Τα περιεχόμενα στόχων σε άτομα με σωματικές αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαφειριάδου Άννας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 40ο
6.1.1. Έλεγχος ανεξαρτησίας χ2
Τις παραπάνω συσχετίσεις ακολούθησε ο χ2 έλεγχος ανεξαρτησίας για να διαπιστωθεί η ανεξαρτησία ή η εξάρτηση μεταξύ των ποιοτικών μεταβλητών της έρευνας όπως το φύλο και η απόκτηση παιδιών καθώς όπως φάνηκε από τις παραπάνω αναλύσεις συσχετίζονται με τις κύριες μεταβλητές της έρευνας. Ωστόσο, ο συγκεκριμένος έλεγχος κρίθηκε αναξιόπιστος γιατί το ποσοστό των κελιών που είχαν αναμενόμενη συχνότητα κάτω από 5 ξεπερνούσε κατά πολύ το 20% των κελιών του πίνακα που είναι το όριο ώστε να έχει ο συγκεκριμένος έλεγχος νόημα (Ζαφειρόπουλος, 2015). Συνεπώς, τα αποτελέσματα του συγκεκριμένου ελέγχου παραλείπονται λόγω έλλειψης αξιοπιστίας.
6.1.2. Ανάλυση πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης
Τελικώς, έγινε ανάλυση πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης προκειμένου να απαντηθεί το ερευνητικό ερώτημα που αφορά την ψυχολογική ευελιξία. Γι’ αυτό το λόγο ως εξαρτημένη μεταβλητή επιλέχθηκε αυτή που μετράει την ψυχολογική ευελιξία. Για την εισαγωγή των ανεξάρτητων μεταβλητών στο μοντέλο παλινδρόμησης χρησιμοποιήθηκε αρχικά η μέθοδος enter ενώ αμέσως μετά η μέθοδος stepwise. Με την πρώτη μέθοδο δοκιμάστηκαν ουσιαστικά όλες οι μεταβλητές ως προς το αν τα δεδομένα τους προσαρμόζονται στο ζητούμενο μοντέλο πρόβλεψης ενώ με την τελευταία εισήχθησαν στο μοντέλο οι πιο κατάλληλες στατιστικά ανεξάρτητες μεταβλητές. Πιο αναλυτικά, η μέθοδος stepwise αποκλείει σταδιακά όσες ανεξάρτητες μεταβλητές παρουσιάζουν υψηλή συσχέτιση μεταξύ τους, όσες εμφανίζουν δηλαδή πολυσυγγραμμικότητα, ενώ επιλέγει για εισαγωγή στο μοντέλο εκείνες που ερμηνεύουν καλύτερα την εξαρτημένη (Ζαφειρόπουλος, 2015). Οι μεταβλητές που επιλέχθηκαν τελικά ως ανεξάρτητες ήταν η εμφάνιση μόνιμων προβλημάτων υγείας, η αποδοχή της αναπηρίας, η ευεξία καθώς και η μεταβλητή που εκφράζει τη διαφορά ανάμεσα στη σημαντικότητα ενδογενών και εξωγενών στόχων. Στον παρακάτω πίνακα (βλ. Πίνακα 2.7) παρουσιάζεται η ερμηνευτική ικανότητα του μοντέλου παλινδρόμησης.
Πίνακας 2.7
Σύνοψη μοντέλου 1 πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης
Μοντέλο R R2 Προσαρμοσμένο R2 Τυπικό Σφάλμα Εκτίμησης
1 .73 .53 .45 .96
Στον πίνακα 2.7 φαίνεται από τον συντελεστή προσδιορισμού R2 ότι οι ανεξάρτητες μεταβλητές ερμηνεύουν την εξαρτημένη σε ποσοστό 53%, ποσοστό αρκετά υψηλό. Με άλλα λόγια, τα προβλήματα υγείας που συνοδεύουν την αναπηρία, η αποδοχή της αναπηρίας, το αίσθημα της ευεξίας αλλά και το πόση διαφορά έχει η σημασία που αποδίδεται στους ενδογενείς στόχους σε σχέση με τους εξωγενείς διαμορφώνουν σε σημαντικό βαθμό τα επίπεδα ψυχολογικής ευελιξίας. Στον πίνακα που ακολουθεί (βλ. Πίνακα 2.8) παρατίθεται η ανάλυση διακύμανσης του πρώτου μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης.
