ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΠΟΛΥΜΕΣΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία του Θωμά Γκογκορώση- ΠΜΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ του ΠΑ.Δ.Α. – Μέρος 2ο
Εισαγωγή
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι υποφέρουν από αναπηρίες, αριθμός που αντιστοιχεί στο 15% περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού (Pirrone et al., 2022). Όσον αφορά τα αίτια της αναπηρίας, άλλα άτομα γεννιούνται με μια κατάσταση αναπηρίας (π.χ. σύνδρομο Down) ή παρουσιάζουν μια πάθηση νωρίς στη ζωή τους (π.χ. αυτισμός), σε άλλα οι αναπηρίες είναι αποτέλεσμα τραυματισμού και άλλα αναπτύσσουν αναπηρία σε μεταγενέστερα στάδια της ζωής (π.χ. άνοια, αναπηρία κινητικότητας που σχετίζεται με την ηλικία) (Krahn et al., 2015).
Οι ανάγκες υγείας των ατόμων με αναπηρίες ποικίλλουν ανάλογα με τον τύπο του περιορισμού και με την πάθηση που κρύβεται πίσω από την αναπηρία (Krahn et al., 2015), με τα άτομα να αντιμετωπίζουν τόσο ανάγκες υγείας που προκύπτουν από την πρωτογενή αναπηρία τους όσο και γενικές ανάγκες υγείας. Τα άτομα μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικά τις ανάγκες αυτές εάν λάβουν την κατάλληλη υποστήριξη, τις κατάλληλες πληροφορίες (Shakespeare and Kleine, 2013) και την κατάλληλη εκπαίδευση. Η εκπαίδευση αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την μεταβολή των σχετιζόμενων με τη νόσο ανθυγιεινών συμπεριφορών και ως εκ τούτου για την επίτευξη καλών αποτελεσμάτων αποκατάστασης (Jenny and Fai, 2001). Επιπλέον, έχει καταδειχθεί ότι η εκπαίδευση για την υγεία μπορεί να αυξήσει αποτελεσματικά την ικανοποίηση των ασθενών και των οικογενειών τους, να βοηθήσει την αποκατάσταση των ασθενών, να διευκολύνει τη λειτουργική δραστηριότητα και να βελτιώσει αποτελεσματικά την αυτοαποτελεσματικότητα για την ανάκτηση της υγείας και τη διευκόλυνση της μετέπειτα αποκατάστασης (Yeh et al., 2005).
Ωστόσο, η έλλειψη εκπαιδευτικών προσεγγίσεων που θα μπορούσαν να καλύψουν αποτελεσματικά τις εκπαιδευτικές ανάγκες των ασθενών αποτελεί πρόκληση σε πολλές περιπτώσεις. Η παραδοσιακή διδακτική προσέγγιση, που χρησιμοποιείται συνήθως σε κλινικά περιβάλλοντα παγκοσμίως, θεωρείται αναποτελεσματική, με τους ασθενείς να παραπονιούνται ότι λαμβάνουν πολύ λίγες ή πάρα πολλές πληροφορίες, οι οποίες μπορεί να μην είναι χρήσιμες ή να είναι τρομακτικές, τεχνικές και δυσνόητες. Οι ασθενείς των οποίων οι εκπαιδευτικές ανάγκες δεν ικανοποιούνται μπορεί να είναι στενοχωρημένοι, δυσαρεστημένοι με την παρεχόμενη φροντίδα και να έχουν μειωμένη ποιότητα ζωής (Malale et al., 2020). Επίσης, ο παραδοσιακός τρόπος εκπαίδευσης για την αποκατάσταση των ασθενών, συνοδεύεται και από άλλα μειονεκτήματα. Συγκεκριμένα, απαιτεί την ύπαρξη ενός εκπαιδευτή, ενώ παράλληλα ο ρυθμός μάθησης δεν καθορίζεται σύμφωνα με την ατομική ικανότητα μάθησης του ασθενούς και ως εκ τούτου περιορίζει την ενεργό συμμετοχή αυτού. Επίσης, δεδομένου πως ο εκπαιδευτής πρέπει να επαναλάβει τις ίδιες πληροφορίες σε διαφορετικές ομάδες ασθενών, μπορεί να αισθάνεται πλήξη και το κίνητρο για διδασκαλία ενδέχεται να μειωθεί. Αναγνωρίζοντας τους παραπάνω περιορισμούς των εκπαιδευτικών αυτών προγραμμάτων, που βασίζονται σε διαλέξεις και κείμενο, οι επαγγελματίες υγείας εξερευνούν τη χρήση της προηγμένης τεχνολογίας προκειμένου να δημιουργήσουν τρόπους για την ανάπτυξη της ικανότητας των ασθενών τους να μαθαίνουν έννοιες υγείας και, επομένως, να αναπτύσσουν στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων στις καθημερινές τους δραστηριότητες (Jenny and Fai, 2001).
Έτσι, η χρήση εκπαιδευτικής τεχνολογίας που βασίζεται σε υπολογιστές για την εκπαίδευση ασθενών έχει αυξηθεί δραματικά κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών (Lo et al., 2011), με τους ασθενείς να επωφελούνται από την προσαρμοστικότητα της τεχνολογίας και έχουν τη δυνατότητα να τη χρησιμοποιήσουν προκειμένου να ξεκινήσουν, να σταματήσουν και να συνεχίσουν τη μάθηση με τον δικό τους ρυθμό (Malale et al., 2020). Επίσης, η εκπαιδευτική και ψυχολογική έρευνα παρέχει στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι οπτικές προσεγγίσεις μπορούν να ενισχύσουν τη μάθηση και τα κίνητρα παρέχοντας συγκεκριμένες απεικονιστικές αναπαραστάσεις των θεμάτων που πρέπει να διδαχθούν (Ferguson et al., 2016).
