Η ερώτηση δεν είναι ούτε συμβολική ούτε ρητορική. Και, για να γίνει ακόμα πιο ξεκάθαρη: θα μπορούσε ποτέ ένας λογικός άνθρωπος που βλέπει θαυμάσια να τυφλωθεί ξαφνικά εντελώς και να μην το καταλάβει;

Ασφαλώς.

Η «φλοιώδης τύφλωση» είναι μια σπάνια μορφή τύφλωσης, που οφείλεται σε βλάβη του ινιακού φλοιού του εγκεφάλου, του τμήματος δηλαδή του εγκεφάλου που βρίσκεται στο πίσω μέρος του κεφαλιού. Ο εγκεφαλικός φλοιός της περιοχής αυτής είναι υπεύθυνος για την επεξεργασία των οπτικών ερεθισμάτων που φτάνουν εκεί μέσω των δύο οπτικών νεύρων. Σε κάποιες περιπτώσεις όπου η αιματική ροή στην περιοχή αυτή διαταράσσεται ή, άλλες φορές, έπειτα από κάποιο χτύπημα στο πίσω μέρος του κεφαλιού, το άτομο μένει μόνιμα τυφλό, σε κατάσταση «φλοιώδους τύφλωσης». Ενώ, δηλαδή, τα αισθητήρια όργανα της όρασης -τα μάτια- λειτουργούν φυσιολογικά, οι πληροφορίες που αυτά διαβιβάζουν προς επεξεργασία δε «διαβάζονται» από το εγκεφαλικό κέντρο της όρασης που βρίσκεται στον ινιακό φλοιό.

Το σύνδρομο Anton, τώρα, αποτελεί μια ιδιαίτερη κατηγορία φλοιώδους τύφλωσης, με τους πάσχοντες από αυτό να εμφανίζουν μια παράξενη επιπρόσθετη διαταραχή: ενώ είναι εντελώς τυφλοί, οι ίδιοι δεν αναγνωρίζουν το γεγονός αυτό και πιστεύουν ότι εξακολουθούν να βλέπουν μια χαρά.

Ναι, πιστεύουν ότι βλέπουν. Και όταν ερωτούνται τι βλέπουν, επιχειρούν μόνοι τους να φανταστούν το τι θα έπρεπε να βλέπουν, προσπαθώντας να μαντέψουν μέσω της λογικής τι θα ήταν αναμενόμενο να υπάρχει μπροστά στα μάτια τους, δίνοντας ανάλογες απαντήσεις. Δεν προσπαθούν να πουν ψέματα, ούτε και να ξεγελάσουν κανέναν, πιστεύουν πραγματικά ότι βλέπουν και την απώλεια της όρασης τους, όταν προκαλούνται, επιχειρούν να τη δικαιολογήσουν μέσω λογικοφανών εξηγήσεων τις οποίες οι ίδιοι πιστεύουν απόλυτα. Παρότι, όταν αφεθούν να περπατήσουν μόνοι τους, σκοντάφτουν, κουτουλάνε και πέφτουν κάτω διαρκώς, οι ίδιοι εξηγούν την αδυναμία τους αυτή με διάφορες δικαιολογίες του στυλ: “δε με κρατάνε τα πόδια μου” ή “το τραπεζάκι δεν ήταν εκεί, το μετακίνησες εσύ καθώς περπατούσα για να σκοντάψω”. Παρότι δεν μπορούν να μετρήσουν τα τεντωμένα δάχτυλα ενός χεριού που βρίσκεται μπροστά στα μάτια τους, ή να διακρίνουν εάν το φως του δωματίου είναι αναμμένο ή σβηστό, αποδίδουν την αδυναμία τους αυτή στο ότι “δε φορούν τα γυαλιά τους” ή στο ότι “ο φωτισμός του δωματίου είναι υπερβολικά χαμηλός”. Επιπροσθέτως, και πέρα από τις απόπειρες εκλογίκευσης της αδυναμίας τους, οι πάσχοντες από το σύνδρομο Anton βιώνουν και ποικίλου περιεχομένου οπτικές ψευδαισθήσεις.

