ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο : ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

1.1. : Ιστορική αναδρομή στην ειδική αγωγή

Η αντιμετώπιση παιδιών με μειονεξίες έχει περάσει από διάφορα στάδια κατά τη διάρκεια των αιώνων, από την πρωτόγονη περίοδο, στην Ελληνική και Ρωμαϊκή και από τον μεσαίωνα μέχρι και τον 20ο αιώνα.
Στις πρωτόγονες κοινωνίες τα παιδιά με σωματικές αναπηρίες τα θανάτωναν κατά τη βρεφική ηλικία, όχι όμως στην αρχαία Αίγυπτο όπου απαγόρευαν τη θανάτωση, ενώ σε μερικές περιπτώσεις πρόσφεραν και υπηρεσίες,( άτομα με προβλήματα όρασης μοιρολογούν τους νεκρούς ).
Κατά την Ελληνική και Ρωμαϊκή περίοδο είχαμε διαφορετικές αντιμετωπίσεις των παιδιών με σωματικές αναπηρίες. Κατά τη Ρωμαϊκή εποχή τα άτομα με αναπηρίες δεν είχαν κάποια ειδική αντιμετώπιση, ενώ στην Σπάρτη είναι γνωστό ότι πετούσαν στον Καιάδα τα σωματικά ανάπηρα παιδιά, σε αντίθεση με την Αθήνα, όπου είχαν θεσπίσει νόμο και επίδομα για τους αδύνατους. Ένα μάλιστα από τα πρώτα θεραπευτικά κέντρα ήταν το Αμφιαράειο στην περιοχή του Ωρωπού, όπου χρησιμοποιούνταν ο υπνωτισμός σε συνδυασμό με φάρμακα (Πολυχρονοπούλου, 2003 ) .
Στην εποχή του Πλάτωνα τα παιδιά με σωματικές αναπηρίες δεν έχουν θέση στην κοινωνία, ενώ ο Ιπποκράτης ήταν αυτός που πρώτος ασχολήθηκε με τα άτομα με νοητική αναπηρία καθώς και με τα ψυχικά άρρωστα, κάνοντας διαγνώσεις, εφαρμόζοντας θεραπείες και ερευνώντας τα αίτια των προβλημάτων, κατάφερε να καταλήξει σε χρήσιμα συμπεράσματα.
Ο Αριστοτέλης ασχολήθηκε και αυτός με τα παιδιά με αναπηρίες και πίστευε ότι όλα τα άτομα έχουν θέση στην κοινωνία, καθώς η βασική αρχή για τον άνθρωπο είναι η κοινωνικοποίησή του ( Πολυχρονοπούλου, 2003 ) .
Ο Μεσαίωνας αποτελεί μια δύσκολη περίοδο για την Ειδική Αγωγή. Αν και υπάρχει μια μέριμνα για τα παιδιά με σωματικές και νοητικές αναπηρίες, τα συναισθηματικά διαταραγμένα παιδιά τα συνδέανε με το σατανά, ενώ και την επιστήμη της ψυχιατρικής την εποχή αυτή την αντιμετώπιζαν με εχθρότητα, καθώς θεωρούσαν ότι μελετάει τα πονηρά πνεύματα.
Μάλιστα , στα τέλη του 14ου αιώνα πολλά άτομα με συναισθηματικές διαταραχές και μειονεξίες οδηγήθηκαν στο βασανισμό και το θάνατο, ύστερα από υπόδειξη του Πάπα.
Το 16ο και 17ο αιώνα υπήρχε η διάθεση για τον εντοπισμό, την εξήγηση των προβλημάτων και την εκπαίδευση των παιδιών, αφού εμφανίστηκαν οι πρώτοι δάσκαλοι για κωφά παιδιά , αλλά και κάποια τεστ για την νοητική υστέρηση, ενώ όσο πλησίαζε ο 18ος αιώνας άρχισε να αυξάνεται το ενδιαφέρον για τα άτομα με ειδικές ανάγκες.
Το 18ο αιώνα, χάρη στη Γαλλική επανάσταση που αφύπνισε την ευθύνη της πολιτείας απέναντι στα άτομα με αναπηρίες, τα άτομα αυτά γίνονται περισσότερο αποδεκτά και από την κοινωνία. Μερικοί διάσημοι Γάλλοι γιατροί, όπως ο Pinel, οδήγησαν με τις θεραπευτικές μεθόδους σε μια νέα αντιμετώπιση των πνευματικά άρρωστων ατόμων. Η Γαλλία την εποχή αυτή, θεωρείται το εφαλτήριο για την εκπαίδευση των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Το 1760 εξάλλου ιδρύεται στο Παρίσι το πρώτο σχολείο για κωφούς, ενώ μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα λειτουργούν και σχολεία για τυφλούς.
