ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

ανάλυση: Άτομα με χρόνιες παθήσεις

Μαρ 13, 2011 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

ανάλυση
Άτομα με χρόνιες παθήσεις

Σύμφωνα με τον ορισμό της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Άρθρο 1): «Στα άτομα με αναπηρία περιλαμβάνονται τα άτομα με μακροχρόνια σωματική, ψυχική, διανοητική ή αισθητηριακή αναπηρία, που, σε αλληλεπίδραση με διάφορα εμπόδια, μπορεί να παρεμποδίσει την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία σε ίση βάση με τους άλλους.» Ο ορισμός αυτός για τα άτομα με αναπηρία μπορεί να βοηθήσει να γίνει κατανοητό ότι τα άτομα με χρόνιες παθήσεις μπορεί και πρέπει να είναι μέρος του ευρύτερου αναπηρικού κινήματος.

Με το άρθρο αυτό ανοίγει μια ευρεία συζήτηση σε θέματα αναπηρίας, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι τα άτομα με χρόνιες παθήσεις θα απολαμβάνουν πλήρως της νομικής προστασίας και των θετικών δράσεων που πρέπει να υπάρχουν για όλα τα άτομα με αναπηρία. Όλοι οι εμπλεκόμενοι πρέπει να υποστηρίξουν την ανάγκη των ατόμων με χρόνιες παθήσεις να ξεπεράσουν το ιατρικό μοντέλο που λαμβάνει υπόψη του μόνο την κατάστασή τους ως ασθενείς και όχι ως πολίτες με ίδια δικαιώματα με τα άλλα μέλη μιας κοινωνίας, σε όλους τους τομείς της ζωής και όχι αποκλειστικά στον τομέα της υγείας.

Το άρθρο αυτό προσδοκεί να διασφαλίσει ότι τα άτομα με χρόνιες παθήσεις θα αντιμετωπίζονται ως ομάδα – στόχος των πολιτικών καταπολέμησης των διακρίσεων, δεδομένου ότι ακόμα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει διευκρινιστεί το ζήτημα αυτό. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στην υπόθεση Chacon Navas, δεν διευκρίνισε αν τα άτομα με χρόνιες παθήσεις βρίσκονται στο πεδίο προστασίας της Οδηγίας 2000/78/ΕΚ για την πρόληψη των διακρίσεων στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας.

* Το παρόν άρθρο είναι απόδοση στα ελληνικά τμήματος της δημοσίευσης “Policy document on disabled people with a chronic illness”, του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία, Φεβρουάριος 2008.

Ορισμός

Είναι δύσκολο να δοθεί ένας ενιαίος ορισμός των χρόνιων παθήσεων που να ικανοποιεί όλες τις οργανώσεις ατόμων με χρόνιες παθήσεις. Αν και υπάρχουν δηλ. πολλοί ορισμοί του όρου «χρόνια πάθηση», δεν υπάρχει ούτε ένας γενικά αποδεκτός ορισμός. Όλοι όμως έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: αναφέρονται σε μια διαδικασία που επηρεάζει το άτομο στη ζωή του και τις περισσότερες φορές είναι αμετάκλητη. Ως εκ τούτου, ένας ορισμός της χρόνιας πάθησης θα μπορούσε να είναι: χρόνια πάθηση είναι η πάθηση που για την πλειοψηφία των ανθρώπων είναι αμετάκλητη, που πολλές φορές είναι αόρατη και που απαιτεί κοινωνική και ιατρική υποστήριξη καθώς και ευέλικτα συστήματα που θα διασφαλίζουν κοινωνική ένταξη και επιλογές απασχόλησης.

Η χρόνια πάθηση δεν θεωρείται εξ ορισμού αναπηρία. Το ερώτημα είναι αν το άτομο με χρόνια πάθηση αντιμετωπίζει κοινωνικά εμπόδια στην καθημερινή του ζωή. Αν η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι θετική, τότε το άτομο με χρόνια πάθηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως άτομο με αναπηρία. Υπό την έννοια αυτή, το γεγονός και μόνον ότι κάποιος έχει διαγνωστεί ως άτομο με χρόνια πάθηση δεν σημαίνει ότι μιλάμε για αναπηρία.

