2ο Κεφάλαιο

2.1 ΤΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

Άτομα που Ειδικές Ανάγκες ορίζονται εκείνα που έχουν προσωρινές ή μόνιμες αναπηρίες, αντιμετωπίζουν δυσλειτουργίες και δυσκολίες και που οι πιθανές βλάβες και ανικανότητες τους προέρχονται από φυσική, ψυχική, κινητική ή νοητική ανεπάρκεια (ΠΟΥ, 2017).
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, άτομα με Ειδικές Ανάγκες χαρακτηρίζονται εκείνα που λόγω διανοητικής ή φυσικής βλάβης εμφανίζουν σοβαρές δυσλειτουργίες. Οι δυσλειτουργίες αυτές μπορεί να αναφέρονται είτε σε ανικανότητες, με τις οποίες χαρακτηρίζουν την ελάττωση της ικανότητας, είτε σε μερικό είτε σε καθολικό βαθμό, αλλά και σε γενικότερου τύπου ελαττώματα τα οποία έχουν ως αποτέλεσμα να δυσκολεύουν ή να περιορίζουν την εκπλήρωση ενός ρόλου.
Οι βλάβες οι οποίες επηρεάζουν την φυσιολογική λειτουργία του ατόμου μπορεί να προκύπτουν από σωματικές βλάβες, νοητικές βλάβες, ψυχικές βλάβες και βλάβες στις αισθήσεις. Η φυσιολογική αυτή λειτουργία που αναφέρεται είναι οι καθημερινές διεργασίες του ατόμου για αυτοεξυπηρέτηση και αναπαραγωγή. Στην πλειονότητα τα άτομα που αντιμετωπίζουν αναπηρίες δεν είναι σε θέση να αυτοεξυπηρετηθούν και σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τον ίδιο τους τον εαυτό, λόγω έλλειψης προσοχής, ψυχικών διαταραχών ή νευροεγκεφαλικών δυσλειτουργιών (Fletcher, Lyon, Barnes, 2018).
Οι ειδικοί συμφωνούν πως η αναπηρία μπορεί να είναι εκ γενετής, δηλαδή το άτομο να γεννιέται με βλάβες (πχ άτομα με αυτισμό, με δυσλεξία ή με Σύνδρομο Down) αλλά μπορεί να είναι και επίκτητη, δηλαδή να την αποκτήσει κατά τη διάρκεια της ζωής του (πχ να μείνει παράλυτος, να τυφλωθεί ή να αποκτήσει ψυχικές διαταραχές). Οι λειτουργικές αυτές βλάβες μεταμορφώνουν την καθημερινή ζωή των ατόμων αυτών και την δυσκολεύουν κατά πολύ. Σε πολλές περιπτώσεις οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα οφείλονται στην έλλειψη παροχών και εγκαταστάσεων για αυτά τα άτομα, προκειμένου να πετύχουν κάποια βελτίωση. Σε άλλες περιπτώσεις λείπουν οι κατάλληλες γνώσεις και η εμπειρία προκειμένου να δεχθούν βοήθεια από άλλους. Όπως και να έχει, όμως, το αποτέλεσμα είναι το ίδιο.
Η έλλειψη αρτιότητας των οργάνων του σώματος προκαλεί δυσλειτουργικά προβλήματα ενώ οι εγκεφαλικές διαταραχές προκαλούν μεγαλύτερα προβλήματα.
Για το λόγο αυτό η νοητική καθυστέρηση και γενικότερα οι νοητικές βλάβες θεωρούνται μία ξεχωριστή κατηγορία από τις υπόλοιπες, για τον λόγο ότι έχουν να κάνουν με ολόκληρο το εγκεφαλικό και νευρικό σύστημα τη ανθρώπινης υπόστασης, με αποτέλεσμα, πιθανότατα, να δημιουργούνται βλάβες και σε άλλες περιοχές του οργανισμού (Chan, 2010).
