ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ-ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ

Συμπερασματικά θα λέγαμε πως τα Άτομα με Ειδικές Ανάγκες έχουν τις ίδιες ανάγκες προς κάλυψη από την Τεχνολογία, με τους υπόλοιπους ανθρώπους και μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις οι ανάγκες αυτές είναι πολύ περισσότερες, λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν καθημερινά. Στο μεγαλύτερο ποσοστό του γενικού πληθυσμού οι παροχές του Διαδικτύου μέσω των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών αλλάζουν δραματικά το βιοτικό τους επίπεδο προς το καλύτερο, καθώς οι λειτουργίες των υπολογιστών αλλά και οι ευκαιρίες πληροφόρησης και επικοινωνίας που παρέχει το Διαδίκτυο φαίνονται πολύ χρήσιμα.
Ωστόσο η Τεχνολογία και τα επιτεύγματα της δεν είναι διαθέσιμα για όλους και στον ίδιο βαθμό. Περιπτώσεις μειονοτήτων αντιμετωπίζουν συχνά τα ΑΜΕΑ, τα οποία λόγω αναπηριών δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν εύκολα στις απαιτήσεις της Τεχνολογίας. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, οι απαιτήσεις είναι τόσο υψηλές που προκαλούν δυσκολίες και στα άτομα που δεν αντιμετωπίζουν καμία αναπηρία.
Αυτό το γεγονός από μόνο του δείχνει πως ο κόσμος της Τεχνολογίας και εκείνος της Επιστήμης της Πληροφορικής διαφοροποιείται από πεδίο σε πεδίο. Η δυσκολία πρόσβασης εξαρτάται από τον κλάδο με το οποίο θέλει να ασχοληθεί το άτομο. Για παράδειγμα πολλές λειτουργίες των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών είναι κατανοητές και προσβάσιμες στους περισσότερους, είτε μιλούμε για τον κοινό πληθυσμό είτε μιλούμε για τις ευπαθείς ομάδες. Άλλες πάλι απαιτούν μεγάλη προσοχή και αφιέρωση χρόνου προκειμένου να γίνουν κατανοητές και να χρησιμοποιηθούν και αυτές είναι λιγότερο προσιτές στα ΑΜΕΑ, είτε λόγω κινητικών αναπηριών, είτε λόγω νοητικών αναπηριών είτε λόγω αισθητηριακών αναπηριών. Αυτή η διαφοροποίηση κρίνει και την τωρινή κατάσταση των Νέων Τεχνολογιών.
Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητη η εντατική διερεύνηση του θέματος, καθώς η Τεχνολογία συνεχώς εξελίσσεται και τα πράγματα ενημερώνονται διαρκώς.
Σημαντική διαπίστωση των παραπάνω είναι πως τα άτομα με αναπηρίες δεν έχουν ίση πρόσβαση στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές, το Διαδίκτυο και τις ΤΠΕ λόγω της έλλειψης των εργαλείων. Για παράδειγμα τα άτομα με Οπτικές Αναπηρίες, όπως διαφαίνεται στην παρούσα εργασία, δεν μπορούν να έρθουν σε επαφή με τους υπολογιστές λόγω της έλλειψης όρασης. Η επαφή των ανθρώπων με τους υπολογιστές ξεκινά με την οπτική λειτουργία και σύνδεση με την οθόνη τους. Στην περίπτωση των οπτικά αναπήρων η επαφή αυτή είναι αδύνατη, κάτι το οποίο σημαίνει πως για να έχουν πρόσβαση το Διαδίκτυο και τις ΤΠΕ είναι απαραίτητη η Υποστηρικτική Τεχνολογία. Με αυτή, τα άτομα με προβλήματα όρασης έχουν την επιλογή χειρισμού συγκεκριμένων εργαλείων και μέσων, τα οποία διευκολύνουν και κάνουν δυνατή την πρόσβαση τους στους Ηλεκτρονικούς Υπολογιστές και όχι μόνο. Προϊόντα και λειτουργίες της Τεχνολογίας είναι διαθέσιμες προς τα άτομα αυτά μέσω και πάλι της Υποστηρικτής Τεχνολογίας. Άλλωστε η Υποστηρικτική Τεχνολογία υποστηρίζει και την Εκπαίδευση των ατόμων αυτών στα δημόσια κοινά σχολεία που μέχρι το πρόσφατο παρελθόν ήταν προβληματική.
