3.1.6 Έλλειψη ορατότητας και Προβολή του δίπολου οίκτος/ ηρωοποίηση
Αναφορικά με την προβολή των Μ.Μ.Ε κυριαρχεί στο λόγο των συμμετεχόντων η άποψη ότι τα ανάπηρα άτομα είναι ουσιαστικά ανύπαρκτα, αόρατα. Το κριτήριο για την παρουσίαση των θεμάτων στα μέσα κρίνονται οι εμπορικοί λόγοι, επομένως η αναπηρία αποκλείεται ως ένα μη εμπορικό θέμα. Εξαίρεση αποτελούν συγκεκριμένες περιστάσεις όπως οι παγκόσμιες ημέρες, καθώς και η προβολή προσώπων τα οποία ενσαρκώνουν τα πρότυπα ομορφιάς, εμπορικότητας και επιτυχίας, τα οποία επιτάσσονται.
“Κοίταξε να δεις, πρώτα από όλα από τα Μ.Μ.Ε. υπάρχει μεγάλη παραπληροφόρηση και όχι μόνο. Τι να πρωτοπείς. Ελλιπής ενημέρωση. Καταρχάς να σου πω το πιο απλό. Θυμούνται τις αναπηρίες και τους αναπήρους τις 3 Δεκέμβρη φερ’ ειπείν, που τότε πουλάει, είναι παγκόσμια ημέρα. Δηλαδή, για εμένα, επειδή η αναπηρία είναι κάτι το οποίο δεν πουλάει και επειδή τα Μ.Μ.Ε. προβάλλουν μόνο ότι πουλάει στον κόσμο, έτσι για την αναπηρία δεν υπάρχει ιδιαίτερη μνεία.” (συν. 8). Οι ανάπηροι είναι αόρατοι και ο λόγος που προτάσσεται είναι η εμπορικότητα, η οποία χαρακτηρίζει το χώρο. Έτσι, οι ανάπηροι αποτελούν μη εμπορικό θέαμα όλες τις υπόλοιπες ημέρες, εκτός από κάποιες ημερομηνίες ορόσημα.
“Δεν υπάρχουν πρότυπα αναπήρων ούτε στις ταινίες ούτε στις σειρές ούτε στις εκπομπές, να είναι τραγουδιστές, να είναι μοντέλα οπότε δεν υπάρχουν λαμπερά πρότυπα αναπήρων ώστε να θέλει κάποιος να ταυτιστεί. Είναι ελάχιστοι οι ανάπηροι που προβάλλονται, δηλαδή ας πούμε ο Τσαπατάκης ας πούμε μου έρχεται τώρα. Ή κάποιοι ακόμα Παραολυμπιονίκεις που τυχαίνει να είναι ωραίοι και εμφανισιακά. Όμως ένας ανάπηρος της διπλανής πόρτας δεν προβάλλεται με κάποιον τρόπο που να θέλει κανείς να ταυτιστεί μαζί του. Όπως, ας πούμε, σε ένα σίριαλ που θα παίζει μια κοπέλα της διπλανής πόρτας που θα βλέπουμε τη ζωή της ή ένα αγόρι, και βλέπουμε πως περνάει στη ζωή της πως ερωτεύεται, τις σχέσεις της με τους γονείς της, όπως δραστηριοποιείται ένα σίριαλ γύρω από έναν χαρακτήρα. Δεν υπάρχουν τέτοιοι χαρακτήρες και όταν δε υπάρχουν παίζονται από μη ανάπηρους ηθοποιούς. Που είναι εξίσου μισαναπηρικό. Είναι πολύ δύσκολο για έναν ανάπηρο να προβληθεί , να φτάσει στο κέντρο της σκηνής στο κέντρο του κύκλου έτσι ώστε να επιλέξει να κάνει ένα επάγγελμα που έχει να κάνει με μέσα που έχει να κάνει με την προβολή και την έκθεση σε κοινό.” (συν. 4). Δεν υπάρχει, επομένως, η έκθεση αναπήρων στις τηλεοπτικές εκπομπές. Προβάλλονται μόνο σε ορισμένες περιστάσεις, άτομα τα οποία έχουν κάποια καταξίωση.
Ένα ακόμα θέμα που ανακύπτει είναι ο τρόπος προβολής της αναπηρίας από τα μέσα ενημέρωσης, καθώς ένα μέρος της περιθωριοποίησης που υπόκεινται οι ανάπηροι ως ομάδα, προκύπτει από τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που κατασκευάζονται, αναπαράγονται στα μέσα ενημέρωσης και εν τέλει διατηρούνται στις συνειδήσεις κοινωνικά.
