3.2 Σώματα που αγωνίζονται – Σώματα που αντιδρούν

Στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες γίνεται όλο και περισσότερο αντιληπτή από την πλευρά των επίσημων φορέων και της πολιτείας να ενσωματώσει στον λόγο της την πολιτική ένταξης των ανθρώπων με αναπηρία στην κοινωνική ζωή. Από την εκπαίδευση μέχρι τον αθλητισμό διαφαίνονται κάποια βήματα που όμως εκφράζουν μία νοοτροπία πλήρους διαχωρισμού, στιγματισμού και υποτίμησης των ανθρώπων με αναπηρία. Όπως αναφέρουν στην μελέτη τους οι Tζούδα και Κατσίλλης (2001) που έχει ως κεντρικό θέμα την κατάσταση των ανθρώπων με αναπηρία και την συμμετοχή τους στην κοινωνική ζωή της πόλης της Πάτρας, η έννοια των ειδικών αναγκών, που μονοπωλεί κατά κόρον τους λόγους των επίσημων φορέων, μπορεί να οριστεί ως ένα περίπλοκο σύστημα κοινωνικών περιορισμών. Συνεχίζοντας αναφέρουν ότι:

…διαπιστώνεται ότι υπάρχουν σύνορα ανάμεσα στις έννοιες της κανονικότητας και της μη κανονικότητας, που η ισχύς τους εκφράζεται ανάλογα από την ταξινόμηση που προσλαμβάνεται σιωπηρά από τα υποκείμενα, όπως και από τους φορείς εξουσίας και αναφέρονται πότε ως στατιστικά ποσοστά και πότε ως αντιλήψεις και στάσεις, και πότε ως επικαλυπτόμενος κοινωνικός έλεγχος της κυρίαρχης ιδεολογίας… (Κατσίλλης & Tζούδα, 2001)

Στα πλαίσια της εκπαίδευσης, η ειδική αγωγή προβάλλεται ως η μοναδική ορθολογική απόφαση αλλά οι συνθήκες λειτουργίας και οι στερεοτυπίες της συνοψίζονται σε αυτό που ο Λ. Τεντόμας (2017) αναφέρει ως ένα είδος απαρτχάιντ. Ο διαχωρισμός αυτός τοποθετημένος στα πλαίσια τους αθλητισμού δεν συνιστά κάτι το εξαιρετικά ανοίκειο.

Ο αθλητισμός των αρτιμελών όπως είδαμε και στις παραπάνω αναλύσεις, βρίθει από διαχωριστικά συστήματα που έχουν ως βάση τους το φύλο, την ηλικία, το βάρος, και αυτά με την σειρά τους αναπαράγονται και στον αθλητισμό των ανθρώπων με αναπηρία, στον οποίο όμως οι διαχωρισμοί αυτοί γίνονται με βάση τη σοβαρότητα και το είδος της αναπηρίας14. Ο τρόπος αυτός λειτουργίας του αθλητισμού σε ανθρώπους με αναπηρία, τοποθετημένος στον ερασιτεχνικό αθλητισμό, δημιουργεί κενά τα οποία με την σειρά τους καταλήγουν σε ιδιαίτερες και διαφορετικές ομαδοποιήσεις. Ποια όμως είναι τα στοιχεία εκείνα που καθιστούν τον αθλητισμό και τη σωματική δράση ως ένα ουσιαστικό πεδίο ενδυνάμωσης των ανθρώπων με αναπηρία; Μπορεί ένα τέτοιο πλαίσιο να αναδείξει κομβικά ζητήματα για την ζωή και την ύπαρξη των ανθρώπων με αναπηρία μέσα στην κοινωνία;
Μια σημαντική πτυχή του αθλητισμού για τους ανθρώπους με αναπηρία αποτελεί η επίδραση του πάνω στο σώμα τους αλλά και στην ψυχολογική τους κατάσταση. Ο Μάνος, αθλητής σφαίρας και ακοντίου, ξεκίνησε τον αθλητισμό μετά το ατύχημα του και αναφέρει μεταξύ άλλων: «σε βοηθάει και στο να απελευθερωθείς και κάνει καλό και στο σώμα σου. Αλλά το σημαντικό κομμάτι είναι το ψυχολογικό, ώστε να μπορέσεις να κοινωνικοποιηθείς…» (Κρήτη TV, 2019). Αντίστοιχα οφέλη εντοπίζει και ο Μανώλης αθλητής κολύμβησης και στίβου: «με τον αθλητισμό ανακτάς δυνάμεις και νιώθεις πιο ωραία» και συμπληρώνει τα λεγόμενα του αναφερόμενος στην αλλαγή της διάθεσης του κάθε φορά που συμμετέχει σε κάποια προπόνηση. Παρόλο που αρκετοί από αυτούς έχουν υποστεί μεγάλες αλλαγές στο σώμα τους το αναλύουν υπό τους όρους μιας συνεχούς προσαρμογής, μιας διαφοροποίησης στην οποία χρειάζεται να ανταποκριθούν. Ο Στράτος πρωταθλητής σε αγώνες ταχύτητας και αθλητής μπάσκετ με αμαξίδιο στον ΑΣΚΑ Ηράκλειο ήδη από τα πρώτα λεπτά της ανακοίνωσης του ακρωτηριασμού του ποδιού του ήταν πολύ ψύχραιμος: «Είδα πολύ διαφορετικά τη ζωή από εκείνη τη μέρα […] Ξεκίνησα να σκέφτομαι τη ζωή μου χωρίς μέλος, τη στιγμή της ανακοίνωσης του ακρωτηριασμού». Ο Μάνος επίσης τοποθετείται για την μεταβολή αυτή λέγοντας ότι «η προσαρμογή είναι μια διαρκής κατάσταση που οι άνθρωποι συνεχώς εξελίσσονται μέσω αυτής».

