ευρωπαϊκά – διεθνή
Προς μια Ευρώπη χωρίς εμπόδια
Η κύρωση της «Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ» από την Ε.Ε. και η «Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία 2010 – 2020»
Το έτος 2010 ήταν μια χρονιά ιστορικής σημασίας για τα 80 εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες με αναπηρία αφενός λόγω της επικύρωσης από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) στις 23 Δεκεμβρίου 2010 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ (εφεξής η Σύμβαση), η οποία συνιστά την πρώτη επικύρωση Σύμβασης Ανθρώπινων Δικαιωμάτων από διακυβερνητική ομάδα, αφετέρου λόγω της Ανακοίνωσης που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο «Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία 2010 – 2020: Ανανέωση της δέσμευσης για μια Ευρώπη χωρίς εμπόδια» (εφεξής η Στρατηγική). Το αναπηρικό κίνημα της Ευρώπης, μέσω του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία (European Disability Forum), εργάστηκε συστηματικά, επίπονα και ασταμάτητα τα τελευταία χρόνια προκειμένου να επιτευχθεί η πολυπόθητη προαναφερθείσα επικύρωση.
Η σημασία της κύρωσης της Σύμβασης από την Ε.Ε.
Με την επικύρωση της Σύμβασης ουσιαστικά μετατοπίζεται η πολιτική της Ε.Ε. στην κατεύθυνση επιβολής του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όλων των ευρωπαίων πολιτών με αναπηρία και παράλληλα τίθεται η αναπηρία στην κορυφή της ατζέντας για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η Ε.Ε. δεσμεύεται να επανεξετάσει και να αναμορφώσει το σύνολο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και των πολιτικών της στη βάση των επιταγών της Σύμβασης.
Εφόσον μέσω της Σύμβασης η διάσταση της αναπηρίας διαχέεται σε όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής, σχεδόν κανένας τομέας πολιτικής της δεν πρέπει να μείνει ανεπηρέαστος, γεγονός το οποίο οφείλει να διασφαλίσει το ευρωπαϊκό αναπηρικό κίνημα. Η πολιτική της Ε.Ε. για τη μη διάκριση, για τη συνοχή, για την απασχόληση, για την εξωτερική δράση (π.χ. διεύρυνση και προγράμματα γειτονίας και ανάπτυξης), για τις χρηματοδοτήσεις κ.λπ. οφείλουν πλέον να ενσωματώσουν τις επιταγές της Σύμβασης. Επιπρόσθετα, το σύνολο των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. – Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – καθώς και άλλοι συμβουλευτικοί Οργανισμοί της Ένωσης, όπως είναι η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και η Επιτροπή των Περιφερειών, καλούνται, με την κύρωση της Σύμβασης, να αποδείξουν εμπράκτως ότι επιθυμούν πραγματικά να αποδώσουν στους ευρωπαίους πολίτες με αναπηρία, χωρίς εκπτώσεις και περιορισμούς, τα δικαιώματα που δικαιούνται και περιλαμβάνονται στη Σύμβαση.
Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία 2010 – 2020
Το κείμενο της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Αναπηρία διατίθεται μέσω του εξής συνδέσμου:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2010:0636:FIN:EL:DOC
Ιδιαίτερα σημαντικό εργαλείο για την εφαρμογή της Σύμβασης στην Ε.Ε. και εν γένει πολιτικών προς όφελος των ευρωπαίων πολιτών με αναπηρία και των οικογενειών τους αποτελεί, όπως ήδη προαναφέρθηκε, η Ανακοίνωση – COM (2010) 636 τελικό – που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 15 Νοεμβρίου 2010 με τίτλο «Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία 2010 – 2020: Ανανέωση της δέσμευσης για μια Ευρώπη χωρίς εμπόδια» (εφεξής η Στρατηγική). Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σ’ αυτήν, «η Ε.Ε. και τα κράτη μέλη της έχουν λάβει ισχυρή εντολή να βελτιώσουν την κοινωνική και οικονομική κατάσταση των ατόμων με αναπηρία».
Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Αναπηρία 2010 – 2020, πέραν της Σύμβασης, θα αξιοποιήσει το σύνολο των δυνατοτήτων που προσφέρουν ο Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης – όπου σύμφωνα με αυτήν η Ένωση οφείλει κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή των πολιτικών και δράσεών της να καταπολεμά κάθε διάκριση λόγω αναπηρίας (άρθρο 10) και έχει την εξουσία να θεσπίζει νομοθετικά μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών των διακρίσεων (άρθρο 19) – καθώς και η Στρατηγική «Ευρώπη 2020» (εφεξής «Ευρώπη 2020»).
Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η «Ευρώπη 2020» έρχεται λοιπόν να αντικαταστήσει την, κατά γενική ομολογία, αποτυχημένη «Στρατηγική της Λισσαβόνας». Η «Ευρώπη 2020» φιλοδοξεί να είναι η βάση που θα επιτρέψει στην Ε.Ε. να διατηρήσει το κοινωνικό της μοντέλο τις επόμενες δεκαετίες, να επιφέρει υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας. Από τους 5 στόχους αυτής, οι 3 στόχοι που αφορούν άμεσα στα άτομα με αναπηρία, για τους οποίους η «Ευρώπη 2020» αναφέρει ότι θα πρέπει να αναπτυχθούν σχετικοί δείκτες, είναι οι εξής:
1. Η αύξηση του ποσοστού απασχόλησης της ομάδας των εργαζομένων 20 έως 64 ετών (ανδρών και γυναικών) έως ποσοστό συνολικά 75% (στόχος 1).
2. Η βελτίωση των επιπέδων εκπαίδευσης προκειμένου να μειωθεί το ποσοστό πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου σε λιγότερο από 10% και να αυξηθεί το ποσοστό του πληθυσμού ηλικίας 30-34 ετών που ολοκληρώνει την τριτοβάθμια ή ισοδύναμη εκπαίδευση σε τουλάχιστον 40% (στόχος 4).
3. Η προώθηση της κοινωνικής ένταξης, κυρίως μέσω της μείωσης της φτώχειας, επιδιώκοντας να απομακρυνθούν τουλάχιστον 20 εκατομμύρια άνθρωποι από το όριο της φτώχειας και του αποκλεισμού (στόχος 5).
Η Στρατηγική είναι αρκετά πιο φιλόδοξη από το προηγούμενο ευρωπαϊκό «Σχέδιο Δράσης για την Αναπηρία 2004 – 2010» και πως εάν εφαρμοστεί πλήρως θα βελτιώσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ευρωπαίων πολιτών με αναπηρία. Αυτή θέτει ως στόχο της την αποτελεσματική εφαρμογή της Σύμβασης σε ολόκληρη την Ένωση, «προσδιορίζει ενέργειες σε επίπεδο Ε.Ε. που λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις αντίστοιχες εθνικές και καθορίζει τους μηχανισμούς (Άρθρο 33 της Σύμβασης) που είναι αναγκαίοι για την εφαρμογή της Σύμβασης σε επίπεδο Ε.Ε., καθώς και στους κόλπους των θεσμικών οργάνων της……».
Δεδομένου ότι μέσω του άρθρου 33 «Εθνική Εφαρμογή και Παρακολούθηση» της Σύμβασης, υπαγορεύεται ο καθορισμός ενός Σημείου Αναφοράς για το συντονισμό της εφαρμογής της Σύμβασης (παράγραφος 1), καθώς και η πλήρης εμπλοκή και συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων στην παρακολούθηση της εφαρμογής της (παράγραφος 3), όπως έχουμε αναφέρει και σε προηγούμενο τεύχος του Θ.Α, το ευρωπαϊκό αναπηρικό κίνημα διεκδικεί τα εξής:
• τη θέσπιση του Σημείου Αναφοράς στο γραφείο του Γενικού Γραμματέα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, διότι μόνο με αυτόν τον τρόπο δύναται να διασφαλιστεί η διάχυση της διάστασης της αναπηρίας σε όλους τους τομείς πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
• την ενεργή εμπλοκή και συμμετοχή των οργανώσεων της Κοινωνίας των Πολιτών στην εφαρμογή της Σύμβασης. Σ’ αυτήν την κατεύθυνση το ευρωπαϊκό αναπηρικό κίνημα έχει προτείνει τη σύσταση μιας ευρωπαϊκής επιτροπής για την αναπηρία ως ένα ισχυρό μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής της, μέσω του οποίου τα κράτη – μέλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αλλά και τα ίδια τα άτομα με αναπηρία, θα έχουν τη δυνατότατα να συνεργάζονται στενά και να επηρεάζουν την πορεία εφαρμογή της. Το Φόρουμ επίσης καλεί τόσο τα αρμόδια θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και την Ουγγρική Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης να εργαστούν εντατικά πάνω στην εφαρμογή της Σύμβασης από τους πρώτους κιόλας μήνες του έτους 2011.
Η Στρατηγική επικεντρώνεται στην εξάλειψη των εμποδίων με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι οι ευρωπαίοι πολίτες με αναπηρία και επισημαίνει οκτώ βασικούς τομείς δράσης, οι οποίοι είναι οι εξής: «προσβασιμότητα, συμμετοχή, ισότητα, απασχόληση, εκπαίδευση και κατάρτιση, κοινωνική προστασία, υγεία και εξωτερική δράση», προσδιορίζοντας για κάθε τομέα ξεχωριστά βασικές ενέργειες.
