2.2 Υπόθεση Ibrahimovic: Ένα θαύμα της φύσης

Η περίπτωση του Zlatan Ibrahimovic (Ζλάταν Ιμπραΐμοβιτς) ενός δισεκατομμυριούχου ποδοσφαιριστή που αγωνίζεται στο κορυφαίο ποδοσφαιρικό επίπεδο, αποδεικνύει με κάθε τρόπο και σε κάθε του παρουσίαση ή και αυτοπαρουσίαση ότι το σώμα του αναδεικνύει τόσο ένα δείκτη ικανότητας όσο και ένα αξιολογικό μέτρο σύγκρισης. Η ηλικία του ερχόμενη σε αντιπαράθεση με τις επιδώσεις του αλλά και τη σωματική του κατάσταση μπαίνουν στον καλειδοσκοπικό φακό των δημοσιογράφων αλλά και της ιατρικής επιστήμης. Παρακολουθώντας ανά περιόδους τα δημοσιεύματα του τύπου γίνεται φανερή μια επικέντρωση στα καθαρά σωματικά χαρακτηριστικά του: «Ο Ζλάταν Ιμπραΐμοβιτς δεν καταλαβαίνει από ηλικίες και άλλα τέτοια… ασήμαντα πράγματα. […] Παραμένει ένα… λιοντάρι στα 38 του χρόνια ο άσος της Μίλαν. Με ένα σώμα το οποίο θα ζήλευαν πολλοί 20χρονοι. Ενώ βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση, καθώς αυτό αποδεικνύεται και στο γήπεδο» (Παπαζώης, 2020). Αυτό το άρθρο που συνοδεύεται από το σχολιασμό μιας ανάρτησης του ίδιου του αθλητή στα κοινωνικά δίκτυα, στην οποία αυτοαποκαλείται ως «θεός» φανερώνει την βασική αντινομία της ηλικίας του σε σχέση με τις επιδώσεις του. Δεν είναι η πρώτη φορά που η κοινή γνώμη αλλά και η αθλητική κοινότητα ασχολείται με αυτό το «θαύμα της φύσης». Ο Ζοσέ Μουρίνιο ένας από τους κορυφαίου προπονητές παγκοσμίως σχολίασε το 2016 εμφατικά: «[…] Πρώτα απ΄ όλα, τον ξέρω πολύ καλά. Η πραγματική ηλικία είναι στο σώμα, το πνεύμα και στο μυαλό σου και αυτός είναι νέος, το κορμί του είναι απίστευτο.», τονίζοντας πως «η πραγματική ηλικία δεν είναι αυτή που αναγράφεται στην ταυτότητα» (Filathlos.gr, 2016). Μια όμως ιδιαίτερη τοποθέτηση για το σώμα του Ibrahimovic δημοσιεύτηκε ως εξής: «Άφωνοι οι γιατροί στις ΗΠΑ ζήτησαν από τον Ζλάταν Ιμπραΐμοβιτς, να επιστρέψει όταν ολοκληρώσει την καριέρα του, ώστε να μελετήσουν περαιτέρω την εκπληκτική σωματική κατάστασή του», και στη συνέχεια στο άρθρο επισημαίνεται ότι «Οι γιατροί του ζήτησαν κατά την αποκατάστασή του, αλλά κυρίως μετά το τέλος της καριέρας του, να τους επιτρέψει να τον υποβάλουν σε ορισμένα τεστ, ώστε να μελετήσουν το φαινόμενο που τους έχει κάνει τρομερή εντύπωση». Τέλος ο μάνατζερ του, Μίνο Ραϊόλα (Football Academies, 2017) συγκεκριμενοποιεί τους λόγους που κέντρισε την προσοχή των επιστημόνων το σώμα του αθλητή του:
Πρόκειται για το κορυφαίο κέντρο αποκατάστασης γονάτων και συνδέσμων και οι γιατροί έχουν τρελαθεί με τη δύναμη και το σώμα του Ζλάταν. Έχουν μείνει άφωνοι με την καθαρότητα του γονάτου του και του ζήτησαν όταν ολοκληρώσει την καριέρα του, να επιστρέψει για μελέτες πάνω στο κορμί και το πόδι του.