Το ίδιο το άτομο είναι αυτό που έχει την εμπειρία των περιορισμών που προκύπτουν από την πάθηση και / ή τον τρόπο που η κοινωνία αντιδρά σε αυτήν. Οι παθήσεις έχουν περιοριστικό αντίκτυπο στην ικανότητα των ατόμων να επιλέγουν τον τρόπο ζωής τους. Μιλάμε εδώ για την επίδραση της κόπωσης, του πόνου, του πυρετού κ.λπ. αλλά και του στιγματισμού, του τρόπου οργάνωσης του συστήματος υγείας και της κοινωνίας γενικότερα.

Ο ορισμός της χρόνιας πάθησης και η αλληλεπίδραση του ατόμου με χρόνια πάθηση με τους κοινωνικούς φραγμούς, συνάδει με τον ορισμό που προβλέπεται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία: «Στα άτομα με αναπηρία περιλαμβάνονται τα άτομα με μακροχρόνια σωματική, ψυχική, διανοητική ή αισθητηριακή αναπηρία, που, σε αλληλεπίδραση με διάφορα εμπόδια, μπορεί να παρεμποδίσει την πλήρη και αποτελεσματική συμμετοχή τους στην κοινωνία σε ίση βάση με τους άλλους.» Πρέπει να πούμε ότι οι πλέον προηγμένες ερμηνείες σε αυτόν τον ορισμό τείνουν να προσδιορίσουν τα άτομα με χρόνιες παθήσεις στην κατηγορία «μακροχρόνια σωματική», η οποία πρέπει να περιλαμβάνει τη χρόνια κατάσταση της πάθησης.

Συνεπώς, υπό την προϋπόθεση ότι η χρόνια πάθηση προξενεί βλάβη και ότι η αλληλεπίδραση με διάφορα εμπόδια μπορεί να περιορίσει την πλήρη συμμετοχή του ατόμου με χρόνια πάθηση στην κοινωνία, τότε θα μιλήσουμε για αναπηρία. Για παράδειγμα δεν έχει σημασία αν ένα τυφλό άτομο είναι εκ γενετής τυφλό, ή τυφλώθηκε από ατύχημα ή από ασθένεια όπως ο διαβήτης. Αντιθέτως, το θέμα που πρέπει να αντιμετωπιστεί είναι τα εμπόδια που προκαλεί η κοινωνία στο άτομο αυτό.

Θεμελιώδη δικαιώματα των ατόμων με χρόνια πάθηση

Η κατάσταση των ατόμων με χρόνιες παθήσεις είναι αρκετά πολύπλοκη, με διαφορετικές ανάγκες όσον αφορά την ένταξή τους στην κοινωνία. Σε πολλές περιπτώσεις, υπάρχει μεγάλη εξάρτηση από το σύστημα υγείας και κατά κάποιο τρόπο υπάρχει έλλειψη ανεξαρτησίας σε πολλές από τις αποφάσεις που λαμβάνουν καθημερινά. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα άτομα με χρόνιες παθήσεις είναι ιδιαίτερα ευάλωτα σε διακρίσεις και συχνά τα δικαιώματά τους παραβιάζονται.

Ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία προσεγγίζει τις ανάγκες των ατόμων με χρόνιες παθήσεις εξακολουθεί να εστιάζεται σε μια ιατρική προσέγγιση, αγνοώντας άλλες πτυχές που σχετίζονται με τις κοινωνικές τους ανάγκες. Ως εκ τούτου, μέχρι τώρα οι απόψεις των ατόμων με χρόνιες παθήσεις έχουν αγνοηθεί σε τομείς όπως το σύστημα υγείας, όπου οι αποφάσεις συχνά λαμβάνονται χωρίς την άποψη των ατόμων με χρόνιες παθήσεις, το εκπαιδευτικό σύστημα που συχνά δεν λαμβάνει υπόψη του τις ανάγκες των μαθητών με χρόνιες παθήσεις, την αγορά εργασίας που οι εργοδότες δεν κατανοούν την αρχή της εύλογης προσαρμογής στην περίπτωση των εργαζομένων με χρόνιες παθήσεις, οι οποίοι πρέπει να έχουν περισσότερη ευελιξία (π.χ. ιατρική θεραπεία κατά τις εργάσιμες ήμερες / ώρες), ενώ συχνά τα άτομα με αόρατες ασθένειες είναι άτομα που βιώνουν συστηματικά διακρίσεις και σε πολλές περιπτώσεις εξευτελιστική μεταχείριση.