Πίνακας 2.8
Ανάλυση διακύμανσης (ANOVA) 1ου μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης
Μοντέλο Άθροισμα Τετραγώνων df Μέσα τετραγώνων F p
Παλινδρόμηση 24.20 4 6.05 6.58 .001
Υπόλοιπο 21.14 23 0.92
Σύνολο 45.34 27
Από τον πίνακα 2.8 γίνεται προφανές ότι το μοντέλο πρόβλεψης με τις τέσσερις ανεξάρτητες μεταβλητές είναι στατιστικά σημαντικό καθώς το p είναι κάτω από .05 (.001). Πράγματι λοιπόν, οι τέσσερις ανεξάρτητες μεταβλητές παρουσιάζουν προβλεπτική σχέση με την ψυχολογική ευελιξία που συνιστά την εξαρτημένη μεταβλητή. Στον παρακάτω πίνακα (βλ. Πίνακα 2.9) παρουσιάζεται το πόσο προβλέπει την ψυχολογική ευελιξία η κάθε ανεξάρτητη μεταβλητή ξεχωριστά.
Πίνακας 2.9
Συντελεστές 1ου μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης
Β Beta t p
Σταθερά 3.78 3.12 .005
Προβλήματα Υγείας -.32 -.13 -.80 .430
Υποκειμενική Ευεξία -.38 -.31 -1.92 .067
Διαφορά σημαντικότητας ενδογενών-εξωγενών στόχων -1.13 -.49 -3.23 .004
Αποδοχή Αναπηρίας .66 .36 2.22 .036
Από τον πίνακα 2.9 διαπιστώνεται ότι η στατιστική σημαντικότητα δεν επιβεβαιώνεται ξεχωριστά για τον κάθε προβλεπτικό παράγοντα καθώς τα προβλήματα υγείας και η ευεξία δεν ερμηνεύουν στατιστικά σημαντικά την ψυχολογική ευελιξία διότι η στάθμη σημαντικότητάς τους, το p, είναι πάνω από .05. Από την άλλη, τόσο η αποδοχή της αναπηρίας όσο και η διαφορά ανάμεσα στη σημαντικότητα που αποδίδει κανείς σε ενδογενείς και εξωγενείς στόχους ερμηνεύουν στατιστικά σημαντικά την ψυχολογική ευελιξία καθώς η στάθμη σημαντικότητάς τους είναι κάτω από .05 και πιο συγκεκριμένα
.036 και .004 αντίστοιχα.
Εφόσον δύο από τις τέσσερις ανεξάρτητες μεταβλητές δεν φάνηκε να προβλέπουν σημαντικά την εξαρτημένη, χρειάστηκε να επεκταθεί το πρώτο μοντέλο πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης. Πέραν αυτού, το μοντέλο επεκτάθηκε για διερευνητικούς σκοπούς ώστε να φανεί ποιες μεταβλητές που αφορούν την αναπηρία, την ευεξία και τους στόχους μπορούν να εισέλθουν στο μοντέλο παλινδρόμησης και να προβλέψουν την ψυχολογική ευελιξία σε μια έρευνα που αφορά άτομα με σωματική αναπηρία. Χρησιμοποιώντας λοιπόν τη μέθοδο stepwise εισήχθησαν πρόσθετες μεταβλητές στο μοντέλο παλινδρόμησης οι οποίες εμφάνιζαν υψηλή ερμηνευτική ικανότητα ενώ παράλληλα δεν συσχετίζονταν υψηλά μεταξύ τους. Συνολικά προστέθηκαν τέσσερις νέες ανεξάρτητες μεταβλητές οι οποίες πληρούσαν τα κριτήρια. Αυτές ήταν οι μεταβλητές που μετρούσαν τον ρόλο της αναπηρίας στην κατάκτηση των ενδογενών στόχων της συνεισφοράς στην κοινωνία και της σύναψης ουσιωδών σχέσεων και του εξωγενούς στόχου της ελκυστικής εμφάνισης καθώς και η μεταβλητή που αξιολογούσε τη σημαντικότητα του ενδογενούς στόχου της αυτοέκφρασης. Παρακάτω παρατίθεται η σύνοψη του νέου μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης (βλ. Πίνακα 2.10) με εξαρτημένη μεταβλητή την ψυχολογική ευελιξία και οχτώ προβλεπτικούς παράγοντες.
