Τα περιεχόμενα στόχων σε άτομα με σωματικές αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαφειριάδου Άννας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 12ο
2.3.2. Οι ενδογενείς στόχοι και η επίδρασή τους στην ευεξία
Ενδογενείς στόχοι θεωρούνται αυτοί που είναι έμφυτοι σε όλους τους ανθρώπους και τους βοηθούν να εξελιχθούν και να φτάσουν στην αυτοπραγμάτωση (Kasser & Ryan, 1996). Αυτό το είδος στόχων είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις ΒΨΑ των ανθρώπων (Teixeira et al., 2012) καθώς αυξάνουν τις πιθανότητες ικανοποίησής τους (Deci & Ryan, 2000· Martela et al., 2019· Vansteenkiste et al., 2010). Ενδογενείς στόχοι είναι η προσπάθεια βελτιστοποίησης του κόσμου, η σύναψη ουσιωδών σχέσεων (Bradshaw, n.d.), η επιδεξιότητα, η αυτοέκφραση (Martela et al., 2019), η αυτοαποδοχή, η συνεισφορά στην κοινωνία, η καλή φυσική κατάσταση, η υγεία (Vansteenkiste et al., 2004a) και η προσωπική ανάπτυξη (Teixeira et al., 2012). Όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να πετύχουν τέτοιου είδους στόχους εστιάζουν στον εαυτό τους (Vansteenkiste et al., 2006).
Όταν ένας άνθρωπος δίνει μεγαλύτερη έμφαση σε ενδογενείς στόχους βιώνει υψηλά επίπεδα ευεξίας (Bauer et al., 2005· Behzadnia et al., 2020· Bradshaw et al., 2018· Hope et al., 2019· Martela et al., 2019· Romero et al., 2012· Sebire et al., 2011), φτάνει ευκολότερα στην πλήρη ψυχική ολοκλήρωση ενώ βελτιώνεται και η αυτοεκτίμησή του (Ryan et al., 1999). Οι ενδογενείς στόχοι αυξάνουν τα επίπεδα ευημερίας τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες (Ryan et al., 1999). Η επίτευξη της ευημερίας διευκολύνεται αφενός γιατί με τους ενδογενείς στόχους εκπληρώνονται σε μεγαλύτερο βαθμό οι ΒΨΑ των ανθρώπων και αφετέρου διότι όταν ο άνθρωπος δίνει έμφαση σε ενδογενείς στόχους συνήθως λειτουργεί αυτόνομα (Hope et al., 2019). Αυτή η θετική επίδραση των ενδογενών στόχων αφορά όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως πολιτισμικού υποβάθρου (Ryan et al., 1999).
Ένας τρόπος ενίσχυσης της ευημερίας που προσφέρουν οι ενδογενείς στόχοι είναι η θετική επίδραση που έχουν στις ερωτικές σχέσεις καθώς έχει αποδειχθεί ότι βελτιώνουν την ποιότητά τους (Leung & Law, 2019). Αυτό το καταφέρνουν μέσω της μείωσης των καυγάδων και της ενίσχυσης της εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο συντρόφων που προκαλεί ο προσανατολισμός σε ενδογενείς στόχους σε μια ερωτική σχέση (Vansteenkiste et al., 2010). Έτσι, ενισχύεται το αίσθημα της ευεξίας του ανθρώπου καθώς με τη σύναψη ουσιαστικών σχέσεων ικανοποιείται η ανάγκη της συσχέτισης. Τα οφέλη των ενδογενών στόχων δεν περιορίζονται μόνο στις ρομαντικές αλλά αφορούν όλες τις διαπροσωπικές σχέσεις εφόσον οι ενδογενείς αξίες που περιλαμβάνουν σύναψη στενών και ουσιαστικών σχέσεων γεμάτων αγάπη και αποδοχή αναβαθμίζουν ποιοτικά τις σχέσεις εκπληρώνοντας την ανάγκη της συσχέτισης (Kasser & Ryan, 2001).
Σχετικά με τη σωματική άσκηση, οι ενδογενείς στόχοι επηρεάζουν με θετικό τρόπο την απόδοση, την προσπάθεια, την επιμονή αλλά και τη συμμετοχή των ανθρώπων σε διάφορους αθλητικούς συλλόγους (Vansteenkiste et al., 2004a). Επιπρόσθετα, φάνηκε ότι οι άνθρωποι που έδιναν μεγαλύτερη έμφαση σε εσωτερικούς στόχους σωματικής άσκησης, όπως η σωματική υγεία, η κοινωνικοποίηση και η καλλιέργεια δεξιοτήτων (Sebire et al., 2008), εμπλέκονταν περισσότερο στις σωματικές ασκήσεις, ένιωθαν καλύτερα με το σώμα τους, εκπλήρωναν τις ψυχολογικές τους ανάγκες και βίωναν ψυχική ευημερία ενώ δεν παρουσίαζαν συμπτώματα άγχους σχετικά με την σωματική άσκηση (Sebire et al., 2009). Συνεπώς, οι ενδογενείς στόχοι επιδρούσαν θετικά στη συμπεριφορά στον τομέα της φυσικής άσκησης (Sebire et al., 2011).
Ακόμα ένας τρόπος με τον οποίο οι ενδογενείς στόχοι επηρεάζουν θετικά τα αισθήματα ευημερίας είναι μέσω της μείωσης των καταχρήσεων (Vansteenkiste et al., 2010). Ειδικότερα, οι άνθρωποι που έδιναν μεγαλύτερη έμφαση σε ενδογενείς αξίες και στόχους είχαν λιγότερες πιθανότητες να κάνουν ναρκωτικά ή να καταναλώσουν αλκοόλ σε μεγάλες ποσότητες (Vansteenkiste et al., 2010).
Θετικά είναι τα οφέλη των ενδογενών στόχων και στην εκπαίδευση (Vansteenkiste et al., 2004b) τα οποία οδηγούν σε αύξηση της ευημερίας (Vansteenkiste et al., 2006). Η εμφύσηση ενδογενών στόχων και αξιών στους μαθητές προωθεί τη μάθηση εφόσον τους κάνει να αφοσιώνονται ουσιαστικά σε διάφορες μαθησιακές δραστηριότητες (Vansteenkiste et al., 2004b). Ειδικότερα, δραστηριότητες που είχαν σκοπό να πετύχουν ενδογενείς στόχους έκαναν τους μαθητές να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο και ενέργεια σε αυτές, ενίσχυαν την επιμονή τους και τους βοηθούσαν να κατανοήσουν διάφορες έννοιες σε βάθος αναβαθμίζοντας έτσι την εκπαιδευτική διαδικασία (Vansteenkiste et al., 2006). Άλλωστε, στόχος των σχολείων είναι να συμβάλλουν στην ανθρώπινη εξέλιξη και αυτοπραγμάτωση (Ryan & Lynch, 2003) κάτι που, όπως προαναφέρθηκε, ενισχύει ο ενδογενής προσανατολισμός στόχων. Τελικώς, οι ενδογενείς στόχοι που αφορούν την εκπαίδευση βελτιώνουν τις σχέσεις δασκάλων και μαθητών και συμβάλλουν στην επίτευξη των ΒΨΑ τους καλλιεργώντας την άνευ όρων αποδοχή, την ενσυναίσθηση και την αυτονομία (Aelterman et al., 2019).