“Γνώμη μου είναι ότι προβάλλεται με έναν εμπορικό τρόπο, που κάνει επίκληση στο συναίσθημα και δεν είναι καθόλου ρεαλιστικός και καθόλου βοηθητικός, ούτε για τους αναπήρους, ούτε για την υπόλοιπη κοινωνία για το πώς θα εξοικειωθεί και θα δεχθεί τη διαφορετικότητα γενικά, όχι μόνο την αναπηρία. Προβάλλεται, γενικά, όπως βολεύει το σύστημα να προβάλλεται δημιουργώντας τους καημένους, τους αποδιοπομπαίους τράγους του συστήματος που αυτό κάνει όλους τους υπόλοιπους να νιώθουν δυνατοί, εύρωστοι, κανονικοί , υγιείς, αισθήματα που είναι απαραίτητα για συνεχίσει το σύστημα να αναπαράγει τον εαυτό του. Ναι, η αναπηρία δεν προβάλλεται καθόλου ρεαλιστικά, δεν προβάλλεται από την πλευρά των αναπήρων, προβάλλεται από άλλους που μιλάνε για τους αναπήρους, οπότε υπάρχει μέσα πολλή ερμηνεία και πολλή προσωπική άποψη άλλων ανθρώπων και όχι η φωνή του ίδιου του ενδιαφερόμενου.” (συν. 4).
“Γενικά μερικές φορές βγάζουν προς τα έξω κάποιες περιπτώσεις ανάπηρων ανθρώπων που μπορεί να έχουν μεγάλη απήχηση, οπότε γενικά συμβάλλει λίγο στο να υπάρχει μια καλύτερη ενημέρωση, να συνδεθεί η αναπηρία με θετικά στοιχεία αλλά και να εξοικειωθούμε. Από την άλλη μπορούν να υπάρχουν ακόμα κάποια στερεότυπα δηλαδή μπορεί να πει ότι “ο τάδε έκανε αυτό και έχει νοητική καθυστέρηση” οπότε είναι σαν να αποδίδει το κακό στην αναπηρία και ενισχύει το στερεότυπο.” (συν. 13).
“Και γενικά αν πούμε ότι προβάλλεται κάπως στα ΜΜΕ είναι με την οπτική να στηρίξουμε το καημένο το ανάπηρο, τον καημένο που έχει το πρόβλημα. Να ευαισθητοποιήσουμε κόσμο για αυτά τα καημένα τα παιδιά, ότι αναπηρία και αν είναι αυτή.” (συν. 2). Διαφαίνεται, επομένως, εδώ η επικράτηση της κατασκευής της αναπηρίας με όρους προσωπικής τραγωδίας. Παράλληλα, όπως τονίζεται το συναίσθημα το οποίο επιδιώκεται να εκμαιευτεί είναι αυτό της λύπησης και του οίκτου.
“Πολλές φορές νιώθω πως τα ΜΜΕ προβάλλουν την αναπηρία σαν κάτι που χρειάζεται τον οίκτο και την λύπηση του κόσμου. Άλλοτε, βγάζουν διαφημίσεις τύπου «είδατε τον ανάπηρο; Πριν περπατούσε και ξαφνικά τράκαρε και έγινε έτσι, μη γίνετε κι εσείς το ίδιο!», οι οποίες είναι τελείως απαράδεκτες. Σπάνια θα προβάλλουν κάτι που συμφωνεί με τους δόκιμους όρους της αναπηρίας αλλά πάντα θα υπάρχουν ΑμεΑ που διαφωνούν με κάτι.” (συν. 10) Εδώ το ανάπηρο άτομο διαμορφώνεται ως ένα πρότυπο προς αποφυγή και η ζωή ενός ανθρώπου μετά την απόκτηση της βλάβης μια τραγωδία.
Άμεσο αποτέλεσμα των συγκεκριμένων κατασκευών κατά την προβολή της αναπηρίας από τα μέσα ενημέρωσης, είναι η ενημέρωση να αντιβαίνει προς τη συμπερίληψη και την ισότιμη αντιμετώπιση και την καλλιέργεια του σεβασμού. Ένα ακόμα σχήμα που χρησιμοποιείται ευρέως είναι οι ανάπηροι ως “ήρωες της ζωής”.
“Τώρα για τα ΜΜΕ σίγουρα η αναπηρία δεν πουλάει και μέσω των ΜΜΕ δημιουργούνται συναισθήματα θλίψης και οίκτου και τα παρουσιάζουν όλα πολύ ή σαν να είναι ο ήρωας που κατάφερε ας πούμε να σπουδάσει. Δεν σε τιμάει αυτό σαν άτομο και δεν αντιμετωπίζεσαι ως άτομο ισάξιο με την υπόλοιπη κοινωνία. Γιατί δεν είσαι ήρωας, ναι μεν μπορεί να έχεις καταβάλλει μια μεγαλύτερη προσπάθεια από κάποιον που είναι αρτιμελής, αλλά αυτό δεν σε κάνει ήρωα. Ουσιαστικά κάνεις αυτό που δικαιούσαι και το αυτονόητο, θα σπουδάσεις, θα δουλέψεις, θα κάνεις οικογένεια, γιατί μπορείς, είσαι λειτουργικός, δεν μιλάμε για καταστάσεις που μπορείς να μην είσαι λειτουργικός.” (συν.7)