Πίνακας 2.10
Σύνοψη μοντέλου 2 πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης
Μοντέλο R R2 Προσαρμοσμένο R2 Τυπικό σφάλμα εκτίμησης
2 .95 .90 .86 .48
Από τον παραπάνω πίνακα καθίσταται προφανές από τον συντελεστή προσδιορισμού R2 ότι το δεύτερο μοντέλο παλινδρόμησης έχει πάρα πολύ υψηλή ερμηνευτική ικανότητα καθώς φαίνεται ότι οι ανεξάρτητες μεταβλητές ερμηνεύουν την εξαρτημένη σε ποσοστό 90%. Συνεπώς, το δεύτερο μοντέλο παλινδρόμησης εμφανίζει πολύ καλύτερη ερμηνευτική ικανότητα από το πρώτο το οποίο ερμήνευε την διασπορά της εξαρτημένης μεταβλητής κατά 53%. Στον πίνακα που ακολουθεί (βλ. Πίνακα 2.11) παρουσιάζεται η ανάλυση διακύμανσης του δεύτερου μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης το οποίο έχει οχτώ προβλεπτικούς παράγοντες.
Πίνακας 2.11
Ανάλυση διακύμανσης (ANOVA) 2ου μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης
Μοντέλο Άθροισμα Τετραγώνων df Μέσα τετραγώνων F p
Παλινδρόμηση 40.89 8 5.11 21.87 <.001
Υπόλοιπο 4.44 19 .23
Σύνολο 45.34 27
Τα αποτελέσματα του παραπάνω πίνακα δείχνουν ότι το δεύτερο μοντέλο παλινδρόμησης είναι στατιστικά σημαντικό διότι το p είναι κάτω από .05 (<.001). Πράγματι δηλαδή υπάρχει προβλεπτική σχέση μεταξύ των οχτώ ανεξάρτητων μεταβλητών και της ψυχολογικής ευελιξίας. Επειδή το p είναι κάτω από .05 και το R2 είναι υψηλό το μοντέλο έχει καλή προσαρμογή (Ζαφειρόπουλος, 2015). Στον επόμενο πίνακα (βλ. Πίνακα 2.12) φαίνεται αναλυτικά πώς σχετίζεται με την ψυχολογική ευελιξία η κάθε ανεξάρτητη μεταβλητή ξεχωριστά καθώς και το αν η στατιστική σημαντικότητα επιβεβαιώνεται για καθεμιά από αυτές.