Η εφαρμογή των αρχών του κοινωνικού μοντέλου σε άτομα με χρόνια πάθηση είναι επιτακτική σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων, διαφορετικά τα άτομα με χρόνιες παθήσεις δεν θα έχουν πρόσβαση στην απασχόληση, θα αντιμετωπίζουν εμπόδια στο σχολείο, θα περιορίζεται η κοινωνική τους αυτονομία και θα υφίστανται διακρίσεις σε πολλούς άλλους τομείς της ζωής.

Το σημείο εκκίνησης για το θέμα αυτό είναι ότι τα άτομα με χρόνιες παθήσεις αντιμετωπίζουν πολλούς περιορισμούς σε θεμελιώδη δικαιώματα:

Δικαίωμα στη ζωή

Τα άτομα με χρόνιες παθήσεις έχουν μεγάλη εξάρτηση από την τεχνολογική πρόοδο στον τομέα της ιατρικής. Συχνά τα άτομα με χρόνιες παθήσεις αποκλείονται συστηματικά από θεραπείες εξαιτίας αμιγώς οικονομικών παραμέτρων. Φαίνεται ότι για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής η αξία των ατόμων με χρόνιες παθήσεις βασίζεται στο κόστος για την κοινωνία, αντί της συνεισφοράς τους στην κοινωνία. Είναι γεγονός ότι πολλές υπηρεσίες υγείας αντιμετωπίζουν το άτομο με χρόνια πάθηση ως ένα ανεπιθύμητο ασθενή, καθώς θεωρείται ασθενής υψηλού κόστους.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ αναγνωρίζει στο άρθρο 25, ότι «τα άτομα με αναπηρία έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν το υψηλότερο δυνατό επίπεδο υγείας χωρίς διάκριση λόγω αναπηρίας». Είναι σημαντικό ότι τα κράτη, που υπέγραψαν και επικύρωσαν τη Σύμβαση, αναγνωρίζουν αυτό το άρθρο ως προϋπόθεση για την πλήρη συμμετοχή των ατόμων με χρόνιες παθήσεις στην κοινωνία.

Τα κράτη πρέπει να πάρουν ως αφετηρία το δικαίωμα των ατόμων με χρόνιες παθήσεις στην υγεία, για να αναλύσουν τις στρατηγικές για τον εκσυγχρονισμό και τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας τους. Η μεταρρύθμιση της αποτελεσματικότητας των συστημάτων υγείας, χωρίς προηγούμενη ανάλυση των επιπτώσεων στη ζωή των ατόμων με χρόνια παθήσεις, υπονομεύει το δικαίωμα στη ζωή για τα άτομα αυτά.

Καταπολέμηση των διακρίσεων

Το άρθρο 5.2 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία αναγνωρίζει ότι «Τα Συμβαλλόμενα Κράτη απαγορεύουν όλες τις διακρίσεις βάσει της αναπηρίας και εγγυώνται στα άτομα με αναπηρίες ίση και αποτελεσματική νομική προστασία κατά των διακρίσεων για οποιοδήποτε λόγο». Στο άρθρο 5.4 αναφέρει ότι «Τα συγκεκριμένα μέτρα, τα οποία είναι απαραίτητα προκειμένου να επιταχυνθεί ή να επιτευχθεί μια πραγματική ισότητα των ατόμων με αναπηρίες δεν θεωρούνται διακρίσεις, σύμφωνα με τους όρους της παρούσας Σύμβασης».

Είναι σημαντικό να υπενθυμίσουμε ότι η νομοθεσία στο πεδίο της καταπολέμησης των διακρίσεων καλύπτει και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις. Για να γίνει αυτό, ο ορισμός των ατόμων με αναπηρία πρέπει να περιλαμβάνει και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις. Σε επίπεδο Ε.Ε. θα πρέπει να διασαφηνιστεί ότι το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας πλαισίου για την πρόληψη των διακρίσεων στον τομέα της απασχόλησης και την εργασία (2000/78/ΕΚ) προστατεύει επίσης και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις.

Δυστυχώς, όμως σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουμε ένα θλιβερό παράδειγμα ανεπαρκούς ερμηνείας της αναπηρίας στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ). Το ΔΕΚ απέκλεισε από το πεδίο δράσης της Οδηγίας, κατόπιν της δικαστικής υπόθεσης Chacon Navas, τα άτομα με ασθένειες (χωρίς προσδιορισμό της χρονιότητας ή μη της κατάστασής τους). Στον κανόνα 1 της προαναφερθείσας δικαστικής υπόθεσης αναφέρεται ότι: «Ένα πρόσωπο που έχει απορριφθεί από τον εργοδότη του αποκλειστικώς λόγω ασθενείας δεν εμπίπτει στο γενικό πλαίσιο που προβλέπεται για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω αναπηρίας με την Οδηγία 2000/78/ΕΚ …».

