Τα περιεχόμενα στόχων σε άτομα με σωματικές αναπηρίες – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της Ζαφειριάδου Άννας – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Π.Μ.Σ. «Επιστήμες της Αγωγής: Εκπαίδευση Ενηλίκων, Ειδική Αγωγή» – Μέρος 7ο
Κεφάλαιο 2: Περιεχόμενα Στόχων και Ευεξία
Αφού εξετάστηκαν οι συνιστώσες των σωματικών αναπηριών που μπορούν να επηρεάσουν την ψυχική υγεία και ευεξία, σ’ αυτό το κεφάλαιο θα αναλυθεί κυρίως η Θεωρία του Περιεχομένου των Στόχων καθώς και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την ψυχική ευημερία. Η Θεωρία του Περιεχομένου των Στόχων αποτελεί ουσιαστικά μια υποθεωρία της Θεωρίας του Αυτοκαθορισμού και με βάση αυτήν θα διερευνηθούν στο ερευνητικό μέρος της εργασίας τα περιεχόμενα των στόχων των ατόμων με σωματική αναπηρία και η σχέση τους με την υποκειμενική ευεξία. Ωστόσο, για να γίνει καλύτερα κατανοητή αυτή η θεωρία αλλά και γενικότερα οι παράγοντες που επιδρούν στην ευεξία κρίνεται απαραίτητο να παρουσιαστεί αρχικά η ευρύτερη θεωρία στην οποία εντάσσεται. Για τον ίδιο λόγο θα παρουσιαστούν κι άλλες συναφείς υποθεωρίες της Θεωρίας του Αυτοκαθορισμού. Σημαντικό είναι ακόμα να διασαφηνιστεί η έννοια της ευεξίας και άλλων σχετικών ψυχολογικών κατασκευών. Σκοπός του παρακάτω κεφαλαίου λοιπόν, είναι αφενός να γίνει κατανοητή η Θεωρία του Περιεχομένου των στόχων μέσα στην ευρύτερη θεωρία στην οποία ανήκει και αφετέρου να αναλυθούν οι διάφοροι παράγοντες που επηρεάζουν το αίσθημα της ευεξίας των ανθρώπων.
2.1. Η Θεωρία του Αυτοκαθορισμού
Όλοι οι άνθρωποι έχουν μια έμφυτη πηγή ενέργειας και εγγενείς τάσεις ανάπτυξης οι οποίες καθορίζουν τη συμπεριφορά τους (Βαρσάμης, 2016). Αυτές οι έμφυτες τάσεις τους ωθούν στο να αναπτύσσονται και να εξελίσσονται (Ryan & Deci, 2017) ώστε να φτάσουν στην αυτοπραγμάτωση. Σύμφωνα με τη Θεωρία του Αυτοκαθορισμού (Self-Determination Theory, εφεξής: SDT), αυτοί οι βιολογικοί παράγοντες που πηγάζουν από το άτομο δεν είναι οι μόνοι που ελέγχουν τη συμπεριφορά του καθώς παρεμβαίνουν κι άλλοι παράγοντες τόσο κοινωνικοί όσο και πολιτισμικοί (Ryan & Deci, 2017). Αυτοί γίνονται σταδιακά κομμάτι της προσωπικότητας του ατόμου και μπορούν είτε να υπονομεύσουν είτε να συμβάλλουν στην ανάπτυξή του (Ryan & Deci, 2017). Επομένως, η Θεωρία του Αυτοκαθορισμού πραγματεύεται τον τρόπο με τον οποίο όλοι αυτοί οι παράγοντες επιδρούν στην ανθρώπινη παρακίνηση, στη συμπεριφορά και στην ανάπτυξη της προσωπικότητας (Ryan & Deci, 2017).
Αναλυτικότερα, η SDT εξετάζει κυρίως τον τρόπο με το οποίο αλληλεπιδρούν οι εξωγενείς παράγοντες και οι εγγενείς δυνάμεις που ενυπάρχουν στους ανθρώπους ερμηνεύοντας τη συμπεριφορά, την προσωπικότητα και τα κίνητρά τους (Center for Self- Determination Theory, n.d.). Αναζητά ακόμα τις ψυχικές διεργασίες και τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρεάζουν την αυτορρύθμιση και την ανθρώπινη εξέλιξη και συμπεριφορά (Ryan & Deci, 2017). Υπογραμμίζει ότι είναι μεγάλης σημασίας η διάκριση ανάμεσα στις συμπεριφορές που εμφανίζονται εξαναγκαστικά και σ’ αυτές που εκφράζονται με τη θέληση του ανθρώπου (Ryan & Deci, 2000).
Πρόκειται για μια διαπολιτισμική θεωρία καθώς αφορά όλους τους πολιτισμούς (Wehmeyer et al., 2017) και περιλαμβάνει έξι υποθεωρίες (Center for Self-Determination Theory, n.d.). Στην παρούσα εργασία δε θα παρουσιαστούν και οι έξι αλλά μόνο οι τρεις από αυτές και πιο συγκεκριμένα, η Θεωρία των Βασικών Ψυχολογικών Αναγκών (Basic Psychological Needs Theory, εφεξής: BPNT, Ryan & Deci, 2017), η Θεωρία του Περιεχομένου των Στόχων (Goal Contents Theory, εφεξής: GCT) και η Θεωρία της Οργανισμικής Ενοποίησης (Organismic Integration Theory, εφεξής: OIT).
Από τις παραπάνω υποθεωρίες έμφαση θα δοθεί στην GCT, καθώς με βάση αυτή τη θεωρία θα διερευνηθούν στο ερευνητικό μέρος της εργασίας τα περιεχόμενα των στόχων των ατόμων με σωματικές αναπηρίες, η σχέση αυτών των στόχων με την υποκειμενική ευεξία και η επίδραση της σωματικής αναπηρίας στην επίτευξή τους. Για να γίνει καλύτερα κατανοητή η GCT κρίνεται φρόνιμο να παρουσιαστεί πρώτα η Θεωρία των Βασικών Ψυχολογικών Αναγκών αλλά και να αποσαφηνιστεί η έννοια της ευεξίας. Κι αυτό γιατί η GCT σχετίζεται άμεσα τόσο με τις βασικές ψυχολογικές ανάγκες όσο και με την ευεξία. Συνεπώς, το υποκεφάλαιο που ακολουθεί στοχεύει στο να αποσαφηνίσει την έννοια των βασικών ψυχολογικών αναγκών και της ευεξίας ώστε να γίνει πλήρως κατανοητή η GCT.