Η αντιμετώπιση του ίδιου του σώματος τους από τους αθλητές με αναπηρία ως ένα σώμα ικανό και λειτουργικό, καθώς και η στάση των περισσότερων απέναντι στον ορισμό της αναπηρίας, καταδεικνύει μια ενδυναμωτική μετατόπιση από το πεδίο της παθολογικοποίησης στο πεδίο της χειραφέτησης. «Η αναπηρία δεν συνεπάγεται ανικανότητα αλλά το να κάνεις κάποια πράγματα με διαφορετικό τρόπο» είναι τα λόγια του Μάνου που συνεχίζει «Ποτέ δεν πρέπει να κάθεσαι σπίτι και να κλαίγεσαι και να πεις τι έπαθα και τα σχετικά… δεν βοηθάει σε τίποτα. Ούτε εσένα αλλά ούτε τους γύρω σου», αναδεικνύοντας και μια επιπλέον μετατόπιση από το ιδιωτικό στο δημόσιο. Το να φέρεις στο δημόσιο χώρο και στις διαπροσωπικές σχέσεις την εμπειρία της αναπηρίας, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την διαδεδομένη και κοινώς αποδεκτή τάση αναγωγής των ζητημάτων υγείας και αναπηρίας στον χώρο του ανομολόγητου και του κρυφού. Οι περισσότεροι από αυτούς συντάσσονται με την δημοσιοποίηση των εμπειριών τους στα πλαίσια μιας προσπάθειας αφαίρεσης των αρνητικών νοηματοδοτήσεων της αναπηρίας και την σταδιακή κοινωνική αποδοχή της. Είναι όμως η αντίδραση των ανθρώπων χωρίς αναπηρία στα πλαίσια αποδοχής και κατανόησης μιας σωματικής διαφοράς ή υπάρχουν συμπεριφορές που μειώνουν και περιθωριοποιούν τους ανθρώπους αυτούς; Η προσωπική εμπειρία ενός τέτοιου δυσάρεστου γεγονότος που κοινοποιείται από τον Παναγιώτη αθλητή μπάσκετ με αμαξίδιo στην ομάδα του Παναθηναϊκού είναι χαρακτηριστική:

Η εικόνα είναι ακόμη στα μάτια μου, οι λέξεις στα αυτιά μου… «Να φύγεις, δεν μπορώ να σε βλέπω!» […] Κάποια στιγμή, ενώ καθόμασταν στο κυλικείο του προπονητικού κέντρου, με πλησίασε εκείνο το πιτσιρίκι, το οποίο για ώρα με κοίταζε επίμονα… Μου ζήτησε να φύγω, με τα παραπάνω λόγια (Athletes Stories, 2020).