Είναι ζωτικής σημασίας μια νέα ευρωπαϊκή νομολογία να αναθεωρήσει τη δήλωση αυτή και να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της Οδηγίας 2000/78/ΕΚ για την κάλυψη των ατόμων με χρόνιες παθήσεις. Ένα διευκρινιστικό σημείωμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα άλλα ευρωπαϊκά όργανα σχετικά με την έννοια αυτή, που να ζητάει ένα ευρύ ανοικτό πλαίσιο για την κατανόηση της αναπηρίας και τα κοινωνικά εμπόδια, θα βοηθήσει να ξεπεραστεί η ημιτελής αυτή ερμηνεία.

Τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με χρόνιες παθήσεις

Τα άτομα με χρόνιες παθήσεις είναι πολίτες, που σε ορισμένες περιπτώσεις, αντιμετωπίζουν συνθήκες αναπηρίας όπως και τα άλλα άτομα με αναπηρία. Το περιβάλλον αναπηροποιεί τα άτομα με χρόνιες παθήσεις με διάφορους τρόπους.

Μερικά παραδείγματα:

• Τα άτομα με χρόνια πάθηση συχνά δεν είναι σε θέση να εργαστούν πλήρες ωράριο, όπως οι άλλοι εργαζόμενοι, λόγω ιατρικών θεραπειών και/ή λόγω της κατάστασης της υγείας τους. Είναι σημαντικό να τεθούν σε εφαρμογή επαρκείς δημόσιες πολιτικές για την υποστήριξη του εργοδότη και του εργαζομένου με χρόνια πάθηση για τη διασφάλιση της πλήρους συμμετοχής στην εργασία και οι πολιτικές αυτές πρέπει να παρακολουθούνται. Αυτή είναι άλλωστε η έννοια της «εύλογης προσαρμογής» στο χώρο εργασίας, στην περίπτωση των ατόμων με χρόνιες παθήσεις. Υπάρχει ανάγκη για ένα πιο ευέλικτο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης που να βοηθάει τα άτομα με χρόνιες παθήσεις να παραμείνουν στην εργασία τους ή μετά από μια υποτροπή να μπορούν να επιστρέψουν σε αυτήν, αρχικά σε καθεστώς μερικής απασχόλησης και στη συνέχεια σε πλήρη απασχόληση. Προς το παρόν, στις περισσότερες χώρες το σύστημα είναι πολύ περιοριστικό στο τι παρέχει.

• Οι μαθητές με χρόνια πάθηση χρειάζονται θεραπευτική υποστήριξη κατά τη διάρκεια της ώρας του σχολείου. Είναι σημαντικό το εκπαιδευτικό σύστημα να εξασφαλίζει στους μαθητές / σπουδαστές / φοιτητές που έχουν μια χρόνια πάθηση, να λαμβάνουν επαρκή αγωγή στο σχολείο ή στο πανεπιστήμιο. Αυτή είναι η έννοια της «συμμετοχικής εκπαίδευσης» για άτομα με χρόνιες παθήσεις που λόγω των ιατρικών θεραπειών στις οποίες υποβάλλονται, δεν έχουν πλήρη συμμετοχή στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα.

• Οι άνθρωποι που εξαρτώνται από μακροχρόνια θεραπεία θα πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στη λήψη αποφάσεων για τη θεραπεία τους. Τα συστήματα υγείας θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις απόψεις των ατόμων με χρόνιες παθήσεις και των οργανώσεών τους όσον αφορά στο σχεδιασμό και την εφαρμογή πολιτικών για την υγεία. Επιπλέον, σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα προσωπικά δεδομένα παραμένουν απροστάτευτα.

• Η νομοθεσία καταπολέμησης των διακρίσεων θα πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή για την προστασία των ανθρώπων με παθήσεις μη ορατές και σπάνιες ασθένειες που, σε πολλές περιπτώσεις, αντιμετωπίζουν την έλλειψη κατανόησης της κοινωνίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εξευτελιστική μεταχείριση.

