Τα περιεχόμενα στόχων σε άτομα με σωματικές αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαφειριάδου Άννας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 45ο
7.5. Μελλοντικές κατευθύνσεις
Από όλα τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω έρευνα μεγαλύτερης εμβέλειας. Αναλυτικότερα, προτείνεται η διεξαγωγή μιας έρευνας με το ίδιο θέμα με την παρούσα αλλά με μεγαλύτερο δείγμα ατόμων με σωματική αναπηρία συλλεγμένο με πιθανοτική δειγματοληψία ώστε να μπορούν να εξαχθούν γενικεύσιμα αποτελέσματα (Babbie, 2011). Αν το δείγμα ήταν μεγαλύτερο θα συμπεριλαμβάνονταν περισσότερες μορφές κινητικών αναπηριών και χρόνιων παθήσεων και θα φαινόταν έτσι η επίδραση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της κάθε αναπηρίας στο περιεχόμενο των στόχων και στην ευεξία. Επιπλέον, σε μια μελλοντική έρευνα με μεγαλύτερο δείγμα θα μπορούσε να προσδιοριστεί ο ειδικός ρόλος που μπορεί να παίζει η ευεξία στη σχέση στόχων ζωής, αναπηρίας και ψυχολογικής ευελιξίας με ανάλυση δομικών εξισώσεων (Hayes, 2022). Με αυτή την ανάλυση (path analysis) θα μπορούσε για παράδειγμα να αποδειχθεί ότι η υποκειμενική ευεξία έχει το ρόλο ενδιάμεσων μεταβλητών (mediators).
Θα είχε ερευνητικό ενδιαφέρον το δείγμα να περιλαμβάνει άτομα όχι μόνο από αστικές αλλά και από ημιαστικές και αγροτικές περιοχές καθώς και άτομα με οριακή ή ήπια νοημοσύνη ώστε να διερευνηθεί αν η περιοχή διαμονής ή ο δείκτης νοημοσύνης συνδέονται με τα περιεχόμενα των στόχων και την υποκειμενική ευεξία. Συν τοις άλλοις, συνίσταται μελλοντικές έρευνες που θα ερευνήσουν τη σχέση των ίδιων ψυχολογικών δομών να συμπεριλάβουν και τη διερεύνηση του κοινωνικοοικονομικού υποβάθρου ώστε να διαπιστωθεί αν αυτό σχετίζεται με τον προσανατολισμό σε ενδογενείς ή εξωγενείς στόχους, την αποδοχή της αναπηρίας, την υποκειμενική ευεξία και την ψυχολογική ευελιξία των ατόμων με σωματική αναπηρία.
Προτείνεται ακόμα η διεξαγωγή έρευνας παρόμοια με την παρούσα που θα περιλαμβάνει τη δεύτερη και την τρίτη διάσταση του ερωτηματολογίου AI αλλά και μια πιο εκτεταμένη έκδοση αυτού ώστε να διερευνηθεί ενδελεχώς η σημαντικότητα των στόχων αλλά και το αν επηρεάζει την υποκειμενική ευεξία και την απόδοση αξίας σε ενδογενείς ή εξωγενείς στόχους η μελλοντική πιθανότητα επίτευξης του κάθε στόχου καθώς και ο βαθμός στον οποίο έχει επιτευχθεί μέχρι στιγμής ο κάθε στόχος. Πιθανότατα η συμπερίληψη αυτών των δύο διαστάσεων να έκανε και πιο αξιόπιστη την κλίμακα σημαντικότητας των εξωγενών στόχων. Σημαντική θα ήταν και η διερεύνηση του ρόλου της αποδοχής της αναπηρίας στη σχέση στόχων ζωής και ευεξίας με μια άλλη πιο αξιόπιστη ψυχομετρικά, αλλά ίσως και εννοιολογικά, κλίμακα. Τέλος, ενδιαφέρον θα παρουσίαζε η διεξαγωγή μιας παρόμοιας έρευνας με την παρούσα που να αφορά τη σχέση του περιεχομένου των στόχων, του ρόλου της αναπηρίας και της υποκειμενικής ευεξίας σε άτομα με άλλο είδος αναπηρίας όπως με προβλήματα ακοής ή όρασης ώστε να αναδειχθούν πιθανές διαφορές στον ρόλο της κάθε αναπηρίας. Παραδείγματος χάριν, μπορεί να αποδεικνυόταν ότι τα άτομα με αισθητηριακές αναπηρίες αποδέχονται λιγότερο την αναπηρία τους ή ότι νιώθουν πως διαδραματίζει αρνητικό ρόλο στην επίτευξη στόχων ζωής και κατ’ επέκταση ότι βιώνουν χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας συγκριτικά με άτομα με σωματική αναπηρία.
