Τα περιεχόμενα στόχων σε άτομα με σωματικές αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαφειριάδου Άννας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 39ο

 

6.3.2.     Ανάλυση συσχετίσεων

 

Τον έλεγχο μέσων τιμών ακολούθησαν οι συσχετίσεις που έχουν οι βασικές μεταβλητές της έρευνας μεταξύ τους χρησιμοποιώντας τον συντελεστή γραμμικής συσχέτισης του Pearson καθώς πληρούνταν η προϋπόθεση της κανονικής κατανομής (Αναστασιάδου, 2012). Ο εν λόγω συντελεστής εκφράζει γραμμική συσχέτιση και ενδείκνυται για τη συσχέτιση ποσοτικών μεταβλητών (Ζαφειρόπουλος, 2015). Τα σημαντικότερα αποτελέσματα παρουσιάζονται παρακάτω στον πίνακα 2.5.

 

Πίνακας 2.5

Συσχετίσεις μεταξύ των βασικών μεταβλητών με τον συντελεστή του Pearson

 

1              2              3              4              5              6              7              8              9              10

1. Φύλο 1.00 -.08        .20          .20          -.11        -.12        -.17        -.03        -.40*      .30
2. Απόκτηση παιδιών -.08 1              .10          .01          -.40*      .11          .07          .13          -.15        .34

3.Σοβαρότητα Αναπηρίας            .20          .10          1              .30          -.15        -.24        -.27        -.26        -.49**   .22

4. Αποδοχή Αναπηρίας .20 .01 .30          1              -.02        -.09        -.26        -.28        -.41*      .39*

5.Σημαντικότητα Ενδογενών Στόχων       -.11        -.40*      -.15        -.02        1              -.16        .53**     -.13        .37          -.19

6. Ρόλος Αναπηρίας στην επίτευξη

ενδογενών στόχων          -.12        .11          -.24        -.09        -.16        1              -.18        .77**     .27          -.09

7.Σημαντικότητα Εξωγενών Στόχων         -.17        .07          -.27        -.26        .53**     -.18        1              -.10        .46*       .21

8. Ρόλος Αναπηρίας στην επίτευξη

εξωγενών στόχων            -.03        .13          -.26        -.28        -.13        .77**     -.10        1              .31          -.13

9. Υποκειμενική Ευεξία -.40* -.15 -.49**   -.41*      .37          .27          .46*       .31          1              -.46*

10.Ψυχολογική Ευελιξία               .30          .34          .22          .39*       -.19        -.09        .21          -.13        -.46*      1

*p < 0.05              **p < 0.01            N=28

 

Όπως φαίνεται από τον παραπάνω πίνακα η σημαντικότητα των ενδογενών στόχων συσχετίζεται με τη σημαντικότητα των εξωγενών καθώς παρουσιάζει στατιστικά σημαντική υψηλή θετική συσχέτιση μαζί της (.53). Όταν αυξάνεται η απόδοση αξίας στους ενδογενείς στόχους αυξάνεται και η βαρύτητα που αποδίδεται στους εξωγενείς στόχους. Η σημαντικότητα των ενδογενών στόχων είχε μέτρια αρνητική συσχέτιση και με την απόκτηση παιδιών (-.40), το οποίο υποδεικνύει ότι όσοι έδιναν μεγάλη σημασία σε ενδογενείς στόχους συνήθως είχαν παιδιά. Η σημαντικότητα των εξωγενών στόχων πέρα από την προαναφερθείσα υψηλή θετική γραμμική συσχέτιση με την σημαντικότητα των ενδογενών στόχων (.53) εμφάνισε στατιστικά σημαντική μέτρια θετική συσχέτιση με την ευεξία (.46). Όσο αυξανόταν η απόδοση αξίας σε εξωγενείς στόχους ανέβαιναν και τα επίπεδα ευεξίας χωρίς να σημαίνει απαραίτητα ότι η αύξηση της μιας προκαλούσε την άνοδο της άλλης. Η απόδοση σημασίας σε αυτά τα δύο είδη στόχων δεν συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με άλλες μεταβλητές όπως με την ηλικία, το φύλο ή την ηλικία εμφάνισης της αναπηρίας.