• Άτομα με μεταδοτικές νόσους υφίστανται διακρίσεις σε πολλούς τομείς της ζωής, όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση, οι αθλητικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, από συμφοιτητές συναδέλφους και συναθλητές που φοβούνται, λόγω άγνοιας και έλλειψης ευαισθητοποίησης, να έρθουν σε επαφή με ανθρώπους με μεταδοτικές και μη ασθένειες (π.χ. αποκλεισμός ατόμων με AIDS από αθλητικές δραστηριότητες).

• Η διεθνής κινητικότητα εξακολουθεί να είναι ένα δικαίωμα που δεν αναγνωρίζεται για τα άτομα με χρόνιες παθήσεις. Η ιατρική περίθαλψη αρνείται από τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες υγείας σε μη υπηκόους. Κατά συνέπεια, τα εμπόδια στην κινητικότητα εξακολουθούν να υπάρχουν και παρά το γεγονός ότι η Συνθήκη αναγνώρισε την ελευθερία της κινητικότητας των προσώπων, στην περίπτωση των ατόμων με χρόνια πάθηση δεν εφαρμόζεται πλήρως.

Όλες αυτές οι περιπτώσεις αποτελούν παραδείγματα φραγμών που έχουν να αντιμετωπίσουν τα άτομα με χρόνιες παθήσεις, με τεράστιο αντίκτυπο στην εκπλήρωση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους.

Από «ασθενής» σε «πολίτης»

Η ιδιότητα του πολίτη είναι ένα βασικό στοιχείο για άτομα με χρόνιες παθήσεις. Τα άτομα με χρόνιες παθήσεις πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις όπως κάθε πολίτης στην κοινωνία. Τα άτομα με χρόνιες παθήσεις θα πρέπει όμως να προστατεύονται από τις διακρίσεις και από τα εμπόδια στην εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους ως μέρος της κοινωνίας. Οι ίσες ευκαιρίες αποτελούν προϋπόθεση για την αρχή της ιδιότητας του πολίτη.

Όλοι οι άνθρωποι από νομική άποψη είναι ίσοι, αλλά οι προοπτικές και η αρχική θέση για να απολαύσουν αυτά τα δικαιώματα είναι διαφορετική όσον αφορά κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Τα χαρακτηριστικά αυτά μπορεί να είναι οι σεξουαλικές προτιμήσεις, το φύλο, η ηλικία, η θρησκεία, η εθνική καταγωγή. Στην περίπτωση των ατόμων με χρόνια πάθηση, το χαρακτηριστικό είναι εκείνο της περιορισμένης λειτουργικότητας λόγω της μακροχρόνιας πάθησης. Αυτά τα χαρακτηριστικά έχουν αντίκτυπο σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες και δεν είναι εφικτό στα άτομα να αλλάξουν ή να επιλέξουν τα χαρακτηριστικά αυτά. Είναι μέρος της καθημερινής τους ζωής, επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο προσαρμόζονται στις καταστάσεις, καθώς και τις προσδοκίες τους.

Στο παρελθόν, τα άτομα με χρόνιες παθήσεις αντιμετωπίζονταν ξεχωριστά, ανάλογα με τα συμπτώματά τους. Ιστορικά, τα άτομα με χρόνιες παθήσεις ορίστηκαν ως «ασθενείς». Η νόσος έγινε ο κυρίαρχος παράγοντας στη διάγνωση και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις κατηγοριοποιήθηκαν κατά είδος πάθησης. Ακόμα κι αν αυτό σήμαινε ένα τεράστιο βήμα προς την επαγγελματοποίηση της ιατρικής περίθαλψης, ταυτόχρονα είχε αρνητικό αντίκτυπο στον τρόπο που η κοινωνία βλέπει τα άτομα με χρόνιες παθήσεις.

Όταν το άτομο με χρόνια πάθηση έγινε μέλος της ομάδας «ασθενείς», απώλεσε την ατομικότητά του. Η ασθένεια μπήκε μεταξύ του ασθενούς ατόμου και της κοινωνίας ή, με άλλα λόγια, το πρόσωπο εξαφανίστηκε πίσω από την ασθένεια και έγινε ένα αντικείμενο που πρέπει να αντιμετωπίζεται και όχι ένα άτομο με τις δικές του προτιμήσεις και ανάγκες. Στις αρχές της νέας χιλιετίας η εξατομικευμένη ιατρική είναι ένα θέμα προς συζήτηση, καθώς τα επιστημονικά επιτεύγματα των τελευταίων δύο δεκαετιών οδήγησαν την κοινωνία να πιστεύει ότι στη νέα εποχή οι θεραπείες θα είναι προσαρμοσμένες στο άτομο.