Το περιστατικό αυτό είναι ένα από τα πολλά που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι με αναπηρία στην καθημερινή συνδιαλλαγή τους με τον κόσμο. Όπως διηγείται ο Μανώλης Παραολυμπιονίκης στο ακόντιο:

Υπάρχουν στιγμές που στενοχωριέσαι γιατί ο συνάνθρωπος σου δεν σε βλέπει έτσι όπως θα έπρεπε να σε βλέπει και σε παραμερίζει στην άκρη όμως θεωρώ ότι εκείνη τη στιγμή πρέπει να σφίξεις τα δόντια… Εγώ έχω τη δύναμη να προχωρήσω και ας μη με βλέπετε (Ήρωες, Κρήτη TV, 2019).

Η εικόνα ενός ανθρώπου με αναπηρία που συμμετέχει και δρα στον δημόσιο χώρο διαρρηγνύει την κυρίαρχη σωματική εικονοπoιία και θίγει τους ευπρεπείς κανόνες της «ορθής αισθητικής». Τα εμπόδια παρόλα αυτά που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι με αναπηρία και οι αθλητές, δεν αφορούν μόνο την επαφή τους με τους άλλους ανθρώπους. Σχετίζονται και με την κίνηση τους και την ελεύθερη διέλευση τους στο εσωτερικό των πόλεων. Ο Στράτος με μία εύστοχη αναλογία δίνει μια εικόνα της πραγματικότητας στην πόλη του Ηρακλείου: «Το Ηράκλειο έχει τα τείχη. Αυτά που το φρουρούν. Ε, για τους ανάπηρους τα τείχη υπάρχουν. Δεν μπορείς να κυκλοφορήσεις μέσ’ το Ηράκλειο». Επιπλέον δυσκολίες υπάρχουν και στην επαγγελματική τους αναγνώριση. Οι αθλητές με αναπηρία αν και ακολουθούν το ίδιο σκληρά προγράμματα προπόνησης και αγωνιστικής δράσης δεν αναγνωρίζονται ως επαγγελματίες. Οι ευρύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες που υπάρχουν για τους ανθρώπους με αναπηρία καθίστανται μειωμένες και πολλές φορές οι άνθρωποι αυτοί βρίσκονται εκτός των ίδιων των φορέων που ευαγγελίζονται τις ίσες ευκαιρίες εργασίας για όλους. Τα λόγια του Χρήστου, αρχηγού της ομάδας μπάσκετ με αμαξίδιο του Παναθηναϊκού, αναδεικνύουν αυτήν την πραγματικότητα: «Το κεφάλαιο εργασία είναι πολύ δύσκολο ειδικά στην Ελλάδα. Υπάρχουν ελάχιστες επιχειρήσεις που προσλαμβάνουν άτομα με αναπηρία! Ακόμη και οι δήμοι δεν προσλαμβάνουν ΑμεΑ…»
Ένα ιδιαίτερο σημείο μέσα από το οποίο φανερώνεται μια διαφορετική αντίληψη και βίωση του σώματος, αποτελεί η χρήση του αγωνιστικού αμαξιδίου για όσους αθλητές αντιμετωπίζουν κινητικά προβλήματα. Η υποστηριζόμενη κίνηση με τέτοιου είδους μέσα δεν αλλάζει απλός τις μεθόδους που χειρίζονται τα σώματα τους οι άνθρωποι με αναπηρία αλλά συγκροτεί ένα νέο καθεστώς κατανόησης της ίδιας της ολότητας τους. Ο Στέλιος είναι αθλητής του στίβου στην κατηγορία Τ62 και παρουσιάζει την διαδικασία της αποκατάστασης του με τεχνητά μέλη:

Μόλις έκλεισαν τα τραύματα στα πόδια μου, έβαλα τα τεχνητά μέλη, κι όταν τα συνήθισα, ξεκίνησα να περπατάω. Τότε ζήτησα από τον άνθρωπο που έφτιαξε τα μέλη να δοκιμάσω κάτι που θα μου έδινε τη δυνατότητα να τρέξω. Κι έτσι, από το κρεβάτι βρέθηκα πίσω στα γήπεδα! (Athletes Stories, 2020)

Σε μία άλλη συνθήκη ο Παναγιώτης αγωνιζόμενος σε ένα άθλημα που είναι άμεσα εξαρτώμενος από το αγωνιστικό αμαξίδιο αναφέρει την εμπειρία του:

