ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ ΣΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ
2.1 Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΡΑΣΗΣ
Προκειμένου να καταστεί σαφής η πραγματική έννοια της οπτικής αναπηρίας και της υποστηρικτικής τεχνολογίας με την οποία ασχολείται η παρούσα εργασία, κρίθηκε απαραίτητη η προσέγγιση των αισθήσεων, της όρασης, της ακοής και της αφής, καθώς αυτές αποτελούν ένα πολύ σημαντικό κανάλι επικοινωνίας με τον κόσμο ο οποίος μας περιβάλλει (Simmons, 2013).
Με την χρήση του όρου «όραση» εννοείται η κυρίαρχη και πιο σημαντική από τις αισθήσεις του ανθρώπου η οποία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους διαύλους επικοινωνίας και η οποία μπορεί να ανάγει το επίπεδο ζωής του ατόμου σε ένα ανώτερο (Sonksen, 1997). Η όραση καθιστά το άτομο δραστήριο και ανεξάρτητο (Buchberger, 2004). Βάσει υπολογισμών το 80% του συνόλου των πληροφοριών τις οποίες λαμβάνει ο άνθρωπος καθημερινώς διέρχονται μέσω του οπτικού συστήματος. Η όραση αποτελεί μια δυναμική διαδικασία η οποία προσφέρει στον άνθρωπο τη δυνατότητα συλλογής γνώσεων και επεξεργασίας των πληροφοριών που προέρχονται από το περιβάλλον στο οποίο ζει καθώς και αυτές του προγραμματισμού και της εκτέλεσης των κινήσεων του, ή αλλιώς αντιδράσεων, εντός αυτού (Chia et al., 2004; Buchberger, 2004; Wolbers & Hegarty, 2010).
Μέσα από την όραση το άτομο «πλουτίζει» με εμπειρίες, έχει την ικανότητα προσδιορισμού των διαφόρων αντικειμένων από τα οποία περιβάλλεται και κατηγοριοποίησης αυτών σε ιδέες και κατηγορίες. Δημιουργεί ποικίλες σχέσεις σημαίνοντος- σημαινόμενου , πράγμα που σημαίνει πως διάφορες έννοιες συνδέονται με μια συγκεκριμένη εικόνα και έτσι γίνονται νοητά ορατές όταν ακούει γι αυτές , σαν να τις ‘’βλέπει με τα μάτια του νου’’, δηλαδή ακόμη και εάν το άτομο δεν τις βλέπει τη δεδομένη στιγμή ιδίοις όμμασι ( Atkinson, Smith et al., 2003; Eysenc, 2010).
Πέρα όμως από τη δυνατότητα δημιουργίας εικόνων, η αίσθηση της όρασης είναι πολύ σημαντική καθώς λόγω αυτής τα άτομα νοιώθουν ασφάλεια ως προς τη μετακίνηση, ικανότητα επανάκτησης του προσανατολισμού τους και διεύρυνσης του χώρου δράσης τους (Buchberger, 2004).
Η όραση έχει την πιο εξέχουσα θέση από τις 5 αισθήσεις του ανθρώπου και η απώλειά της έχει ως επακόλουθο μια πληθώρα γνωστικών, κοινωνικό-συναισθηματικών και κινητικών προβλημάτων (Μπισκέτζης, 2009). Το άτομο στερείται της δυνατότητας αντίληψης σημαντικών ιδιοτήτων ενός αντικειμένου αλλά και του χώρου από τον οποίο περιβάλλεται (Eimer, 2004)
Η έλλειψη αυτή οδηγεί τα άτομα με οπτική αναπηρία στη χρήση των υπολοίπων αισθήσεων ως γνωστικών μέσων με σκοπό να έρθουν σε επαφή, να αποκωδικοποιήσουν και να κατανοήσουν τον κόσμο γύρω τους (Eimer, 2004; Lahav & Mioduser, 2004).
Άτομα με προβλήματα όρασης κάνουν χρήση κυρίως των αντισταθμιστικών αισθητήριων καναλιών της ακοής και της αφής για να προσλάβουν και να ερμηνεύσουν τα ερεθίσματά τους (Lahav & Mioduser, 2004).