Βασικά ερωτήματα γεννώνται μέσα από την παραπάνω προσέγγιση. Τέτοια έχουν ως εξής:
– Ποιος ο ρόλος των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και των ΤΠΕ στην καθημερινή μας ζωή;
– Τι δυσκολίες αντιμετωπίζουν τα άτομα με Οπτικές Αναπηρίες κατά την πρόσβαση τους στις Νέες Τεχνολογίες;
– Ποια η σχέση των Νέων Τεχνολογιών με τα άτομα με οπτική αναπηρία;
– Υπάρχει υποστήριξη από την Τεχνολογία και την κοινωνία όσο αφορά την πρόσβαση των ατόμων με οπτική αναπηρία στο Διαδίκτυο και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης;
– Αλλάζει το βοιωτικό επίπεδο των ατόμων με Οπτικές Δυσλειτουργίες αν έχουν πρόσβαση στις ΤΠΕ;
– Μπορούμε να κάνουμε λόγο για ισότητα στην πρόσβαση, μεταξύ του γενικού πληθυσμού και των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες;
– Παίζουν ρόλο οι Νέες Τεχνολογίες στην Εκπαίδευση των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες;
Όλα τα παραπάνω αποτελούν ερωτήματα τα οποία προσεγγίζονται ερευνητικά στην παρούσα εργασία. Η απάντηση τους είναι πολύπλευρη, καθώς τα θέματα που αναλύονται έχουν πολυδιάστατη αλληλεπίδραση μεταξύ τους.
Με μία σύντομη επισκόπηση θα λέγαμε πως οι Ηλεκτρονικοί Υπολογιστές και η Τεχνολογία αλλάζουν ριζικά την καθημερινότητα μας κάνοντας την πιο εύκολη.
Αυτό συμβαίνει είτε μέσω των μηχανών είτε μέσω των λογισμικών και των εφαρμογών, που σε πολλές περιπτώσεις δημιουργούν ένα εύκολα προσβάσιμο υπόβαθρο ώστε να κάνουμε πολλά πράγματα.
Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση των αναπήρων και ειδικά των ατόμων με Οπτικές Αναπηρίες, καθώς υπάρχουν εφαρμογές και εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν ώστε να βελτιώσουν κατά πολύ το βοιωτικό τους επίπεδο.
Ωστόσο η πρόσβαση τους στις Νέες Τεχνολογίες και τα Μέσα δεν είναι τόσο εύκολη, λόγω έλλειψης όρασης. Για το λόγο αυτό, σήμερα, μπορούμε και μιλάμε για την Υποστηρικτική Τεχνολογία, της οποίας ρόλος είναι ακριβώς αυτός που φέρει και το όνομα της, η υποστήριξη δηλαδή των ατόμων που δεν μπορούν εύκολα να αυτοεξυπηρετηθούν. Έτσι, λοιπόν, η πρόσβαση τους αφορά ευκολότερα μονοπάτια, λόγω των λογισμικών και των εφαρμογών που έχουν δημιουργηθεί κατά καιρούς, για την υποστήριξη των ατόμων με μειωμένη και ολική τύφλωση.
Οι ιδιαιτερότητες του κάθε ατόμου έχουν συγκεκριμένες ανάγκες και αυτές έρχεται να καλύψει το εύρος της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας. Με αφορμή αυτό μπορούμε να κάνουμε λόγο για ανάπτυξη της Τεχνολογίας πάνω στις δυσλειτουργίες των Οπτικά αναπήρων.
Η Υποστήριξη αυτή εμφανίζεται σε πολλά καθημερινά θέματα των αναπήρων και για το λόγο αυτό μιλούμε για αύξηση του βοιωτικού επιπέδου. Στα θέματα αυτά κατατάσσουμε και την εκπαίδευση των ατόμων με οπτική αναπηρία, καθώς το ζήτημα αυτό έχει απασχολήσει κατά πολύ τον επιστημονικό ερευνητικό κύκλο κατά καιρούς. Οι ευκαιρίες εκπαίδευσης, τα περιεχόμενα μάθησης, τα εργαλεία διδασκαλίας, οι στρατηγικές μάθησης αλλά και οι ευκαιρίες πρόσβασης στους Η/Υ και το Διαδίκτυο, κατά την Εκπαιδευτική διαδικασία, φαίνεται πως βελτιώνονται όσο αναπτύσσεται η Υποστηρικτική Τεχνολογία.
Κλείνοντας, θα λέγαμε πως οι εξελίξεις της Τεχνολογίας έχουν αντίκτυπο σε όλους τους τομείς της καθημερινής ζωής των ανθρώπων και για το λόγο αυτό η επιμόρφωση και η αποδοχή της είναι απαραίτητη. Δικαίωμα σε αυτή και τα επιτεύγματα της έχουν όλοι οι άνθρωποι ανεξαιρέτως ηλικίας, φύλλου, αναπηριών, καταγωγής και κοινωνικού επιπέδου. Άλλωστε το θέμα του χάσματος μεταξύ των ανθρώπων με Οπτικές Αναπηρίες και την πρόσβαση τους στου Η/Υ και το Διαδίκτυο τίθεται προς σχολιασμό.