Προσεγγίζοντας τις προαναφερθέντες δημόσιες τοποθετήσεις και δηλώσεις η προσοχή δεν επικεντρώνεται στις αντιδράσεις σοκ ή θαυμασμού που προκαλούν τα σωματικά χαρακτηριστικά του αθλητή όπως σχολιάστηκαν στην προηγούμενη περίπτωση. Η συσσώρευση πολλαπλών ιδιοτήτων που ταυτίζονται με το ιδανικό πρότυπο του νεοφιλελευθερισμού (οικονομική ευημερία, σωματική ικανότητα, κοινωνική κινητικότητα) αίρουν την αντίθεση μεταξύ ηλικίας και επιδόσεων και την καθιστούν ένα προνόμιο (11) που αξιοποιεί στο έπακρο ο ίδιος ο αθλητής. Στο σημείο αυτό γίνεται αναγκαία η επίκληση ενός κυρίαρχου λόγου που σχετίζεται με το ταλέντο και τον τρόπο διαχείρισης του από τους σύγχρονους αθλητές. Ποιο συγκεκριμένα οι αθλητές σταρ γίνονται αντιληπτοί ως άνθρωποι που μέσω της προπόνησης και της σκληρής δουλειάς αξιοποιούν το ταλέντο τους. «Ένας καθημερινός (Ordinary) άνθρωπος προερχόμενος από τις μάζες μπορεί να λάβει αξία στα πλαίσια της μαζικής καπιταλιστικής κοινωνίας και μπορεί μια μέρα να γίνει πλούσιος, ισχυρός και διάσημος μόνο με το ταλέντο του…» (Rahman, 2011). Η κουλτούρα του κατορθώματος (achievement culture) όπως την περιγράφει στο άρθρο του ο Rahman (2011) εκκολάπτεται και διαχέεται συνεχώς από τέτοιου είδους σταρ σε συνδυασμό με μία επιδεικτική έμφαση σε μια έμφυτη βιολογική υλική βάση. Η αντινομία που δημιουργείται μεταξύ βιολογικής, φυσικής και γενετικής φυσιολογίας και του ταλέντου που καλλιεργείται συνεχώς μέσω της προπόνησης καθίσταται κομβική στις αναλύσεις περί αυθεντικότητας των σωμάτων των αθλητών.
Ο ρόλος της ιατρικής επιστήμης στο σημείο αυτό έρχεται όχι να αποκαταστήσει ή να εφαρμόσει την γνώση της για το ανθρώπινο σώμα, αλλά να οριοθετήσει και να ελέγξει μια ιδιάζουσα πτυχή της σωματικής δράσης που της διαφεύγει. Το ιατρικό βλέμμα συμπίπτει εν προκειμένου με το βλέμμα του θεατή/φιλάθλου που ξαφνιάζεται από τις δυνατότητες που μπορεί να διαθέτει το ανθρώπινο σώμα. Κατά περίεργο τρόπο τα σώματα αυτά που υπερβαίνουν τα συγκεκριμένα σωματικά χαρακτηριστικά δεν περιθωριοποιούνται, δεν στιγματίζονται και δεν χάνουν το αξιακό τους κεφάλαιο. Η διαδικασία αυτή επιτυγχάνεται μέσω απανθρωποποίησης των σωμάτων τους από τους ίδιους τους σύγχρονους αθλητές, χρησιμοποιώντας την ιατρική γνώση η οποία αναλαμβάνει να ισορροπήσει τις εξωπραγματικές τους επιδώσεις ενισχύοντας τον λόγο που ανάγει την αντίληψη του σώματος ως μηχανή (Rahman, 2011). Πως όμως λειτουργεί και συμπεριφέρεται η ιατρική επιστήμη όταν έχει απέναντι της ένα φυσικό πλεονέκτημα το οποίο όμως έρχεται σε αντίθεση με την καταστατική νόρμα του φύλου; Παραμένουν τα πορίσματα της ουδέτερα ή επιχρωματίζονται για να επικυρώσουν ιστορικές καταπιεστικές ιεραρχίες;

11Η ηλικία ως κατηγορία απόδοσης σωματικής ικανότητας και δύναμης, αντιμετωπίζεται στον σύγχρονο αθλητισμό ως ένα στοιχείο που οριοθετεί το χρονικό πεδίο δράσης των αθλητών. Όσο μεγαλύτερος ηλικιακά είναι ένας αθλητής τόσο περισσότερα σωματικά προβλήματα θεωρείται ότι αποκτά, καθώς το σώμα αντιμετωπίζεται ως ένα μηχάνημα που με το καιρό φθείρεται, αλλοιώνεται και εν τέλει χαλάει. Επομένως η επιστημονική «αντίδραση» στις σωματικές επιδώσεις του Ibrahimovic δεν είναι παράλογη στα πλαίσια κατανόησης μιας περίεργης σωματικής συμπεριφοράς.