3.1.4 Προκαταλήψεις και στερεότυπα σχετικά με τη δυνατότητα των αναπήρων για εργασία και έλλειψη ευκαιριών για απασχόληση
Το ζήτημα της έλλειψης ευκαιριών στο επαγγελματικό πλαίσιο εξαιτίας πεποιθήσεων εξιδανικευμένης κανονικότητας και προκαταλήψεων σχετικά με την δυνατότητα ενός αναπήρου να εργαστεί και να είναι εξίσου παραγωγικός με ένα μη ανάπηρο άτομο, είναι ένα θέμα το οποίο ανακύπτει και επαναλαμβάνεται στην πορεία των συνεντεύξεων.
“Γιατί εντάξει υπάρχουν άτομα όπως κι εγώ που μερικές φορές πονάω, δεν μπορώ, αλλά θέλω να εργαστώ, δεν μπορώ να κάθομαι και στο σπίτι κλεισμένη μέσα. Και ξαφνικά τους έπιασε όλους να φτιάξουμε το πεζοδρόμιο. Δεν είναι μόνο το πεζοδρόμιο. Δεν είναι μόνο το πεζοδρόμιο που πρέπει να φτιαχτεί για ένα άτομο σε αναπηρικό καροτσάκι. Είναι και η δουλειά και τα λεφτά. Να νιώθουν ότι είναι μέσα στην κοινωνία, ότι έχουν ενταχθεί. (συν. 5)”.
Επισημαίνεται η σημασία της εύρεσης εργασίας και της συμπερίληψης σε πλαίσιο εργασιακό. Επίσης, η αναπηρία οδηγεί πολλούς εργοδότες να μην δίνουν καν την ευκαιρία απασχόλησης. Χρειάζεται προσωπική προσπάθεια για να επιτευχθεί έστω μια δοκιμή των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων ενός ανάπηρου εργαζόμενου.
“Στον ιδιωτικό τομέα δούλεψα τρεις ή τέσσερις φορές με ένα πρόγραμμα του ΟΑΕΔ , “Τρία συν Ένα” λεγόταν, δούλεψα, αλλά μόνο και μόνο επειδή υπήρχε η επιδότηση δηλαδή όλο το ημερομίσθιο μου ήταν πληρωμένο από τον ΟΑΕΔ στον εργοδότη και ο εργοδότης πλήρωνε μόνο τα ένσημά μου. Νομίζω ότι άμα δεν υπήρχε αυτό το κίνητρο δεν θα μπορούσαμε να βρούμε δουλειά στον ιδιωτικό τομέα. Κοίταξε, όσο καλός και να είσαι, όσες σπουδές και να έχεις κάνει, πρέπει να σου έχουν δώσει την ευκαιρία. Κακά τα ψέματα η
πρώτη εικόνα μετράει, σε όλους τους ανθρώπους. ” (συν. 6).
Η έλλειψη ευκαιριών και η υποτίμηση των αναπήρων εργαζομένων σε σχέση με τους μη παρουσιάζεται και στο παρακάτω απόσπασμα: “Τώρα ψάχνω πρακτική και επειδή όλοι φορούν μάσκες παντού αποκλείονται κάποιες επιλογές και μπαίνω στη διαδικασία να σκεφτώ ότι δεν νομίζω ότι αν εγώ πάω σε μια δομή, πέρα του ότι θα είναι πιο διστακτικοί λόγω κορονοϊού να κάτσουν να ασχοληθούν και να λύσουν το θέμα ότι χρειάζομαι να φοράνε ειδική μάσκα για να διαβάζω τα χείλη. Γιατί δεν είναι μόνο το προσωπικό, είναι και αυτοί που έρχονται, οπότε προφανώς υπάρχουν λιγότερες επιλογές και αυτό έχει να κάνει με τον αποκλεισμό. Γιατί δεν έχουμε ισότιμες επιλογές. (…) Γενικότερα προς τους ανάπηρους ναι επηρεάζει γιατί σίγουρα προτιμάνε τους “φυσιολογικούς” στα επαγγέλματα.” (συν. 13)
Αμφισβήτηση της αξίας του ατόμου ως εργαζόμενου λόγω της βλάβης είναι μια μορφή προκατάληψης η οποία συναντάται. Η αρχική αντιμετώπιση στο χώρο εργασίας είναι η αμφισβήτηση, που λαμβάνει υπόσταση με ερωτήσεις που αφορούν την υποτιθέμενη μεγαλύτερη επιβάρυνση του ανάπηρου ατόμου και την αμφισβήτηση της ικανότητάς του να εκπληρώσει με επιτυχία τα καθήκοντά του, τις οποίες εν τέλει αντιπαρέρχονται και ενδεχομένως αποβάλλονται όταν γνωρίζουν καλύτερα το άτομο. Γενικότερα, στους λόγους των συμμετεχόντων, τα ανάπηρα άτομα κατασκευάζονται ως ανεπιθύμητα στους χώρους εργασίας.