Οι δεσμεύσεις
Μερικές ιδιαίτερα σημαντικές δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στη Στρατηγική που το ευρωπαϊκό αναπηρικό κίνημα υποστηρίζει είναι οι εξής:
• Η θέσπιση μέχρι το έτος 2012 μιας «ευρωπαϊκής πράξης για την προσβασιμότητα», στο πλαίσιο της οποίας θα «να αναπτυχθούν ειδικά πρότυπα για συγκεκριμένους τομείς, ώστε να βελτιωθεί αισθητά η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς για προσβάσιμα προϊόντα και υπηρεσίες».
• Στη βάση των κατευθύνσεων και των στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως προσδιορίζονται στο «Ψηφιακό Θεματολόγιο για την Ευρώπη», η διατύπωση προτάσεων έως το 2011 προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι ιστότοποι του δημόσιου τομέα – και οι ιστότοποι που παρέχουν βασικές υπηρεσίες στους πολίτες – θα καταστούν μέχρι το έτος 2015 προσβάσιμοι στα άτομα με αναπηρία.
• Η λήψη «…ρυθμιστικών μέτρων για τη διασφάλιση της προσβασιμότητας των προϊόντων και των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για την επίσπευση της χρήσης της διαδικασίας προκήρυξης δημόσιων διαγωνισμών….».
• Η επανεξέταση της νομοθεσίας για την απασχόληση στη βάση των επιταγών της Σύμβασης.
• Η λήψη μέτρων για τη διασφάλιση της ελεύθερης μετακίνησης, της επιλογής του τόπου διαμονής και του τρόπου διαβίωσης των ευρωπαίων πολιτών με αναπηρία.
• Ο στόχος η Ε.Ε. και τα κράτη – μέλη να υποστηρίζουν τα δικαιώματα των ευρωπαίων πολιτών με αναπηρία στην εξωτερική δράση τους, μεταξύ της οποίας περιλαμβάνεται η διεύρυνση και τα προγράμματα γειτονίας και ανάπτυξης.
• Η ορθή εφαρμογή του άρθρου 16 «Ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών» του Γενικού Κανονισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων.
• Η λήψη νομοθετικών πρωτοβουλιών αναφορικά με την ανταλλαγή καλών πρακτικών και περισσότερο πολιτικών ενεργειών, την κατάρτιση και την ανάπτυξη δεικτών για την παρακολούθηση της εφαρμογής των στόχων της «Ευρώπης 2020».
Οι ελλείψεις
Ωστόσο, το ευρωπαϊκό αναπηρικό κίνημα υποστηρίζει ότι υπάρχουν μερικά σημαντικά σημεία της Στρατηγικής που χρήζουν περαιτέρω βελτίωσης, όπως:
• Η Στρατηγική δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης και αποτελεσματική δίχως την ύπαρξη ενός συνοδευτικού εγγράφου που να περιλαμβάνει ένα κατάλογο με συγκεκριμένες δράσεις που θα επιτρέψουν την εφαρμογή της.
• Θα πρέπει να αποτυπώνεται σ’ αυτήν περισσότερο η ανάγκη για στενή συνεργασία με το αναπηρικό κίνημα όσον αφορά στη λήψη αποφάσεων.
• Η επανεξέταση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για προώθηση της αρχής ίσης μεταχείρισης στη βάση των επιταγών της Σύμβασης δεν πρέπει να αφορά μόνο στον τομέα της απασχόλησης, αλλά όλους τους τομείς.
• Θα πρέπει να περιλαμβάνει περισσότερες δεσμεύσεις ως προς την εφαρμογή της σε επίπεδο κρατών – μελών και όχι μόνο σε επίπεδο Ε.Ε.
• Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ε.Ε. για την επιτυχή εφαρμογή της Στρατηγικής πρέπει να υποστηρίξουν μια απόφαση μέσω της οποίας να κατανέμονται αρμοδιότητες μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε. και να προσδιορίζονται με σαφήνεια οι δράσεις των κρατών – μελών.
• Δεδομένου ότι η Στρατηγική προτείνει τη δημιουργία ενός διαδικτυακού εργαλείου που θα παρουσιάζει μια γενική επισκόπηση των πρακτικών μέτρων και της νομοθεσίας για την εφαρμογή της Σύμβασης, θα πρέπει να προβλέπεται μια πιο στενή συνεργασία μεταξύ των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε., των κρατών – μελών και των αναπηρικών οργανώσεων σε εθνικό επίπεδο.
Θ.Α.