Αναφορικά με τη χρήση των κινητών τηλεφώνων, τα άτομα με οπτικές αναπηρίες φαίνεται πως σταδιακά τα τελευταία χρόνια γίνονται ολοένα και περισσότερο προσβάσιμα για τους ίδιους χάρη στην εξέλιξη της τεχνολογίας. Όλο και περισσότερα λογισμικά και εφαρμογές σχεδιασμένα για τους ίδιους αρχίζουν να κυκλοφορούν διευκολύνοντας τη χρήση τους μιας και τα περισσότερα κινητά διαθέτουν οθόνες αφής, οι οποίες δε θεωρούνται καθόλου χρηστικές. Αρκετές ρυθμίσεις έχουν επανασχεδιαστεί για να είναι λειτουργικές και να καλύπτουν τις ανάγκες των ατόμων με οπτική αναπηρία. Βέβαια, η εμπειρία των χρηστών οδηγεί στην αποτελεσματικότητα όλων αυτών των νέων λογισμικών και λειτουργιών (π.χ voice over). Αξίζει να αναφερθεί πως το μεγαλύτερο ποσοστό των ατόμων με οπτική αναπηρία είναι εξοικειωμένο με τη χρήση τους.
Η προσβασιμότητα ωστόσο στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης δεν είναι εξίσου εύκολη καθώς ο βαθμός δυσκολίας αυξάνεται. Ωστόσο, εξαιτίας του μεγάλου ενδιαφέροντος για αυτά και κυρίως για του Facebook, συμμετέχουν ενεργά γιατί θέλουν αν επικοινωνούν με φίλους είτε να κάνουν νέες γνωριμίες. Συνιστά θεμελιώδες μέσο ψυχαγωγίας και ενισχύει θετικά στην καθημερινότητα των ατόμων με οπτική αναπηρία. Αντίθετα, δείχνουν λιγότερη προτίμηση στις δημοσιεύεις φωτογραφιών. Μελλοντικός ακαδημαϊκός στόχος θα μπορούσε να αποτελέσει η περαιτέρω ανάπτυξη λογισμικών και η αποτελεσματικότητα τους. Ακόμη, κατά πόσο είναι ενημερωμένοι για τους κινδύνους και επιτυγχάνουν την αποφυγή αυτών αλλά και ανάπτυξη προγραμμάτων προστασίας Αναμφίβολα η υποστηρικτική τεχνολογία προσφέρει πολλά οφέλη στα άτομα με αναπηρία. Οι εκπαιδευτικοί όμως και το σχολικό περιβάλλον οφείλει να δύναται να παρέχει τις εξειδικευμένες υπηρεσίες που απαιτούνται για να καταφέρουν οι μαθητές να ενισχύσουν και να εξελίξουν τις δυνατότητες τους, τόσο σε ακαδημαϊκό επίπεδο όσο και σε κοινωνικο-συναισθηματικό επίπεδο. Μόνο μέσω της υποστηρικτικής τεχνολογίας θα επιτευχθεί η ισότητα όλων των παιδιών στο σχολικό περιβάλλον η οποία όμως καθίσταται αναγκαίο να αξιολογείται για την αποτελεσματικότητα της ανά τακτά χρονικά διαστήματα.
Αναφορικά με το ρόλο των δασκάλων, οι περισσότερες έρευνες οδηγούν στην αναγκαιότητα άμεσης επιμόρφωσης τους. Η επιμόρφωση οφείλει να στοχεύει στην κατάλληλη επιλογή εργαλείων για τον εκάστοτε μαθητή και την ενσωμάτωση του στην εκπαιδευτική διαδικασία. Παράλληλα η συνεχής επικοινωνία και συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων (γονείς, δάσκαλοι, ψυχολόγοι) θα βοηθούσε στην ανίχνευση του προφίλ του παιδιού από τον δάσκαλο και κατ΄ επέκταση στην κατάλληλη επιλογή εργαλείων.
Μελλοντικός ακαδημαϊκός στόχος της επιστημονικής κοινότητας θα μπορούσε να είναι η συστηματική επανάληψη διαφόρων εργαλείων τα οποία αξιολογούν την αποτελεσματικότητα των συσκευών ώστε να ενισχυθεί η εγκυρότητα τους, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν μαζικά στην εκπαίδευση. Έτσι οι δάσκαλοι θα μπορούσαν να έχουν έναν «οδηγό» για την επιλογή των εργαλείων. Σε συνδυασμό λοιπόν με τα εργαλεία αξιολόγησης συσκευών, την παροχή επιμορφωτικής εκπαίδευσης και την συνεργασία του τριγώνου παιδιού-γονιού-δασκάλου, οι συσκευές θα μπορούν να χρησιμοποιούνται πιο αποτελεσματικά.
Πέρα από τη μόρφωση, αναγκαία κρίνεται και η συνεχής ενημέρωση τον μαθητών από τους αρμόδιους φορείς ή το σχολείο, αφού η τεχνολογία εξελίσσεται αλλά και η συνεργασία τους με την επιστημονική κοινότητα για την εξαγωγή αποτελεσμάτων ως προς ποιες συσκευές οι ίδιοι προτιμούν και θεωρούν ότι βελτιώνουν τις δεξιότητες τους. Ακόμη, στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, θα πρέπει να δοθούν κονδύλια ώστε το σύνολο των ψηφιακών αρχείων που διαθέτουν να μπορούν να προσφέρονται και να χρησιμοποιούνται από όλους.