Επιγραμματικά για το σύνδρομο Anton:
http://www.whonamedit.com/synd.cfm/1877.html

Αναλυτικότερα, μαζί με άλλες «νοσοαγνωσίες»:
http://www.nbu.bg/cogs/events/2002/materials/Eran/Possible.pdf

Ένα ενδιαφέρον ποίημα στα αγγλικά, με τίτλο «Σύνδρομο Anton»:
http://mfinley.com/poems/antons-syndrome.htm

Υπάρχουν αρκετές άλλες καταστάσεις τύφλωσης λόγω κάποιας εγκεφαλικής δυσλειτουργίας. Στην «ψυχική τύφλωση», για παράδειγμα, ο πάσχων βλέπει μεν, είναι όμως εντελώς ανίκανος να αντιληφθεί και να ερμηνεύσει αυτά που βλέπει (εντελώς διαφορετική κατάσταση από τη «φλοιώδη τύφλωση» και κατά κάποιο τρόπο αντίστροφη: εδώ το άτομο έχει όραση την οποία δεν αξιοποιεί). Υπάρχει και επιλεκτική τύφλωση, όπου ο πάσχων μπορεί, για παράδειγμα, να βλέπει μόνο το δεξί ή μόνο το αριστερό τμήμα του χώρου και των αντικειμένων. Υπάρχουν και οι λεγόμενες «αγνωσίες», με τη «σωματοαγνωσία» πχ να αντιστοιχεί σε μια κατάσταση όπου ο πάσχων μπορεί να αναγνωρίζει μόνο το δεξί του χέρι ως δικό του, θεωρώντας ότι το αριστερό είναι ξένο και ανήκει σε κάποιον εχθρό που τον επιβουλεύεται (συχνά οι πάσχοντες από τη μορφή αυτή σωματοαγνωσίας επιφέρουν σοβαρές βλάβες στο ένα τους χέρι, δαγκώνοντας ή καρφώνοντας το).

Για να ξαναγυρίσουμε στο σύνδρομο Anton, η ακριβής εξήγηση τού γιατί οι άνθρωποι που πάσχουν από αυτό δεν αντιλαμβάνονται την τύφλωση τους παραμένει άγνωστη, με αρκετές διαφορετικές προσεγγίσεις επί του θέματος. Επιβεβαιωμένο είναι ότι αποκόπτονται οι νευρικές διασυνδέσεις μεταξύ «οπτικού φλοιού» (το τμήμα του εγκεφάλου που αναλύει και επεξεργάζεται τα ερεθίσματα που φτάνουν από τα μάτια), και «θαλάμου» (ένα τμήμα του εγκεφάλου που λειτουργεί ως ρυθμιστικό κέντρο της επικοινωνίας μεταξύ αισθητικών ερεθισμάτων και συνείδησης).

