπτώσεις, θα χρειαστούν ριζικές αλλαγές σε διαχείριση και προσωπικό προκειμένου να βελτιωθεί η κατάσταση στα ιδρύματα, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να καταστεί αδύνατο να αλλάξουν βαθιά ριζωμένες πρακτικές ή πεποιθήσεις.

Ωστόσο, όλα τα ιδρύματα θα πρέπει να καταρτίσουν χρονοδιαγράμματα για τον τερματισμό λειτουργίας τους. Ο αριθμός των κατοίκων δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να αυξηθεί ως συνέπεια των βελτιώσεων που έγιναν στα ιδρύματα. Στόχος είναι η σταδιακή απομάκρυνση από τα ιδρύματα, με την παροχή εναλλακτικών λύσεων. Οι επενδύσεις θα πρέπει ουσιαστικά να αφορούν την ανάπτυξη ποιοτικών υπηρεσιών βασισμένων στην κοινότητα.

Η άμεση πληρωμή (χρήματα που δίνονται στα άτομα με αναπηρία από την τοπική αυτοδιοίκηση ή το κράτος, είτε άμεσα είτε μέσω της οικογένειάς του / φροντιστή του) είναι ένας σημαντικός τρόπος ώστε τα άτομα να μπορούν να επιλέγουν οι ίδιοι ποιες υπηρεσίες θα αγοράσουν και ποιους βοηθούς θα προσλάβουν. Το ίδιο πρέπει να ισχύει και για τους ανθρώπους που ζουν σε δομές, προκειμένου να εξασφαλίζεται η ανεξαρτησία τους, η δυνατότητα να οργανώνουν τον ελεύθερο χρόνο τους και η αλληλεπίδρασή τους με την κοινότητα. Οι εν λόγω υπηρεσίες θα επιτρέψουν μεγαλύτερο βαθμό ανεξαρτησίας και συμμετοχής και πρέπει να είναι διαθέσιμες για ολόκληρη την περίοδο της ζωής των ατόμων με αναπηρία. Το ποσό των χρημάτων θα πρέπει να αξιολογείται με βάση τις ατομικές ανάγκες, να είναι επαρκές για να ζήσει μια ζωή με αξιοπρέπεια και να καλύπτει το πρόσθετο κόστος που συνδέεται με τις ατομικές ανάγκες. Η διαδικασία για την απόκτηση αυτών των χρημάτων δεν θα πρέπει να είναι γραφειοκρατική, αλλά όσο το δυνατόν απλούστερη.

Η πολιτεία θα πρέπει να εξασφαλίζει ότι το άτομο με αναπηρία θα πάρει τις βοηθητικές συσκευές και τον εξοπλισμό κινητικότητας που χρειάζεται για να ζήσει με τη μεγαλύτερη δυνατή ανεξαρτησία. Τα προϊόντα αυτά δεν θα πρέπει να έχουν υψηλό κόστος, αλλά και να μην επιβαρύνουν οικονομικά το άτομο. Επιπλέον, η προώθηση της διαβίωσης στην κοινότητα είναι ένας πρόσθετος λόγος για να διασφαλιστεί ότι το δομημένο περιβάλλον θα είναι προσβάσιμο για άτομα με αναπηρία.

Μερικές οικογένειες που έχουν μέλη με αναπηρία θα χρειαστούν σημαντική στήριξη στην καθημερινή τους ζωή, τόσο σε οικονομικούς όσο και σε ανθρώπινους πόρους. Είναι σημαντικό ότι η στήριξη αυτή πρέπει να δίνεται για να εξασφαλιστεί ότι όλα τα μέλη της οικογένειας μπορούν να έχουν μια ουσιαστική ζωή, βασισμένη σε προσωπικές επιλογές και προσωπική ανεξαρτησία. Η στήριξη αυτή θα πρέπει επίσης να θεωρηθεί ως ένας τρόπος εφοδιασμού της οικογένειας που έχει ένα μέλος με αναπηρία με τα απαραίτητα εργαλεία για να ζήσει κάπου αλλού, εάν αυτό κριθεί απαραίτητο.

Σήμερα, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, υπάρχουν λίστες αναμονής ατόμων με αναπηρία για εισαγωγή σε ίδρυμα. Αυτό συχνά συμβαίνει λόγω της σοβαρής έλλειψης εναλλακτικών υπηρεσιών και κατάλληλων πληροφοριών προς τους χρήστες. Όλοι πρέπει να καταβάλλουν προσπάθεια για την παροχή υπηρεσιών βασισμένων στην κοινότητα, ώστε να αποφευχθεί η ιδρυματοποίηση των ατόμων με αναπηρία.