Στο πλαίσιο αυτό, τα πολυμέσα, τα οποία μπορούν να οριστούν ως «τα στοιχεία που χαρακτηρίζονται από την παρουσία κειμένου, εικόνας, ήχου, κινούμενων εικόνων και βίντεο που οργανώνονται σε συνδυασμό ορισμένων ή όλων των παραπάνω στοιχείων σε ένα συνεκτικό πρόγραμμα» (Lua and Khairuzzaman, 2014), μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την προετοιμασία των ασθενών για διαδικασίες, την παροχή πληροφοριών υγείας, τη διδασκαλία στρατηγικών αντιμετώπισης των προβλημάτων καθώς και για τη διευκόλυνση συμπεριφορών αυτοφροντίδας, όπως καταδεικνύεται από τη βιβλιογραφία (Lo et al., 2011).
Ειδικότερα, διατίθενται διαδικτυακά βίντεο και podcast για την εκπαίδευση των ασθενών και του κοινού σχετικά με μια ποικιλία ιατρικών καταστάσεων, ενώ θετικές εκβάσεις και θετικά αποτελέσματα της εκπαίδευσης μέσω πολυμέσων έχουν αναφερθεί τόσο για νοσηλευόμενους ασθενείς όσο και σε περιβάλλοντα εξωτερικών ασθενών. Η εκπαίδευση στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης μέσω της χρήσης πολυμέσων έχει αποδειχθεί ευεργετική στο να παρακινήσει τους ασθενείς θετικά να ακολουθήσουν τις συστάσεις των παρόχων υγειονομικής περίθαλψης. Για παράδειγμα η χρήση της διαδικτυακής εκπαίδευσης μέσω βίντεο έχει οδηγήσει σε βελτιωμένες γνώσεις και αποτελέσματα στο δέρμα ασθενών με δερματικές παθήσεις, ενώ επίσης η εκπαίδευση μέσω βίντεο βελτίωσε την κατανόηση της θεραπείας και τη διατήρηση των πληροφοριών σχετικά με τη διαχείριση των παρενεργειών και την αναφορά συμπτωμάτων σε χημειοθεραπευόμενους ασθενείς (Unk and Brasington, 2014). Ακόμα, έχει καταδειχθεί ότι τέτοιες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικές, οδηγώντας σε βελτιωμένη γνώση σχετικά με τις θεραπευτικές επιλογές, σε αυξημένη αυτοπεποίθηση για την αυτοφροντίδα και σε αυξημένη αυτοπεποίθηση που σχετίζεται με την επικοινωνία με τους γιατρούς και τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων (Lo et al., 2011).
Το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό των παρεχόμενων μέσω των πολυμέσων οδηγιών αφορά την ελευθερία από περιορισμούς χρόνου και χώρου, ενώ επίσης, υπάρχει η δυνατότητα απευθείας αποθήκευσης των περιεχομένων του μαθήματος σε ψηφιακό μέσο και επανάληψης των μαθημάτων ανάλογα με τις ατομικές ανάγκες των εκπαιδευόμενων (Chiang et al., 2013). Επίσης, η χρήση δυναμικών συστημάτων, όπως τα βίντεο συνεχούς ροής σε έναν ιστότοπο του συστήματος υγείας, μπορεί να βελτιώσει τη συνέπεια των πληροφοριών που λαμβάνουν οι ασθενείς και να προωθήσει την έγκαιρη παράδοση του υλικού, αμέσως πριν από μια κλινική συνάντηση, ενώ μια προσέγγιση πολυμέσων, η οποία μπορεί να ενσωματώνει βίντεο, γραφικά σχέδια και ηχητικές περιγραφές έχει επίσης ιδιαίτερες δυνατότητες ως μέσο για τη μετάδοση πληροφοριών σε ασθενείς με περιορισμένες δεξιότητες γραμματισμού (Wilsonetal., 2012). Τέτοιου είδους πολυτροπικά εκπαιδευτικά υλικά προσφέρουν στον εκπαιδευόμενο την καλύτερη δυνατή ευκαιρία να ξεπεράσει τα εμπόδια που επιβάλλονται όχι μόνο από τα προβλήματα γραμματισμού αλλά και από εκείνα που επιβάλλονται από τη σωματική αναπηρία. Μέσω της χρήσης γραφικών και ακουστικών διεπαφών, οι χρήστες με περιορισμένες δεξιότητες ανάγνωσης ή οπτικούς περιορισμούς μπορούν να έχουν πρόσβαση σε υλικό που διαφορετικά, στη συμβατική έντυπη μορφή αυτού, δεν θα είχαν πρόσβαση. Η διδασκαλία μέσω τεχνολογίας πολυμέσων, όταν εφαρμόζεται κατάλληλα, θεωρείται ότι διευκολύνει την κατανόηση σύνθετου υλικού μειώνοντας το γνωστικό φορτίο που σχετίζεται μόνο με την ανάγνωση και την αποκωδικοποίηση κειμένου και ενισχύει τη διατήρηση προσδίδοντας ακρίβεια σε αφηρημένες έννοιες. Τα γραφικά και τα πολυμέσα μπορούν να υποδεικνύουν οπτικά συσχετισμούς που είναι πιο δύσκολο να προκύψουν αποκλειστικά μέσω κειμένου και είναι πιο πιθανό να οδηγήσουν σε σωστούς συσχετισμούς ανεξάρτητα από την ηλικία του εκπαιδευόμενου (Goffar, 2005).