Πίνακας 2.12
Συντελεστές 2ου μοντέλου πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης
B Beta t p
Σταθερά -1.13 -1.27 .218
Προβλήματα Υγείας .08 .03 .34 .736
Υποκειμενική Ευεξία -.33 -.27 -3.19 .005
Διαφορά σημαντικότητας ενδογενών-εξωγενών στόχων -1.57 -.69 -7.95 <.001
Αποδοχή Αναπηρίας .69 .37 4.54 <.001
Ρόλος Αναπηρίας στη συνεισφορά στην κοινωνία .47 .40 4.90 <.001
Σημαντικότητα Αυτοέκφρασης .66 .43 5.26 <.001
Ρόλος Αναπηρίας στη σύναψη ουσιωδών σχέσεων -.36 -.32 -3.74 .001
Ρόλος Αναπηρίας στην απόκτηση ελκυστικής εμφάνισης .42 .27 3.42 .003
Τα αποτελέσματα του παραπάνω πίνακα δείχνουν ότι από τις οχτώ ανεξάρτητες μεταβλητές, οι επτά προβλέπουν στατιστικά σημαντικά την ψυχολογική ευελιξία καθώς το p είναι κάτω από .05. Η μόνη ανεξάρτητη μεταβλητή που δεν παρουσιάζει προβλεπτική σχέση με την εξαρτημένη είναι αυτή που μετράει τα μόνιμα προβλήματα υγείας καθώς η στάθμη σημαντικότητας p είναι πάνω από .05 (.736). Το δεύτερο μοντέλο παλινδρόμησης λοιπόν, έχει πολύ μεγαλύτερη ερμηνευτική ικανότητα από το πρώτο καθώς η στατιστική σημαντικότητα επιβεβαιώνεται για τον κάθε προβλεπτικό παράγοντα ξεχωριστά με εξαίρεση, όπως προαναφέρθηκε, τα προβλήματα υγείας τα οποία δεν φαίνεται να προβλέπουν στατιστικά σημαντικά την ψυχολογική ευελιξία. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το μοντέλο αυτό γίνεται αποδεκτό με επιφύλαξη καθώς ο αριθμός των ανεξάρτητων μεταβλητών είναι μεγάλος για τα το μικρό μέγεθος του δείγματος της έρευνας κάτι που μειώνει την αξιοπιστία του μοντέλου παλινδρόμησης.
Από τον συντελεστή B παρατηρείται ότι όσο μεγαλύτερη είναι η διαφορά ανάμεσα στη σημαντικότητα που αποδίδεται σε ενδογενείς σε σχέση με εξωγενείς στόχους δηλαδή όσο μεγαλύτερη αξία αποδίδεται σε ενδογενείς συγκριτικά με εξωγενείς στόχους τόσο περισσότερο αυξάνεται η ψυχολογική ευελιξία. Αυτό συμβαίνει γιατί τότε μειώνεται η τιμή της μεταβλητής που μετράει την ψυχολογική ευελιξία, όπως φαίνεται από το αρνητικό πρόσημο (-1.57). Υπενθυμίζεται ότι επειδή η κλίμακα της ψυχολογικής ευελιξίας αποτελείται από αρνητικά διατυπωμένες προτάσεις η μείωση των τιμών της συνεπάγεται αύξηση της ψυχολογικής ευελιξίας. Ο συντελεστής ξεπερνάει το 1 γεγονός που σημαίνει ότι η ανεξάρτητη μεταβλητή διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό την εξαρτημένη. Ο συντελεστής Β των προβλημάτων υγείας είναι πολύ χαμηλός (.08) γεγονός που αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι τα προβλήματα υγείας δεν προβλέπουν σημαντικά την ψυχολογική ευελιξία των ανθρώπων με σωματική αναπηρία. Όσον αφορά στον συντελεστή που εμφανίζει η αποδοχή της αναπηρίας (.69), αυτός υποδεικνύει ότι όσο λιγότερο αποδέχεται ένα άτομο την αναπηρία του τόσο αυξάνεται και η βιωματική αποφυγή του, δηλαδή τόσο μειώνεται η ψυχολογική του ευελιξία. Άλλη μια μεταβλητή που διαμορφώνει την ψυχολογική ευελιξία είναι η ευεξία. Από τον συντελεστή Β (-.33) φαίνεται ότι όταν αυξάνεται η ευεξία βελτιώνεται και η ψυχολογική ευελιξία καθώς μειώνεται η τιμή της μεταβλητής που την μετράει αν και συγκριτικά με τις άλλες ανεξάρτητες μεταβλητές η ευεξία ερμηνεύει σε σχετικά μικρό βαθμό την εξαρτημένη μεταβλητή.