Πρέπει ακόμα να σχολιαστεί ο ρόλος που παίζει το κατά πόσο αισθάνονται οι συμμετέχοντες ότι η αναπηρία τους επηρεάζει την επίτευξη των στόχων τους. Φαίνεται λοιπόν, ότι όταν οι συμμετέχοντες θεωρούσαν ότι η αναπηρία τους παίζει αρνητικό, ουδέτερο ή θετικό ρόλο στην επίτευξη κάποιου ενδογενούς στόχου πίστευαν ταυτόχρονα ότι η αναπηρία τους παίζει ανάλογο αρνητικό, ουδέτερο ή θετικό ρόλο και στην επίτευξη κάποιου εξωγενούς στόχου καθώς ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο μεταβλητές παρατηρήθηκε στατιστικά σημαντική υψηλή θετική γραμμική συσχέτιση (.77). Αξιολόγησαν δηλαδή με το ίδιο τρόπο το πόσο παρεμβαίνει η αναπηρία τους στην κατάκτηση κάποιου στόχου ανεξάρτητα από το αν αυτός ο στόχος ήταν ενδογενής ή εξωγενής, όπως άλλωστε φάνηκε και από το t-test. Το κατά πόσο οι συμμετέχοντες με κινητική αναπηρία έκριναν ότι η αναπηρία τους παρεμβαίνει στην επίτευξη των στόχων τους δεν φάνηκε να συσχετίζεται με κάποιο γραμμικό τρόπο με την απόδοση αξίας που έδιναν τόσο στους ενδογενείς όσο και στους εξωγενείς στόχους αλλά ούτε και με τον βαθμό αποδοχής της αναπηρίας τους.

Όσον αφορά την υποκειμενική ευεξία γίνεται προφανές από τον πίνακα 2.5 ότι παρουσιάζει στατιστικά σημαντική μέτρια αρνητική συσχέτιση με την αποδοχή της αναπηρίας (-.41),με τη σοβαρότητα της αναπηρίας (-.49), με την ψυχολογική ευελιξία (-.46) αλλά και με το φύλο (-.40) ενώ εμφανίζει, όπως προαναφέρθηκε, μέτρια θετική συσχέτιση με τη σημαντικότητα των εξωγενών στόχων (.46). Αναλυτικότερα, οι συμμετέχοντες που βίωναν υψηλά επίπεδα ευεξίας αντιμετώπιζαν ήπιες δυσκολίες στην καθημερινότητά τους εξαιτίας της αναπηρίας τους ενώ αντίστροφα όσο πιο σοβαροί ήταν οι περιορισμοί στην καθημερινότητά τους εξαιτίας της αναπηρίας τους τόσο χαμηλότερα ήταν και τα επίπεδα ευεξίας τους. Επιπροσθέτως, παρότι η υποκειμενική ευεξία συσχετίστηκε αρνητικά με την αποδοχή της αναπηρίας ουσιαστικά συνδέονται θετικά καθώς η κλίμακα αποδοχής της αναπηρίας αποτελούνταν από αρνητικά διατυπωμένες προτάσεις. Συνεπώς, όταν αυξάνεται η υποκειμενική ευεξία αυξάνεται και η αποδοχή της αναπηρίας εφόσον οι τιμές της κλίμακας που μετράει την τελευταία μειώνονται. Με άλλα λόγια, οι συμμετέχοντες που βίωναν μεγάλη ικανοποίηση από τη ζωή τους φαίνεται να είχαν προσαρμοστεί ψυχολογικά στην αναπηρία τους. Τα υψηλά επίπεδα ευεξίας συνδέθηκαν και με υψηλή ψυχολογική ευελιξία. Επειδή η κλίμακα που μετρούσε την ψυχολογική ευελιξία αποτελούνταν κι αυτή από αρνητικά διατυπωμένες προτάσεις η αρνητική συσχέτιση ανάμεσα στις δύο αυτές μεταβλητές δείχνει ότι όσο ανέβαιναν οι τιμές της ευεξίας τόσο βελτιωνόταν και η ψυχολογική ευελιξία διότι μειώνονταν οι τιμές της κλίμακας που μετρούσαν την τελευταία. Όσο για τη συσχέτιση με το φύλο παρατηρήθηκε ότι οι συμμετέχοντες που βίωναν μεγαλύτερη ευτυχία ήταν άνδρες. Τελικώς, όπως αναφέρθηκε και παραπάνω σημειώθηκε και μια μέτρια θετική συσχέτιση της ευεξίας με την απόδοση αξίας σε εξωγενείς στόχους. Επομένως, το αίσθημα ικανοποίησης από τη ζωή συμμεταβάλλεται και πιθανόν να επηρεάζεται από όλους αυτούς τους παράγοντες.

Παραδόξως η ευημερία δεν συνδέθηκε με την ηλικία, ούτε με την ηλικία εμφάνισης της αναπηρίας αλλά ούτε και με το αν αυτή ήταν εκ γενετής ή επίκτητη γι’ αυτό και δεν συμπεριλήφθηκαν στον πίνακα οι σχετικές μεταβλητές. Τέλος, τα συνοδά προβλήματα υγείας δεν φάνηκαν ούτε αυτά να σχετίζονται κάπως με την ευεξία.