Η πρώτη δυσκολία της ενασχόλησης με το μπάσκετ με αμαξίδιο είναι να γίνεις «ένα» με το ίδιο το αμαξίδιο. Να ταιριάξεις μαζί του, να γίνει προέκταση του σώματός σου, να μάθεις να το χειρίζεσαι όσο καλύτερα γίνεται, προπόνηση με προπόνηση, διότι είναι πολύ σημαντικό κομμάτι στο μπάσκετ των καθιστών. (Athletes Stories, 2020)

Η οπτική της Ιωάννας αθλήτριας μπάσκετ με αμαξίδιο στην ομάδα τους Παναθηναϊκού συγκλίνει σε μεγάλο βαθμό με την προηγούμενη εμπειρία: «Η πρώτη επαφή δεν με φόβισε. Δεν μπήκα στη διαδικασία να σκεφτώ «πώς το κάνουν αυτό αυτά τα παιδιά;». Το μυστικό ήταν ότι δεν φοβήθηκα από την αρχή το αγωνιστικό καρότσι». Η Ιωάννα είναι η μοναδική γυναίκα αθλήτρια της πρώτης κατηγορίας μπάσκετ με αμαξίδιο αγωνιζόμενη στην ομάδα ανδρών του Παναθηναϊκού. Η ιστορία της είναι αρκετά διαφορετική από των υπόλοιπων συμπαικτών της καθώς λόγο ενός σοβαρού τραυματισμού της στα γόνατα, της απαγορεύτηκε η συμμετοχή στην ενεργό δράση:

Η συμβουλή – στα 24 μου και με 14 χρόνια στα γήπεδα – «δεν πρέπει να ξαναπαίξεις, αν θέλεις να περπατάς κανονικά στην ηλικία των 30 ετών», ακουγόταν σαν κάτι άδικο, κάτι παράλογο […] Για την ακρίβεια, ο γιατρός μού παρουσίασε δύο εναλλακτικές: «Το διορθώνουμε, συνεχίζεις, αλλά στα 30 σου θα πάμε για αρθροπλαστική, αναγκαστικά. Ή αποχωρείς από τα παρκέ, ώστε να βάλεις σε προτεραιότητα την υγεία σου, γιατί μπορεί ως τότε να μην μπορείς να περπατήσεις καλά» (Athletes Stories, 2020)

Η ανεμπόδιστη συμμετοχή γυναικών σε ομάδες ανδρών συγκροτεί έναν διακριτό χώρο μέσα στον οποίο η ηγεμονική νόρμα του φύλου δεν δημιουργεί διαχωρισμούς και ιδιαίτερα σωματικά καθεστώτα αλλά προτείνει έναν διαφορετικό τρόπο συνύπαρξης και κοινής δραστηριότητας. Η συγκρότηση αυτή ταιριάζει με την λογική της αλάνας και των ανοιχτών γηπέδων όπου οι καταστατικοί διαχωρισμοί αίρονται και την θέση τους παίρνει η άνευ όρων συμμετοχή. Ένα επιπλέον σημείο που αξίζει την προσοχή συνιστά η αντίστροφη κίνηση του σώματος. Η Ιωάννα όπως και άλλοι15 που στην καθημερινή τους ζωή είναι «όρθιοι», επέλεξε να αγωνίζεται με αμαξίδιο ως μία από τις μοναδικές επιλογές για να συνεχίσει να κάνει το άθλημα που αγαπά. Ενώ για την πλειοψηφία το αμαξίδιο επακολουθεί μιας διαδικασίας αποκατάστασης ή αποτελεί το εργαλείο μέσω του οποίου υποστηρίζουν την κίνηση τους, στη συγκεκριμένη περίπτωση συνιστά μια λύση, μια ευκαιρία και μια δυνατότητα βίωσης της εμπειρίας του αθλητισμού.

