«Μελέτη της μη λεκτικής επικοινωνίας κατά την αλληλεπίδραση ατόμων με και χωρίς αναπηρία όρασης»- Πτυχιακή Εργασία της Λευκοθέας Μπορνούζη- ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ, ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ-μέρος 11ο

1.4         ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ

Όπως στη λεκτική, έτσι και στη μη λεκτική επικοινωνία, το κάθε άτομο επιλέγει να εκφράζεται με τέτοιο τρόπο που ταιριάζει στην προσωπικότητα του. Τα μέσα μεταβίβασης των μη λεκτικών μηνυμάτων εξαρτάται από ορισμένους παράγοντες, σαν αυτούς του φύλου, της κουλτούρας και της ηλικίας, οι οποίοι και θα συζητηθούν στην πορεία.

1.4.1      ΦΥΛΟ

Ένας από τους πιο συχνούς παράγοντες που επηρεάζουν, τόσο την επεξεργασία, όσο και τη διάδοση του μη λεκτικού μηνύματος είναι το γένος. Ερευνητικά δεδομένα αναφέρουν πως οι γυναίκες είναι πιο εκφραστικές μη λεκτικά, σε σχέση με τον ανδρικό πληθυσμό, ιδιότητα εμφανιζόμενη ήδη από την παιδική ηλικία. Τείνουν να αντιλαμβάνονται και να θυμούνται περισσότερες μη λεκτικές πληροφορίες, ιδίως της περιοχής του προσώπου, οι οποίες συνδέονται με τα συναισθήματα. Βέβαια, οι άνδρες φαίνεται να διαθέτουν μια παραπάνω ευαισθησία στην κατανόηση της οργής στις εκφράσεις του προσώπου απ’ ότι οι γυναίκες, καθώς και στην ανίχνευση της αλήθειας και του ψεύδους. Αντίθετα, τα κορίτσια στηρίζονται περισσότερο στα λεκτικά παρά στα μη λεκτικά μηνύματα για τον εντοπισμό της ύπαρξης ή της απουσίας της αλήθειας στα λεγόμενα (Knapp, Hall & Horgan, 2014).

Αναφορικά με το χαμόγελο, ο τρόπος που χαμογελούν οι γυναίκες είναι περισσότερο εκφραστικός από αυτόν των ανδρών, αφού το χαμόγελό τους είναι πιο πλατύ. Συνηθίζουν να χαμογελούν περισσότερο όταν βρίσκονται μπροστά σε κόσμο, όταν γνωρίζουν πως παρατηρούνται και σχολιάζονται από τον περίγυρο, όταν συναναστρέφονται με ένα καινούργιο πρόσωπο, όταν μιλούν για τον εαυτό τους ή όταν βιώνουν αμηχανία. Βέβαια, κι η ηλικία των ανθρώπων, ανεξαρτήτως φύλου, μπορεί να επηρεάσει τη συχνότητα εμφάνισης του χαμόγελου (LaFrance & Vial, 2016).

Το άγγιγμα ενός άνδρα με έναν άλλον άνδρα, μιας γυναίκας με μια γυναίκα κι ενός άνδρα με μια γυναίκα ποικίλει ανάλογα με τη σχέση που διαθέτουν οι συνομιλητές μεταξύ τους. Οι άνδρες επιδιώκουν περισσότερη σωματική επαφή με τις γυναίκες απ’ ότι οι γυναίκες στους άνδρες. Αρκετές φορές το άγγιγμα ενός άνδρα σε έναν άλλον άνδρα θεωρείται ανεπιθύμητο κι αντιδρούν έντονα σ’ αυτό. Αντίθετα, κάτι τέτοιο φαίνεται να μην ισχύει και στην περίπτωση των γυναικών, μιας και η σωματική επαφή στέφεται από επιτυχία και μεταβιβάζονται ορθά τα μη λεκτικά μηνύματα, χωρίς να δημιουργούνται παρεξηγήσεις. Αν και οι άνδρες αποφεύγουν την επαφή με το ίδιο φύλο, για τις γυναίκες η επαφή με το αντίθετο φύλο ενδέχεται να προκαλέσει αισθήματα δυσφορίας. Σε κλειστούς χώρους διαπιστώνεται μεγαλύτερη ανάγκη για άγγιγμα από τις γυναίκες στους άνδρες.

Αξίζει να επισημανθεί πως η απόσταση που διατηρείται ανάμεσα στους συνομιλητές είναι συχνά μεγαλύτερη όταν εμπλέκεται ένας άνδρας με έναν ακόμη άνδρα. Όταν, όμως, εμπλέκεται μια γυναίκα με έναν άνδρα, τότε ο δεύτερος επιλέγει να βρεθεί πιο κοντά της. Σε περιπτώσεις συναναστροφής γυναίκας με γυναίκα ή άνδρα με άνδρα παρατηρείται περισσότερος συγχρονισμός κινήσεων και καθρεπτισμός τους απ’ ότι στις αλληλεπιδράσεις γυναίκας με άνδρα. Οι γυναίκες σε μια συζήτηση δείχνουν με το κούνημα του κεφαλιού και το βλέμμα ότι παρακολουθούν τη συνομιλία και σκέφτονται τα λεγόμενα του πομπού, ενώ παράλληλα χρησιμοποιούν περισσότερες σε αριθμό χειρονομίες όταν οι ίδιες μιλούν κι επεξηγούν το αντικείμενο συζήτησης, εν αντιθέσει με τους άνδρες. Με τη στάση του σώματος των ανδρών εκδηλώνεται μια πιο χαλαρή διάθεση, τη στιγμή που οι γυναίκες υιοθετούν μια πιο αμυντική στάση με το σταύρωμα των χεριών και των ποδιών.

Στην πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία, οι γυναίκες συχνότερα θα ανταλλάξουν περισσότερα βλέμματα με το συνομιλητή τους, σε σχέση με τους άνδρες. Παράλληλα, ο γυναικείος πληθυσμός ακολουθεί το βλεμματικό μοτίβο του κοιτάγματος όσο είναι ακροατής, αποφεύγοντας τη βλεμματική επαφή ενόσω ομιλεί, κάτι που φαίνεται να μην ισχύει στους άνδρες με ηγετική θέση, αφού συμπεριφέρονται με το αντίθετο μοτίβο. Φαίνεται πως οι γυναίκες παρατηρούν περισσότερο τους άλλους και το χώρο που τους περιβάλλει, μιας και παρατηρούνται κι εκείνες περισσότερο απ’ ότι οι άνδρες.

Το ηχόχρωμα της φωνής των ανδρών είναι βαρύτερο, συγκριτικά με των γυναικών, πράγμα που εν μέρει οφείλεται και στην ανατομία του σώματος των πρώτων. Ταυτόχρονα, μιλούν πιο βροντερά κι ακόμη κι οι παύσεις τους είναι εξίσου έντονες. Είναι χαρακτηριστικό τους ότι διακόπτουν περισσότερο το συνομιλητή για να εκφραστούν, τη στιγμή που οι γυναίκες αναμένουν από τον ομιλητή να ολοκληρώσει τα λεγόμενα του, πριν οι ίδιες προβούν σε διάλογο (Fisher, 2000· Hall & Gunnery, 2016· LaFrance & Vial, 2016· Τερζοπούλου, 2013).