Αναφορικά με τις νέες μεταβλητές που προστέθηκαν στο μοντέλο πολλαπλής γραμμικής παλινδρόμησης τα αποτελέσματα του συντελεστή Β δείχνουν ότι η σημαντικότητα του ενδογενούς στόχου για αυτοέκφραση ερμηνεύει σε σημαντικό βαθμό την ψυχολογική ευελιξία. Παρατηρείται ότι αύξηση μιας μονάδας στην μεταβλητή που μετράει τη σημαντικότητα της αυτοέκφρασης αυξάνει κατά .66 την εξαρτημένη μεταβλητή, γεγονός που σημαίνει ότι μειώνεται η ψυχολογική ευελιξία καθώς οι προτάσεις από τις οποίες αποτελείται η κλίμακα αυτή είναι αρνητικά διατυπωμένες. Όσο μεγαλύτερη αξία απέδιδε δηλαδή ένα άτομο στο να κάνει πράγματα που πραγματικά το ενδιαφέρουν τόσο μειωνόταν η ψυχολογική του ευελιξία.
Παρόμοια αν και μικρότερη ερμηνευτική ικανότητα φάνηκε να έχουν και οι ανεξάρτητες μεταβλητές που μετρούσαν τον ρόλο της αναπηρίας στην επίτευξη του εξωγενούς στόχου απόκτησης ελκυστικής εμφάνισης αλλά και του ενδογενούς στόχου για συνεισφορά στην κοινωνία καθώς και οι δύο είχαν θετικούς συντελεστές Β (.42 και .47). Όσο πιο θετικό ρόλο έκριναν τα άτομα ότι διαδραματίζει η αναπηρία τους στο να καταφέρουν να συμβαδίζουν με τη μόδα σε ρούχα και μαλλιά και στο να βοηθήσουν ώστε να γίνει ο κόσμος καλύτερο μέρος τόσο αυξανόταν η βιωματική αποφυγή τους, τόσο μειωνόταν δηλαδή η ψυχολογική τους ευελιξία. Αντίθετα, φαίνεται ότι όταν τα άτομα πίστευαν πως η αναπηρία τους παίζει θετικό ρόλο στην κατάκτηση του ενδογενούς στόχου σύναψης ουσιωδών διαπροσωπικών σχέσεων η ψυχολογική τους ευελιξία βελτιωνόταν. Αυτό υποδεικνύεται από τον αρνητικό συντελεστή Β (-.36) της μεταβλητής που μετρούσε την επίδραση της αναπηρίας στην επίτευξη του στόχου σύναψης ουσιωδών σχέσεων με την έννοια της άνευ όρων αποδοχή από κάποιο άλλο άτομο καθώς αύξηση μιας μονάδας στην εν λόγω ανεξάρτητη μεταβλητή μείωνε την εξαρτημένη κατά .36 ή αλλιώς προέβλεπε αύξηση των επιπέδων ψυχολογικής ευελιξίας.
Από τους συντελεστές beta συνάγεται ότι η μεταβλητή που προβλέπει την ψυχολογική ευελιξία στον μεγαλύτερο βαθμό είναι η διαφορά ανάμεσα στην απόδοση σημασίας σε ενδογενείς σε σχέση με εξωγενείς στόχους καθώς ο εν λόγω συντελεστής έχει τη μεγαλύτερη απόλυτη τιμή (-.69). Με άλλα λόγια, η αισθητά μεγαλύτερη απόδοση αξίας σε ενδογενείς σε σχέση με εξωγενείς στόχους προβλέπει την ψυχολογική ευελιξία σε μεγαλύτερο βαθμό από τις υπόλοιπες ανεξάρτητες μεταβλητές. Αρκετά μεγάλη ερμηνευτική ικανότητα στη διαμόρφωση της ψυχολογικής ευελιξίας έχουν και οι μεταβλητές που μετράνε τη σημαντικότητα του στόχου της αυτοέκφρασης και τον ρόλο της αναπηρίας στην επίτευξη του στόχου που αφορά την συνεισφορά στην κοινωνία. Πέρα από τα προβλήματα υγείας που, όπως προαναφέρθηκε, δεν ερμηνεύουν στατιστικά σημαντικά την εξαρτημένη μεταβλητή, οι ανεξάρτητες μεταβλητές με την μικρότερη ερμηνευτική ικανότητα είναι η ευεξία και ο ρόλος της αναπηρίας στην επίτευξη του εξωγενούς στόχου για ελκυστική εξωτερική εμφάνιση.