Ένας ευρέως γνωστός λόγος που ακούγεται συχνά τόσο για αθλητές με αναπηρία όσο και για κορυφαίους αρτιμελείς αθλητές καθίσταται ο λόγος της
«ηρωοποίησης». Ο θαυμασμός που γεννάται για μια κατάσταση ή ένα γεγονός που δεν μπορεί να κατανοηθεί υπό τους όρους της ορθολογικότητας, συγκροτεί τον παραπάνω λόγο σε μια προσπάθεια αποφυσικοποίησης του παράδοξου και αναγωγής του στο μεταφυσικό και εξωπραγματικό. Αντιδρώντας σε τέτοιου είδους εκφράσεις των επίσημων και ανεπίσημων φορέων, οι αθλητές με αναπηρία απορρίπτουν τέτοιους χαρακτηρισμούς και επανατοποθετούν τα πλαίσια αναφοράς στα ζητήματα της ίσης αντιμετώπισης. Ο Χρήστος αποποιείται το προσωνύμιο ήρωας με στόμφο:

Έχω κάνει πλέον 21 χειρουργεία, συμπεριλαμβανομένου αυτό που έκανα τώρα στον ώμο. Όμως ζω και παίζω μπάσκετ. Γιατί είμαι ήρωας εγώ και δεν είναι μια γυναίκα που μεγαλώνει πέντε παιδιά μόνη της; Ή ένας που μένει στο εξωτερικό και «παλεύει» να βρει να φάει και να ταΐσει την οικογένειά του; […] Αλλά είμαστε όλοι άνθρωποι, που προσπαθούμε να επιβιώσουμε. Καθημερινοί ήρωες. (newsbomb.gr, 2020)

Ο Παναγιώτης έρχεται να επιβεβαιώσει τα λεγόμενα του συμπαίκτη του: «Δεν θεωρούμε τους εαυτούς μας σούπερ ήρωες. Είμαστε απλώς αθλητές με αναπηρία και παίζουμε μπάσκετ με αμαξίδιο. Λατρεύουμε το άθλημα όπως και οι όρθιοι παίκτες και απλώς παίζουμε καθιστοί». Παράλληλα υπάρχει μια τάση επανασημασιωδότησης της έννοιας της αναπηρίας σε συνδυασμό με μία επανοικειοποίηση των ιατρικών εννοιών:
«Ο Στράτος είναι ένα άτομο με αναπηρία, το οποίο δεν είναι ντροπή να το λέμε. Και κινητικό πρόβλημα είναι. Αλλά αυτός ο κύκλος που περιλαμβάνει σωματικά και κινητικά προβλήματα είναι αναπηρία». Η Κωστούλα, Πρόεδρος του ΑΣΚΑ Ηράκλειο αναδεικνύει, ως κεντρικό, το ζήτημα του όρου και παροτρύνει την χρήση του ανάπηρος/ανάπηρη χωρίς να υπάρχει κανένα θέμα προκατάληψης. Από την άλλη πλευρά ο Ανδρέας πρώην προπονητής μπάσκετ θέτει την δική του γνώμη έπειτα από το ατύχημα του και την αναπηρία που προήλθε από αυτό: «Από τότε είμαι μόνιμα σε πόνο, αλλά δεν σκέφτηκα ποτέ τι μου λείπει, γιατί θα τρελαινόμουν. Διατηρήθηκε μία μικρή αναπηρία (67%) που δεν την χρησιμοποίησα πουθενά και ποτέ. Έτσι, πεισματικά» (Athletes Stories, 2020).
Η έντονη αμφισβήτηση της ταύτισης της αναπηρίας με την μη λειτουργικότητα και την αδράνεια διανοίγει καινούργιους ορίζοντες στην κατανόηση των σωμάτων τους από τους ίδιους τους αθλητές με αναπηρία. Οι μειωμένες ευκαιρίες που παρέχονται

στους ανθρώπους με αναπηρία τόσο στο κοινωνικό 16 όσο και στο διαπροσωπικό επίπεδο δεν συμπίπτουν με τα όρια και τις δυνατότητες που οι ίδιοι πιστοποιούν ότι διαθέτουν. Η κλειστή και σταθερή θεώρηση του ανάπηρου σώματος, δεν εφάπτεται με τις εμπειρίες που παραθέτουν οι αθλητές με αναπηρία και για τον λόγο αυτό δημιουργείται μια σύγχυση με τους υπάρχοντες ορισμούς. Το σύνθημα «Αθλητές, όχι Ήρωες» και η απάρνηση των πιστοποιητικών αναπηρίας σηματοδοτούν την επιθυμία αξιολόγησης και αντιμετώπισης υπό ίσους όρους και την απομάκρυνση από την ιατρική κατανόηση των ανάπηρων σωμάτων:

Δεν διαφέρουμε από τους άλλους. Κάνουμε κάτι ελαφρώς διαφορετικό, όμως επιθυμούμε να μας αντιμετωπίζουν ως ίσους. Δεν μας ενδιαφέρει να μας βλέπουν ως ξεχωριστούς. Ξεχωριστός είναι ο καθένας, ούτως ή άλλως. Δεν παίζουμε άλλο μπάσκετ. Το άθλημα είναι το ίδιο, αλλά με διαφορετικές συνθήκες (Athletes Stories, 2020).