Πολύ σημαντικό σε κάθε κοινωνία είναι να αντιμετωπίζει τα άτομα αυτά με ισότητα. Δυστυχώς με την πάροδο των χρόνων τα ποσοστά αναπηρίας αυξάνονται αλλά οι κοινωνίες δεν είναι εξολοκλήρου έτοιμες για να τα δεχτούν. Καθημερινά γύρω μας συναντούμε άτομα με αναπηρίες και το πιο πιθανό είναι να αισθανθούμε αδύναμοι μπροστά τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να νιώθουμε απλώς θλίψη και οίκτο για τα άτομα αυτά, χωρίς ουσιαστικά να ενισχύουμε στην βελτίωση. Βέβαια, αν αναλογιστεί κανείς τις τρέχουσες συνθήκες διαβίωσης, προκύπτει λογικό το γεγονός της ημιμάθειας. Τα άτομα αυτά δικαιούνται να συμμετέχουν στην κοινωνία στο ίδιο επίπεδο με τους υπόλοιπους ανθρώπους και για το λόγο αυτό πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ίσα. Αυτό ωστόσο είναι ένα θέμα που θα αναπτυχτεί παρακάτω (Vehmas, 2010).
Για να διευρυνθεί καλύτερα ο όρος των Ατόμων με Ειδικές Ανάγκες προτείνεται να αναφερθεί και ο ορισμός που υπάρχει για αυτά στην ελληνική έννομη τάξη, σύμφωνα με την οποία ΑΜΕΑ θεωρούνται τα άτομα εκείνα που πάσχουν από ειδικές ανεπάρκειες ή δυσλειτουργείς οφειλόμενες σε φυσικούς, διανοητικούς ή κοινωνικούς παράγοντες ώστε είναι δύσκολο για τους ίδιους να συμμετέχουν στην αγορά εργασίας ή να έχουν πλήρη συμμετοχή στην κοινωνία (Φράγκος, 2008).
Ενδιαφέρον αποτελεί το γεγονός της ενασχόλησης των Επιστημών και των ερευνών σχετικά με τις Αναπηρίες, τα τελευταία χρόνια. Η προσέγγιση του ζητήματος αυτού βρίσκεται συνεχώς σε εξέλιξη τις τελευταίες δεκαετίες. Άλλωστε ο βαθμός ένταξης των ατόμων αυτών στην κοινωνία προκαλεί όλο και μεγαλύτερο πείσμα. Η ένταξη των ατόμων αυτών σε κάθε πτυχή της πολιτικής, οικονομικής, πολιτιστικής και κοινωνικής πλευράς διεκδικείται συνεχώς. Για τον λόγο αυτό βλέπουμε να υπάρχει και καθιερωμένη Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία, η οποία γιορτάζεται στις 3 του Δεκέμβρη και αφορά την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των ατόμων αυτών.
Ωστόσο αποτελεί παράδοξο το γεγονός πως σε πολλές περιπτώσεις η ορολογία που υπάρχει σχετικά με τα Άτομα και τις Αναπηρίες προκαλεί σύγχυση. Ο λόγος οφείλεται στις πολλές προσεγγίσεις και ερμηνείες που έχουν δοθεί για κάθε αναπηρικό φαινόμενο. Ήδη στην παρούσα εργασία αναφέραμε κάποιους από τους πολλούς, οι οποίοι στην τελική ναι μεν εκθέτουν το ίδιο πρόβλημα αλλά το περιεχόμενο τους φαίνεται να διαφέρει λίγο. Οι περισσότεροι επιστήμονες όμως συμφωνούν στον ορισμό που θέλει τις αναπηρίες να αποτελούν βλάβες οι οποίες καθηλώνουν την ζωή του ατόμου (Κλέσιορα, 2015).
Έτσι θα λέγαμε πως η αναπηρία φαίνεται να αποτελεί ένα περιστατικό το οποίο μπορεί να οριστεί διαφορετικά ανάλογα με την οπτική πλευρά που το βλέπει κάποιος. Από την μία πλευρά, το θέμα του ορισμού της αναπηρίας φαίνεται πολύ μικρό συγκριτικά με την πρακτική μορφή της και τα προβλήματα που τελικά αντιμετωπίζουν τα άτομα αυτά σε καθημερινή βάση, αλλά η εννοιολογική αποσαφήνιση του όρου επηρεάζει την αντίληψη και την συμπεριφορά- αντιμετώπιση των υπολοίπων σχετικά με τις παθήσεις αυτές.
Το δεύτερο αυτό έχει να κάνει με το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας, σύμφωνα με το οποίο οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα άτομα δεν οφείλονται μονάχα στην αναπηρίες τους αλλά και στην αδυναμία της κοινωνίας να τα στηρίξει.