Εκείνο όμως που, πέρα από τις εξηγήσεις σε ανατομικό επίπεδο, γίνεται αποδεκτό από τους νευροφυσιολόγους είναι ότι για τον εγκέφαλο δεν αρκεί το ίδιο το γεγονός της τυφλότητας του ώστε η όλη κατάσταση να γίνει αντιληπτή. Υπάρχει και ένας ανεξάρτητος νευρικός μηχανισμός που πληροφορεί τον εγκέφαλο για το εάν βλέπει ή όχι. Στο σύνδρομο Anton, σε αντίθεση με τις συνηθισμένες μορφές τύφλωσης, ο μηχανισμός αυτός δε θίγεται από τη βλάβη και εξακολουθεί να «βεβαιώνει» τον εγκέφαλο ότι η όραση λειτουργεί κανονικότατα. Παρότι, δηλαδή, υπάρχει πλήρης τύφλωση, ο -εξαιρετικά ευαίσθητος και ακριβής αυτός σε κάθε άλλη περίπτωση- μηχανισμός-ελεγκτής του εγκεφάλου αποτυγχάνει να ανιχνεύσει το γεγονός, με αποτέλεσμα, στη συνείδηση του πάσχοντα, που βασίζεται ολοκληρωτικά στο μηχανισμό αυτό, να καταγράφεται ότι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με την όραση του. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο, αρχικά, οι πάσχοντες από σύνδρομο Anton, αν και απόλυτα λογικοί και εχέφρωνες, όχι απλώς αρνούνται να αποδεχτούν την κατάσταση τους, αλλά αντιδρούν και εντελώς εχθρικά απέναντι σε γιατρούς και συγγενείς που επιχειρούν να τους ενημερώσουν για το τι τους συμβαίνει, φτάνοντας συχνά μέχρι την υστερία και την παράνοια (“είστε όλοι τρελοί”, “πάτε να με βγάλετε από τη μέση” κλπ). Τελικά, βέβαια, υπό το βάρος των λογικών αποδείξεων (οι άνθρωποι αυτοί είναι εντελώς ανίκανοι να αυτοεξυπηρετηθούν, όντας τυφλοί), πείθονται για το πρόβλημα τους, αποδεχόμενοι την κατάσταση με τη λογική, χωρίς όμως ποτέ να μπορούν να νοιώσουν και να χωνέψουν το γεγονός ότι είναι τυφλοί.

Ως ξεχωριστή νοσολογική οντότητα, το σύνδρομο Anton περιγράφτηκε για πρώτη φορά και αναγνωρίστηκε μόλις το 1896. Δεν υπάρχει καμία γνωστή θεραπεία, έχουν όμως περιγραφεί κάποιες περιπτώσεις στις οποίες οι πάσχοντες επανέκτησαν την όραση τους αυτόματα, σε σύντομο χρονικό διάστημα μετά την τύφλωση τους.

Οι παραλληλισμοί και οι προεκτάσεις του συνδρόμου αυτού με συνηθισμένες καταστάσεις της καθημερινότητας είναι, βέβαια, πρόδηλες.

Χτυπήστε μόνιτορ, λέτε να είστε τυφλοί και να μην το γνωρίζετε; Όχι, έ; Εσείς, ειδικά εσείς, σίγουρα θα το καταλαβαίνατε αμέσως κάτι τέτοιο. Άλλωστε, αφού διαβάζετε τώρα τις λέξεις αυτές, αποδεικνύεται αυτόματα και ότι δεν είστε τυφλοί. Ή μήπως δεν τις διαβάζετε πραγματικά; Είπαμε, στο σύνδρομο Anton υπάρχουν και οπτικές ψευδαισθήσεις. Ίσως, πάλι, τυφλός να είναι ο άνθρωπος που νομίζει ότι πληκτρολογεί κείμενο τη στιγμή αυτή, ενώ στην πραγματικότητα χτυπάει τα πλήκτρα μιας παλιάς, χαλασμένης και δίχως χαρτί γραφομηχανής, που του έχουν χαρίσει για παρηγοριά στο άσυλο τυφλών. Μα, υπάρχουν και πιο τρομακτικές υποψίες. Σκεφτείτε, λέει, την περίπτωση να ήσασταν οπαδός κάποιου σαλεμένου «μέντορα» -πολιτικού, θρησκευτικού ή οτιδήποτε άλλο- που πάσχει από σύνδρομο Anton. Τραγικό! Πιστεύοντας απόλυτα ο ίδιος ότι οι παλαβές του ψευδαισθήσεις -τις οποίες βέβαια κανείς άλλος δεν μπορεί να διακρίνει- αποτελούν «θεόσταλτα αποστάγματα αληθείας», θα μπορούσε να σας πείσει με το πάθος και την αυτοπεποίθηση του ότι οι τυφλοί είστε εσείς, ενώ εκείνος είναι που βλέπει πραγματικά και καθαρά. Σκεφτείτε και την άλλη περίπτωση. Σκεφτείτε, λέει…

Πηγή: http://www.maty.gr/