2.7 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περίπου 285 εκατομμύρια ανθρώπων αντιμετωπίζουν προβλήματα όρασης. Το ποσοστό αυτό, της οπτικής αναπηρίας, φαίνεται μεγάλο σε σχέση με τα ποσοστά διαφόρων μορφών αναπηρίας, που καλύπτει το 15% με 19% του συνολικού πληθυσμού. Στην Ελλάδα οι ανάπηροι λόγω προβλημάτων όρασης αγγίζουν τις 25 χιλιάδες, οπότε και οι ανάγκες αντιμετώπισης της οπτικής αναπηρίας είναι μεγάλες (Cimarolli, Boerner, 2005).
Υπάρχουν διάφορα κέντρα αντιμετώπισης και στήριξης των ατόμων με οπτική αναπηρία στην Ελλάδα. Από τα πιο σημαντικά υποστηρικτικά κέντρα είναι το «Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών». Άλλα ιδρύματα όπως το «Σταύρος Νιάρχος» στην Αθήνα και η «Σχολή Τυφλών» στη Θεσσαλονίκη, έρχονται να οργανώσουν περισσότερο τις προσπάθειες στήριξης των αναπήρων και αντιμετώπισης της οπτικής αναπηρίας.
Η εξέλιξη της Τεχνολογίας βοηθά στην ενίσχυση και στήριξη των προσπαθειών κατά της αναπηρίας. Πολλά ευρήματα της έχουν σχεδιαστεί με σκοπό να βοηθήσουν τα άτομα με περιορισμένη όραση. Η λειτουργία τους στηρίζεται κυρίως στην παραγωγή ήχων αλλά και στην υφή τους ,ώστε οι ανάπηροι να μπορούν να αντιληφθούν το περιβάλλον γύρω τους. Τέτοια είναι οι δρόμοι που διαμορφώνονται για τους πεζούς με προβλήματα όρασης, τα φανάρια των δρόμων τα οποία εκπέμπουν ήχους όταν επιτρέπεται η πορεία ή τα ιατρικά βοηθήματα (μπαστούνια, ρολόγια κα). Σε καμία περίπτωση οι εξελίξεις της υποστηρικτικής τεχνολογίας δεν σταματούν σε αυτά, απλώς τα παραπάνω είναι εκείνα που συναντούνται συχνότερα στην καθημερινότητα μας (Heaney, Israel, 2008). Ενδιαφέρον σε διεθνή επίπεδο αποτελεί το παράδειγμα του μετρό στο Λονδίνο, στο οποίο συναντώνται πρωτότυπες μορφές υποστηρικτής Τεχνολογίας για τους οπτικά ανάπηρους. Η Εταιρία Wayfindr δοκιμάζει μία νέα εφαρμογή στα μετρό του Λονδίνου, η οποία συντονίζει και κατευθύνει τα άτομα με οπτική αναπηρία ώστε να χρησιμοποιούν ακίνδυνα το μετρό. Στη συγκεκριμένη περίπτωση μιλούμε για την συνεχόμενη τοποθέτηση φάρων οι οποίοι δίνουν οδηγίες στους πολίτες, μέσω της τεχνολογίας του Bluetooth, ώστε να μπορούν μόνοι τους να βρουν τη σωστή κατεύθυνση εντός των σταθμών (Κηπουρόπουλος, 2015). Η περίπτωση αυτή δείχνει το μεγάλο ενδιαφέρον των Άγγλων να δημιουργήσουν να αίσθημα ισότητας μεταξύ των ατόμων, ώστε και τα άτομα που αντιμετωπίζουν προβλήματα όρασης να νιώθουν ασφαλείς και ανεξάρτητοι. Το ενδιαφέρον αυτό, επίσης, αυξάνει την περιέργεια και τον ζήλο προκειμένου να συνεχίσουν να παράγονται τεχνολογικά προϊόντα μεγάλης χρησιμότητας.
Τα άτομα που αντιμετωπίζουν αναπηρίες χρήζουν σε μεγάλο βαθμό την υποστήριξη της κοινωνίας και του κράτους. Στις περιπτώσεις μάλιστα που τα άτομα αντιμετωπίζουν χρόνιες αναπηρίες η υποστήριξη αφορά όχι μόνο την πρακτική μορφή αλλά και τη συναισθηματική (Πανούργια, 2016). Το Νομικό Πλαίσιο της Ελλάδος σχετικά με την ένταξη και απασχόληση των Α.Μ.Ε.Α. προκάλεσε και άνθισε γρήγορα και το ενδιαφέρον του Παγκόσμιου Οργανισμού Εργασίας, η οποία συνέταξε και καθιέρωσε μία σειρά από διεθνής συβάσεις οι οποίες είχαν ως στόχο να προστατέψουν και να εντάξουν τα άτομα αυτά στον χώρο εργασίας. Οι διατάξεις της Οδηγίας 2000/78/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θέλουν την «ίση μεταχείριση και απασχόληση στην εργασία» μεταξύ όλων των πολιτών, χωρίς διακρίσεις και στερεότυπα. Η απασχόληση αυτή ανοίγει τον πεδίο της μόρφωσης, της εξειδίκευσης και της επαγγελματικής κατάρτισης των ατόμων με Ειδικές Ανάγκες στη χώρα μας. Ο Νόμος 2643/1998 μεριμνά την επαγγελματική αυτή κατάρτιση των Α.Μ.Ε.Α. στην ελληνική κοινωνία με τον ΟΑΔΕΔ να υποστηρίζει σχετικά προγράμματα και να παρέχει κάλυψη αναγκών σε ότι αφορά την πρόσληψη ατόμων με αναπηρίες σε επιχειρήσεις.