Όσο για τη νέα μεταβλητή που εισήχθη σ’ αυτή την έρευνα, αυτή του ρόλου της αναπηρίας στην επίτευξη στόχων ζωής, φαίνεται ότι ακόμα αποτελεί έναν δύσκολο γρίφο, ο οποίος χρήζει επίλυσης. Προτείνεται λοιπόν, να διερευνηθεί αυτή η μεταβλητή και από μελλοντικές έρευνες με τη μορφή διπόλου και με την ίδια διατύπωση με την παρούσα έρευνα. Παρότι αυτή η μεταβλητή φάνηκε να συνδέεται ή να προβλέπει μερικές ψυχολογικές δομές όπως η ψυχολογική ευελιξία και η υποκειμενική ευεξία δεν εμφάνισε την αναμενόμενη σύνδεση με άλλες βασικές μεταβλητές όπως με την αποδοχή και την ηλικία εμφάνισης της αναπηρίας. Συνεπώς, συνίσταται περαιτέρω διερεύνηση του ρόλου της συγκεκριμένης μεταβλητής στη σχέση στόχων ζωής, υποκειμενικής ευεξίας και αποδοχής της αναπηρίας σε μια μεγαλύτερης εμβέλειας έρευνα.
Για να αποσαφηνιστεί η σχέση των ψυχολογικών κατασκευών που μελετήθηκαν στην παρούσα έρευνα είναι σημαντικό η μελλοντική έρευνα να εξετάσει και κάποιες συμπληρωματικές μεταβλητές. Μια από τις μεταβλητές που θα μπορούσε να φωτίσει τον ρόλο που παίζει η αναπηρία στην επίτευξη των στόχων ζωής, ίσως είναι η απόδοση παραγωγικών αιτίων (attributional styles). Αυτή η τοποθέτηση προέρχεται από την έλλειψη σημαντικών γραμμικών συσχετίσεων στην παρούσα έρευνα. Υποθέτουμε ότι μπορεί να βοηθήσει ως εξής. Για παράδειγμα, αν ένα άτομο θεωρεί ότι η σωματική του αναπηρία παίζει θετικό ρόλο, ίσως αποδίδει την επίτευξη ενός στόχου σε αυτό το χαρακτηριστικό του και όχι στις προσπάθειες του ιδίου. Συν αυτώ, θα μπορούσε να διασαφηνιστεί, αν και κατά πόσο τα άτομα με κινητικές αναπηρίες αντιλαμβάνονται την αναπηρία τους ως ένα εσωτερικό εμπόδιο (εγγενείς φυσιολογικές και κινητικές παράμετροι, όπως π.χ. είναι η φυσική κατάσταση), είτε και ως ένα εξωτερικό (εξωγενείς δυσκολίες, όπως είναι η προσβασιμότητα σε χώρους). Ακόμα μια μεταβλητή που θα μπορούσε να συμβάλει στην αποσαφήνιση της σχέσης περιεχομένων στόχων, αναπηρίας και ευεξίας είναι η παρακίνηση, το γιατί θέτουν τα άτομα με σωματική αναπηρία τους εκάστοτε στόχους. Προτείνεται λοιπόν, οι μεταβλητές αυτές να συμπεριληφθούν σε μελλοντικές έρευνες. Εν κατακλείδι, περαιτέρω έρευνα χρειάζεται για την βαθύτερη κατανόηση της σχέσης των ψυχολογικών δομών που μελετήθηκαν στην παρούσα έρευνα.