“Καταρχήν, όσον αφορά τη δουλειά μου, που είναι το πλαίσιο το οποίο με απασχολεί τώρα, όλοι με ξεκινάνε με το μαλακό, του τύπου “μη ζοριστείς”, “μη κουραστείς”, “ό,τι μπορείς”. Ρε παιδιά λέω, η δουλειά είναι δουλειά, τη δουλειά δεν τη φοβάμαι. Αυτό που είναι να κάνω θα το κάνω έτσι όπως το έχω μάθει να το κάνω. Είναι άλλοι που λένε, μου έχουν τύχει περιστατικά, αυτό μου το έχουν μεταφέρει, συνάδελφος να λέει σε άλλο συνάδελφο ότι κοίταξε να δεις μη την καλοπιάνεις πολύ και μη τη βοηθάς γιατί δεν τη
θέλουμε εδώ πέρα και του χρόνου, αρκετά προβλήματα έχουμε και από μόνοι μας. Για εμένα ακόμα και σε εκείνο το σχολείο η ικανοποίηση ήταν ότι στο τέλος κατάλαβαν ότι δουλεύω, δεν παίζω. Μου έτυχαν φυσικά και άνθρωποι που με αγκάλιασαν και ήταν υποστηρικτικοί. Και “ο,τι θες πες μας” και “θα σε βοηθήσουμε και με υλικό δουλειάς και πρακτικά” μέχρι να μάθουμε το χώρο και να κινούμαι. Ναι εγώ πρέπει να αποδεικνύω πάντα και παντού ότι δεν ισχύει η εντύπωση που έχουν, το καημένο το ανάπηρο που θα κουραστεί ή που δεν μπορεί να κάνει και πολλά πολλά- μπορεί μέχρι εκεί, και να αποδείξω ότι αξίζω. Είναι δύσκολο γιατί είναι μια ψυχοφθόρα διαδικασία. Δηλαδή σε βάζει σε ένα τρυπάκι να αποδεικνύεις ότι εγώ τη δουλειά μου την αξίζω ας πούμε. Που εντάξει προσωπικά δεν με απασχολεί κιόλας, εγώ θα κάνω αυτό που είναι να κάνω και ο καθένας ας πει αυτό που είναι να πει. Το κύριο συναίσθημα που έχουν οι άνθρωποι, κυρίως για τη δουλειά, είναι ότι στην αρχή είναι επιφυλακτικοί μαζί μου. Του τύπου, “αυτή μπορεί τώρα;”, “τα καταφέρνει;”, “θα δυσκολεύεται πολύ;”, “μήπως κουράζεται ;”, “μήπως να μη τη ζορίσουμε;” (συν. 2).
“Μόνο στο εργασιακό. Έχει επηρεάσει η αναπηρία ξεκάθαρα. Γιατί, θα σου πω. Επειδή εγώ δούλευα νύχτα σε μαγαζιά, έπαιζα μπουζούκι, έχει τύχει να πάω να κλείσω μια δουλειά μια συμφωνία με μαγαζάτορα, και ενώ μιλάγαμε , αυτό το έμαθα κατόπιν βέβαια, ο μαγαζάτορας κατευθείαν εστίασε πάνω μου, στο θέμα της αναπηρίας, και έκρινε αυτός, ας πούμε, ότι αυτός είναι αντιεμπορικός. Ναι.. Ξεκάθαρα, ή αντιαισθητικός για αυτό που πουλούσε, ας πούμε. Και χάσαμε τη δουλειά, δεν έκλεισε η συμφωνία λόγω αυτού. Τώρα σου αναφέρω, ένα περιστατικό, δεν είναι συνέχεια αυτό, αλλά σε εργασιακό επίπεδο παίζει αυτό, το θέμα της αναπηρίας. Ειδικά στον ιδιωτικό τομέα.” (συν. 8)
Στο παραπάνω απόσπασμα παρουσιάζονται τα εμπόδια και απόρριψη στον εργασιακό τομέα λόγω της αναπηρίας, που δεν έχουν καμία συσχέτιση με την απόδοση ή επάρκεια του ατόμου εργασιακά. Αναφέρονται μεροληπτικές και μισαναπηρικές
αντιλήψεις περί μη εμπορικότητας της αναπηρίας.