Ο λόγος για την εργασία σε πρώτη βάση γίνεται για τον λόγο ότι ο άνθρωπος μέσω της εργασίας ανεξαρτητοποιείται, συντηρείται, κοινωνικοποιείται και βελτιώνεται. Το θέμα της εργασίας στα άτομα με Ειδικές Ανάγκες είναι υψίστης σημασίας, καθώς οι ευκαιρίες που παρέχονται σε αυτούς είναι λιγότερες συγκριτικά με τους υπόλοιπους. Η διάκριση αυτή παίζει καθοριστικό ρόλο στη γενικότερη προσέγγιση και αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρίες. Στην περίπτωση, μάλιστα, των ατόμων με οπτικές αναπηρίες το θέμα της εργασίας και της παραγωγικότητας είναι περιπλοκότερο, καθώς τους λείπει μία από τις βασικότερες αισθήσεις.
Δυστυχώς τα ποσοστά ανεργίας των ατόμων με οπτικές αναπηρίες είναι υψηλότερα από εκείνα των υπόλοιπων μορφών αναπηρίας. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός πως το ίδιο υψηλά ποσοστά ανεργίας παρουσιάζουν τα άτομα με προβλήματα όρασης και σε άλλες χώρες πιο ανεπτυγμένες από την Ελλάδα και με μεγαλύτερες ευκαιρίες εργασίας (Robin, 2002). Αυτό αποδεικνύει πως ανεξάρτητα από το οικονομικό υπόβαθρο κάθε χώρας, η αναπηρία στην όραση παίζει καθοριστικό ρόλο. Η αντιμετώπιση των ατόμων αυτών γίνεται σε πολλές περιπτώσεις με την περιθωριοποίηση τους. Η ένταξη των ατόμων με οπτική αναπηρία στο εργατικό δυναμικό, συχνά, είναι δύσκολη έως και ακατόρθωτη. Η διαφορά είναι πως τα άτομα με αναπηρίες παρουσιάζουν όρεξη και διάθεση να εργαστούν και να παράγουν, ασχέτως αν αυτό πολλές φορές δεν είναι αρκετό.
Σε αυτό το σημείο ο λόγος έρχεται στην ψυχολογική υποστήριξη των Α.Μ.Ε.Α. από την κοινωνία. Η παροχή ευκαιριών αλλά και εμπιστοσύνης στα άτομα με Ειδικές Ανάγκες είναι εκείνη που μπορεί να αποβεί καθοριστική. Στην περίπτωση των ατόμων με οπτικές αναπηρίες η θετική κοινωνική υποστήριξη ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την ευημερία με αποτέλεσμα να ενισχύει την ψυχολογία τους.
Στην περίπτωση της συγκεκριμένης κατηγορίας αναπήρων, τα προβλήματα σχετίζονται με αισθητηριακές δυσλειτουργίες, όχι με νοητικές ή κινητικές. Η διαφορά αυτή δείχνει ακριβώς και την ουσία αυτού που αναφέρθηκε παραπάνω, καθώς τα άτομα αυτά είναι σε θέση να αντιληφτούν πλήρως και την υποστήριξη της κοινωνίας αλλά και των μηχανισμών του κράτους. Το να νιώθουν τα Α.Μ.Ε.Α. ασφάλεια, ισότητα και υποστήριξη από την κοινωνία είναι απαραίτητο για την πιθανή βελτίωση της κατάστασης τους (Kef, 2002).
Φυσικά η υποστήριξη του κράτους δεν αφορά μόνο την παροχή υπηρεσιών και προϊόντων αλλά και την παροχή κονδυλιών, πόρων και οικονομικών μέσων προκειμένου να συντονιστεί, να οργανωθεί και να αλλάξει το περιβάλλον των αναπήρων.
Σε γενικές γραμμές το ζήτημα της υποστήριξης των ατόμων με Ειδικές Ανάγκες αλλά και την προσέγγιση της κάθε κατηγορίας Αναπηρίας ξεχωριστά, αφορά ένα περίπλοκο και, πολλές φορές, αμφιλεγόμενο θέμα συζήτησης. Η περιπλοκότητα έγκειται ακριβώς στο γεγονός πως ο λόγος μπορεί να ξεκινήσει από τις Επιστήμες, την Τεχνολογία και την καθημερινή εξέλιξη των πραγμάτων και να τελειώσει στην καθημερινή πρακτική και την ουσιαστική αντιμετώπιση των ατόμων αυτών από τους πολίτες. Το Νομικό Πλαίσιο, οι εγκαταστάσεις, οι πόροι, το ενδιαφέρον, η αλλαγή περιβάλλοντος, ο ρατσισμός, η αντιμετώπιση, η ισότητα, η εκπαίδευση κα, είναι κάποια από αυτά για τα οποία μπορεί να γίνει λόγος (Κυρίτση, Βλάχος, 2003). Στην περίπτωση των ατόμων με οπτικές αναπηρίες τα πράγματα βελτιώνονται, καθώς οι εξελίξεις της Τεχνολογίας είναι ραγδαίες. Ωστόσο, παρακάτω θα γίνει όγος για την πρόσβαση των ατόμων αυτών στην Τεχνολογία, θέμα το οποίο επίσης μπορεί να προσεγγιστεί από το ζήτημα της αντιμετώπισης τους.