Το διακύβευμα για τις κινήσεις και τις υλοποιήσεις τέτοιων μορφών αποτελεί το κατά πόσον και σε ποιο βαθμό λαμβάνουν μια ισχυρή θέση στις προβαλλόμενες φωνές τόσο στα πλαίσια των μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων όσο και στην πολιτική αρένα. Η εμπλοκή λαοφιλών αθλητικών συλλόγων (όπως η ΑΕΚ και ο Παναθηναϊκός) στην δημιουργία τμημάτων για αθλητές με αναπηρία καθίσταται ένα πρώτο βήμα στην καθιέρωση ενός χώρου ορατότητας και ενός συγκεκριμένου πεδίου δράσης που διευκολύνει την γνωριμία και την σταδιακή φυσιολογικοποίηση των σωμάτων και των ικανοτήτων των αθλητών με αναπηρία. Η μεταιχμιακή κατάσταση στην οποία βρίσκονται τέτοιες προσπάθειες στην ελληνική κοινωνία αναδεικνύει την επείγουσα ανάγκη στροφής του ερευνητικού ενδιαφέροντος σε πεδία της καθημερινότητας που βρίσκονται στην αφάνεια.

14 Παίρνοντας ως παράδειγμα το μπάσκετ με αμαξίδιο συναντάμε τον «κανονισμό κατηγοριοποίησης» (classification) που σχετίζεται με κανόνες ισοδυναμίας των ομάδων. Μεταξύ άλλων συγκροτείται κλίμακα από το 1 έως το 4,5 όπου με 4,5 βαθμολογούνται οι αρτιμελείς αθλητές και με 1 οι αθλητές με βαριάς μορφής αναπηρίες. Επιτρέπεται η συμμετοχή μέχρι 2 αρτιμελών αθλητών σε κάθε ομάδα, αλλά μόνο ενός στην βασική πεντάδα. Το σύνολο της βαθμολογίας της πεντάδας που αγωνίζεται δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 14,5 (www.oseka.gr).
15 Η περίπτωση του πρώην διεθνή μπασκετμπολίστα του Παναθηναϊκού, Νίκου Παππά, που συμπεριλήφθηκε στο δυναμικό της ομάδας μπάσκετ με αμαξίδιο του ίδιου Συλλόγου, αποτέλεσε ένα γεγονός που προκάλεσε το ενδιαφέρον του φίλαθλου κοινού. Η συμμετοχή του στο ρόστερ του «Παναθηναϊκού ΑμεΑ» αν και συμβολική, έγινε στα πλαίσια της δυνατότητας συμμετοχής δύο αρτιμελών παικτών σε κάθε ομάδα. Ο ίδιος αθλητής έχει στηρίξει με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους τις προσπάθειες των αθλητών με αναπηρία συμπαρασύροντας αρκετούς να ενδιαφερθούν και να ασχοληθούν ενεργά τόσο με τα αγωνιστικά ζητήματα της ομάδας, όσο και με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα μέλη της.
16 Ο Γιάννης Χαλδαίος, παίκτης της ΑΕΚ και ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες αθλητές μπάσκετ με αμαξίδιο, ανέφερε τα εξής στα πλαίσια της Παγκόσμιας Ημέρας Ατόμων με Αναπηρία: «Στόχος πρέπει να είναι όχι η τυπική, αλλά η πραγματική ισότητα, η οποία σημαίνει ίσες ευκαιρίες στην κοινωνική, αθλητική, οικονομική και πολιτική ζωή. Αυτό που πρέπει να επιδιώκεται είναι ο σεβασμός της ατομικής και ομαδικής ιδιαιτερότητας. Οι φορείς ΟΣΕΚΑ και Α.Ο.ΑΜΕΑ βοηθάνε με τη δράση τους να προωθήσουν αυτό το έργο!»