Αναφορικά με την αποδοχή της αναπηρίας αυτή δε φάνηκε να συσχετίζεται με την απόδοση αξίας σε ενδογενείς ή σε εξωγενείς στόχους αλλά ούτε και να επηρεάζει τον ρόλο που πιστεύουν τα άτομα ότι παίζει η αναπηρία τους στην επίτευξη ενδογενών ή εξωγενών στόχων. Παράδοξο είναι το γεγονός ότι η σοβαρότητα της αναπηρίας που δηλώθηκε μέσα από τους περιορισμούς που αυτή θέτει σε καθημερινές δραστηριότητες δεν φάνηκε να σχετίζεται με τον βαθμό αποδοχής της αναπηρίας. Εντύπωση προκαλεί ακόμα ότι η αποδοχή της αναπηρίας δεν συσχετίστηκε ούτε με την ηλικία στην οποία αυτή εμφανίστηκε, ούτε με το αν αυτή ήταν συγγενής ή επίκτητη αλλά ούτε και με συνοδά προβλήματα υγείας.

Εκτός από την συσχέτιση με την ευεξία (-.41), η ψυχολογική προσαρμογή στην αναπηρία συσχετίστηκε χαμηλά και θετικά με την ψυχολογική ευελιξία (.39) καθιστώντας σαφές ότι οι άνθρωποι που δεν έχουν προσαρμοστεί ακόμα ψυχολογικά στην αναπηρία τους δυσκολεύονται περισσότερο να αποδεχτούν τις τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος και να δράσουν με τρόπο που θα συμβάλει στην επίτευξη των στόχων τους προσαρμόζοντας τη συμπεριφορά τους στις εκάστοτε συνθήκες. Σημαντικό είναι να διευκρινιστεί ότι τόσο η κλίμακα αποδοχής της αναπηρίας όσο και της ψυχολογικής ευελιξίας αποτελούνται από αρνητικά διατυπωμένες προτάσεις γεγονός που σημαίνει ότι όσο αυξάνονται οι τιμές τους τόσο μειώνεται η αποδοχή της αναπηρίας και η ψυχολογική ευελιξία αντίστοιχα.

Από τον παραπάνω πίνακα λείπουν οι συσχετίσεις των μεταβλητών του εισοδήματος, της οικογενειακής κατάστασης και του μορφωτικού επιπέδου καθώς δεν εμφάνισαν κάποια στατιστικά σημαντική συσχέτιση με τις βασικές μεταβλητές της έρευνας των οποίων οι συσχετίσεις σχολιάστηκαν παραπάνω. Τελικώς, οι μόνες μεταβλητές με τις οποίες η μεταβλητή της ηλικίας συσχετίστηκε υψηλά και θετικά ήταν ο τύπος της αναπηρίας, αν δηλαδή ήταν συγγενής ή επίκτητη, καθώς και η ηλικία εμφάνισης της αναπηρίας. Οι περισσότεροι συμμετέχοντες δηλαδή που ήταν μεγαλύτεροι σε ηλικία είχαν επίκτητη αναπηρία και την είχαν εμφανίσει σε μεγαλύτερη ηλικία. Η μεταβλητή της ηλικίας, όπως προαναφέρθηκε, δεν εμφάνισε άλλες στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις με τις λοιπές μεταβλητές της έρευνας γι’ αυτό και δεν συμπεριλήφθηκε στον παραπάνω πίνακα συσχετίσεων.

Οι συσχετίσεις των βασικών μεταβλητών ελέγχθηκαν και με τον συντελεστή Spearman’s rho καθώς αυτός ο συντελεστής είναι μη παραμετρικός και ενδείκνυται όταν υπάρχουν διατακτικές μεταβλητές όπως η μεταβλητή ηλικίας εμφάνισης της αναπηρίας (Ζαφειρόπουλος, 2015). Επιπλέον, ο συγκεκριμένος συντελεστής δεν εξετάζει γραμμική συσχέτιση όπως τον συντελεστή του Pearson αλλά μονοτονική σχέση (Ζαφειρόπουλος, 2015). Στον παρακάτω πίνακα (βλ. Πίνακα 2.6) φαίνονται τα αποτελέσματα των συσχετίσεων. Οι μεταβλητές της ηλικίας των συμμετεχόντων, των μόνιμων πρόσθετων προβλημάτων υγείας, της απόκτησης παιδιού, του εισοδήματος, της οικογενειακής κατάστασης, του μορφωτικού επιπέδου και του τύπου της αναπηρίας (εκ γενετής ή επίκτητη) δεν συμπεριλαμβάνονται στον παρακάτω πίνακα διότι δεν εμφάνισαν στατιστικά σημαντικές συσχετίσεις με τις υπόλοιπες βασικές μεταβλητές.