Η μικρή αυτή αναφορά στο παρελθόν δίνει καλούς λόγους για να αποφεύγεται η χρήση του όρου «ασθενής», αν μπορούσαμε να βρούμε έναν καλύτερο. Ο όρος «ασθενής» έχει το φόντο του στα πρώτα στάδια του κινήματος των ασθενών. Εντός του κυρίαρχου ιατρικού μοντέλου το πρόσωπο διαγνώστηκε και μεταμορφώθηκε σε ένα άτομο που ανήκει σε μια κατηγορία ασθένειας, δεδομένου ότι το σημείο αναφοράς ήταν η ασθένεια ως αιτία της αναπηρίας του. Η θεραπεία, η έρευνα για την εξεύρεση μιας θεραπείας και η ιατρική περίθαλψη, εν τω μεταξύ, είχαν θεωρηθεί ως ο καλύτερος τρόπος για να βοηθηθούν οι ασθενείς. Αυτό, ωστόσο, σήμαινε ότι τα άτομα με χρόνιες παθήσεις έγιναν παρείσακτοι εντός της κοινωνίας.

Με την πάροδο του χρόνου, τα άτομα με χρόνιες παθήσεις κατάλαβαν ότι δεν είναι η ασθένεια που αποτελεί το κύριο εμπόδιο για να ζήσουν τη ζωή που θέλουν. Η ασθένεια είναι μέρος της ζωής τους, την οποία μπορούν να ενσωματώσουν ως ένα αναπόφευκτο γεγονός. Το εμπόδιο για να ζήσουν μια ικανοποιητική ζωή είναι συχνά η οργάνωση της κοινωνίας, ο τρόπος που η κοινωνία αντιδρά στην κατάστασή τους και τα εμπόδια που δημιουργούνται από αυτήν.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία έχει πενήντα (50) άρθρα. Όλα τους είναι σημαντικά για όλα τα άτομα με αναπηρία, αλλά μέσα σε όλο αυτό το φάσμα, μπορεί να υπάρξει κάποια διαφορά στη σχετική βαρύτητα ή την επίδραση του τομέα που καλύπτεται από ένα συγκεκριμένο άρθρο σε σχέση με τις διαφορές των επιμέρους αναπηριών.

Από την άποψη αυτή, το άρθρο 25 που αφορά την υγεία έχει καθοριστική σημασία ως βασική προϋπόθεση για πολλά άτομα με χρόνιες παθήσεις δεδομένου ότι χρειάζονται, σε τακτική βάση, στήριξη από το ιατρικό σύστημα. Ενώ τα ιατρικά συστήματα είναι σχεδιασμένα για να θεραπεύουν, είναι ανεπαρκώς στελεχωμένα για να ανταποκριθούν στις ανάγκες των ατόμων με χρόνιες παθήσεις. Αυτό δεν θα αλλάξει όσο οι κοινωνίες δεν επιτυγχάνουν την αλλαγή του συστήματος, έτσι ώστε τα άτομα με χρόνιες παθήσεις να υποστηριχθούν να διαδραματίσουν τον ρόλο τους στην κοινωνία με τους δικούς τους όρους, να διατηρήσουν τις κοινωνικές δραστηριότητές τους και να μειώσουν τυχόν επιπτώσεις της αναπηρίας, σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες. Στόχος είναι τα ιατρικά συστήματα να δώσουν την ίδια έμφαση που δίνουν στη θεραπεία και στην περίθαλψη / υποστήριξη.

Όλοι οι πολίτες παίζουν διαφορετικούς ρόλους. Ένας από αυτούς τους ρόλους είναι ο ρόλος του καταναλωτή. Άλλα παραδείγματα ρόλων είναι αυτός του εργαζομένου, του χρήστη ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων, του ακτιβιστή κ.λπ. Οι ρόλοι είναι μεταβαλλόμενοι και μπορεί να επηρεαστούν από ατομικές επιλογές. Ένα συχνός ρόλος για τα άτομα με χρόνιες παθήσεις είναι αυτός του καταναλωτή / πελάτη προϊόντων και υπηρεσιών υγείας. Κάποια άτομα παίζουν, επίσης, αυτόν τον ρόλο σε μη τακτική βάση αλλά, λόγω της διαφοράς στην προοπτική, οι προσδοκίες των χρονίως πασχόντων ατόμων και των ευκαιριακών καταναλωτών συχνά δεν είναι ίδιες.