 

Πίνακας 2.6

Συσχετίσεις μεταξύ των βασικών μεταβλητών με τον συντελεστή Spearman’s rho

1              2              3              4              5              6              7              8              9

1. Ηλικία εμφάνισης αναπηρίας 1 .26 .18          .04          -.26        -.01        -.35        -.43*      .21
2. Σοβαρότητα Αναπηρίας .26 1              .25          -.25        -.30        -.28        -.35        -.46*      .21
3. Αποδοχή Αναπηρίας .18 .25 1              .05          -.09        -.22        -.36        -.41*      .40*

4.Σημαντικότητα Ενδογενών Στόχων       .04          -.25        .05          1              -.20        .52**     -.08        .33          -.18

5.Ρόλος Αναπηρίας στην επίτευξη

ενδογενών στόχων          -.26        -.30        -.09        -.20        1              -.12        .70**     .31          -.09

6.Σημαντικότητα Εξωγενών Στόχων         -.01        -.28        -.22        .52** -.12            1              .07          .40*       .17

7. Ρόλος Αναπηρίας στην επίτευξη

εξωγενών στόχων            -.35        -.35        -.36        -.08        .70**     .07          1              .52*       -.16

8. Υποκειμενική Ευεξία -.43* -.46* -.41*      .33          .31          .40*       .52**     1              -.49**
9. Ψυχολογική Ευελιξία .21 .21 .40*       -.18        -.09        .17          -.16        -.49** 1

*p < 0.05 **p <0.01 N=28

 

Σε γενικές γραμμές οι παρατηρήσεις είναι παρόμοιες με αυτές που σημειώθηκαν για τον συντελεστή του Pearson με επιμέρους διαφορές. Η σημαντικότητα των ενδογενών στόχων συνδέθηκε υψηλά και θετικά με τη σημαντικότητα των εξωγενών (.52) ενώ για άλλη μια φορά αποδείχθηκε ότι ο ρόλος της αναπηρίας είναι παρόμοιος και στα δύο είδη στόχων εφόσον οι δύο σχετικές μεταβλητές είχαν υψηλή θετική συσχέτιση (.70), όπως παρατηρήθηκε και με τον συντελεστή του Pearson. Σχετικά με την αποδοχή της αναπηρίας, τα αποτελέσματα έδειξαν τις ίδιες συσχετίσεις που προαναφέρθηκαν με την ευεξία (-.41) και την ψυχολογική ευελιξία (.40) επιβεβαιώνοντας ότι όσοι αποδέχονταν την αναπηρία τους βίωναν υψηλότερα επίπεδα ευεξίας και είχαν καλύτερη ψυχολογική ευελιξία. Η ευεξία εμφάνισε μέτρια αρνητική συσχέτιση με τη σοβαρότητα της αναπηρίας (-.46) και μέτρια θετική με την απόδοση βαρύτητας στους εξωγενείς στόχους (.40) αποτέλεσμα που δείχνει ότι όσοι έδιναν μεγάλη αξία σε εξωγενείς στόχους και όσοι είχαν πιο ήπιες δυσκολίες στην καθημερινή τους ζωής εξαιτίας της αναπηρίας τους βίωναν υψηλά επίπεδα ευεξίας.

Ωστόσο, κάτι που παρατηρείται σ’ αυτόν τον πίνακα το οποίο δεν παρατηρήθηκε στον προηγούμενο είναι ότι η ευεξία συσχετίστηκε θετικά και υψηλά με τον ρόλο της αναπηρίας στην επίτευξη εξωγενών στόχων (.52) αλλά και μέτρια αρνητικά με την ηλικία εμφάνισης της αναπηρίας (-.43). Όσο πιο θετικό ρόλο πίστευαν δηλαδή οι συμμετέχοντες ότι έπαιζε η αναπηρία τους στην κατάκτηση εξωγενών στόχων τόσο αυξάνονταν και τα επίπεδα ευεξίας τους. Η αρνητική συσχέτιση με την ηλικία εμφάνισης της αναπηρίας υποδεικνύει ότι όσο μικρότερη ηλικία είχαν οι συμμετέχοντες όταν πρωτοεμφάνισαν την αναπηρία τους τόσο πιο ευτυχισμένοι ήταν ενώ όσοι την αποκτούσαν σε μεγαλύτερη ηλικία βίωναν χαμηλότερα επίπεδα ευεξίας. Παραδόξως η ηλικία απόκτησης της αναπηρίας δεν συνδέθηκε ούτε με την αποδοχή της αναπηρίας, ούτε με την απόδοση αξίας σε ενδογενείς και εξωγενείς στόχους αλλά ούτε και με τον ρόλο που πίστευαν οι συμμετέχοντες ότι παίζει η αναπηρία τους στην επίτευξη των στόχων τους.