Ο ρόλος των καταναλωτών υπηρεσιών υγείας συστηματικά αγνοείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που αποκλείει τις οργανώσεις των ατόμων με χρόνιες παθήσεις από πρόσκληση σε προγράμματα καταναλωτών που σχετίζονται με την υγεία. Η προσδοκία για θεραπεία βρίσκεται σε αντίθεση με τις προσδοκίες για υποστήριξη και αποκατάσταση. Αυτό καθιστά την εμπειρία των χρονίως πασχόντων απογοητευτική, δεδομένου ότι το καθεστώς της μακροχρόνιας φροντίδας και υποστήριξης σε καμία περίπτωση δεν ισούται με το καθεστώς των δοκιμών και των εργαλείων θεραπείας. Η ασθένεια είναι το σημείο εστίασης της υγειονομικής περίθαλψης και όχι το άτομο με χρόνια πάθηση και οι ατομικές του ανάγκες. Για να αλλάξει αυτό χρειαζόμαστε μια πλήρη αντιστροφή του μοντέλου. Επί του παρόντος, τα συστήματα υγείας καθοδηγούνται από αυτό που ονομάζεται αντικειμενική πληροφόρηση ή στοιχεία δοκιμών και εξετάσεων αλλά, στην περίπτωση των ατόμων με χρόνια πάθηση, τα συστήματα πρέπει να καθοδηγούνται και από την υποκειμενική πληροφόρηση ή την αφήγηση του ατόμου με χρόνια πάθηση.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να αποφεύγεται η χρήση του όρου «ασθενής», αλλά και η χρήση του όρου «πελάτης» ή «καταναλωτής» είναι εξίσου παραπλανητική, διότι δείχνει ότι το άτομο έχει την επιλογή να αποδεχθεί ή να απορρίψει την ιατρική υποστήριξη. Τα άτομα με χρόνιες παθήσεις είναι άνθρωποι και πολίτες. Ο όρος «ασθενής» έχει χρησιμοποιηθεί ευρέως για χρονίως πάσχοντα άτομα, και εξακολουθεί να είναι γενικά αποδεκτός δεδομένου ότι σηματοδοτεί ανθρώπους που υποφέρουν. Ο όρος «άτομα με χρόνιες παθήσεις» είναι πιο ολοκληρωμένος των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία, αντί να περιορίζεται μόνο στον τομέα της υγείας ως αντικείμενα φιλανθρωπίας και φροντίδας. Ο όρος «ασθενής» αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη στιγμή στη ζωή των ατόμων με χρόνια πάθηση (όταν βρίσκονται σε ιατρική θεραπεία), αλλά δεν περιλαμβάνει άλλους τομείς όπου τα άτομα με χρόνιες παθήσεις επίσης δρουν και στους οποίους αρκετά συχνά αντιμετωπίζουν διακρίσεις. Στο μέλλον, νέα ορολογία θα πρέπει, ενδεχομένως, να διερευνηθεί.

Ταυτόχρονα, πρέπει να αλλάξει ο τρόπος που η κοινωνία βλέπει τα άτομα με χρόνιες παθήσεις. Θα πρέπει να συμμετέχουν σε όλες τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, όσον αφορά την ύπαρξή τους. Είναι αυτοί που κάνουν τις επιλογές τους, ακολουθώντας τον τρόπο της ζωής που προτιμούν. Καμία απόφαση δεν μπορεί να γίνει χωρίς αντιστοίχιση. Η κοινωνία πρέπει να επενδύσει σε εργαλεία που δίνουν στα άτομα με χρόνια πάθηση τη δυνατότητα να κάνουν συνειδητές επιλογές.

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ αναφέρει όλες αυτές τις αρχές στο άρθρο 3 όπου, μεταξύ άλλων, αναγνωρίζονται οι αρχές της ατομικής αυτονομίας, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας ατομικών επιλογών και της ανεξαρτησίας των ανθρώπων, του σεβασμού της διαφοράς και της αποδοχής των ατόμων με αναπηρία ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας και της ανθρωπότητας.

Θ.Α.

Μετάβαση στο περιεχόμενο