Έτσι φτάνουμε στον 19ο αιώνα όπου οι παρεμβάσεις των Ferrus, Itard και άλλων σπουδαίων της εποχής οδηγούν σε καλύτερες θεραπευτικές αντιμετωπίσεις. Υπάρχει το σύστημα γραφής Braille από τον Luis Braille , που βοήθησε σημαντικά τα τυφλά παιδιά να μάθουν να γράφουν και να διαβάζουν ( Πολυχρονοπούλου, 2003 ). Ο αιώνας αυτός είναι σημαντικός στην ιστορία της Ειδικής Αγωγής λόγω του Gaspard Itard που εργαζόταν στο Εθνικό Ίδρυμα Κωφών στο Παρίσι και ανέλαβε την εκπαίδευση ενός άγριου παιδιού που βρέθηκε στο δάσος. Κατάφερε να αποδείξει ότι ένα παιδί με βαριά νοητική υστέρηση με την κατάλληλη ειδική εκπαίδευση μπορεί να βελτιωθεί, μέσω της σύνδεσης με την κοινωνική ζωή και βελτιώνοντας τη σχέση του με το περιβάλλον. Όλα αυτά τα ιδεώδη της Γαλλικής επανάστασης, όπως η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, το δικαίωμα στη διαφορετικότητα και άλλα, κατάφερε να τα πετύχει με το έργο του ο Itard (Πολυχρονοπούλου, 2003). Ο Itard επηρέασε τον Ferrus τον Seguin και άλλους που εργάζονταν τότε στο Παρίσι για τα παιδιά μα
νοητική υστέρηση (Σούλης, 2006) .
Την ίδια περίοδο δημιουργούνται στην Αμερική ειδικές τάξεις και το ίδρυμα Perkins για τα τυφλά παιδιά , ενώ ιδρύονται και πολλά εκπαιδευτικά ιδρύματα για παιδιά με νοητική υστέρηση. Η ανάπτυξη αυτή, η οποία ξεκίνησε από τον 19ο αιώνα με την παροχή φροντίδας και εκπαίδευσης, συνεχίστηκε και κατά τον 20ο αιώνα. Στις αρχές του 20ου αιώνα, έχουμε την ανάθεση από Υπουργείο Παιδείας στη Γαλλία στον Binet του σχεδιασμού ψυχολογικών tests και κριτηρίων για τα άτομα με νοητική υστέρηση. Με την εισαγωγή των ψυχολογικών tests ( Binet & Simon , 1905 ) καθώς και με την ίδρυση των πρώτων εξειδικευμένων κέντρων, σε Αμερική και Ευρώπη ( Γερμανία, Γαλλία) έχουμε μια πιο συστηματική μελέτη του παιδιού και ένα πέρασμα στη διεπιστημονική προσέγγιση, αφού πλέον συμμετέχουν ψυχίατροι ,
παιδαγωγοί, ψυχολόγοι κ.α. ( Ζηλίκης – Λαζαράτου , 2006).
Στις αρχές του ίδιου αιώνα υπήρχαν στη Γερμανία 300 περίπου σχολεία για παιδιά με ειδικές ανάγκες, από τα οποία αποφοίτησε ένας πολύ μεγάλος αριθμός μαθητών, 20.000 περίπου παιδιά με νοητική υστέρηση ( Σούλης, 2006) .
Ο αιώνας αυτός χαρακτηρίζεται από την αναζήτηση διαγνωστικών κριτηρίων για την κατηγοριοποίηση των παιδιών με ειδικές ανάγκες, η οποία όπως αναφέρθηκε παραπάνω ξεκίνησε από τη Γαλλία το 1904 με την κλίμακα Binet, ενώ κατά τη δεύτερη και τρίτη δεκαετία η ιατρική επιστήμη ξεκίνησε τις συστηματικές μελέτες για τις εγκεφαλικές βλάβες και το σύνδρομο Down (Πολυχρονοπούλου, 2003).
Έπειτα ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος οδήγησε σε μια καλύτερη κατανόηση της αναπηρίας, καθώς λόγω της υποχρεωτικής εξέτασης , μπορούσαν να δουν την νοητική κατάσταση των ατόμων πριν τον πόλεμο και να καταστούν οι σωματικά ανάπηροι μετά τον πόλεμο.
Το 1952 δημοσιεύεται το πρώτο DSM από την Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση, ενώ το 1967 στο Παρίσι και πάλι, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας πρότεινε μια παιδοψυχιατρική ταξινόμηση σε τρεις βασικούς άξονες, οι οποίοι σχετίζονταν με το νοητικό επίπεδο , το ψυχιατρικό σύνδρομο και τους συνυπάρχοντες αιτιολογικούς παράγοντες ( Ζηλίκης – Λαζαράτου , 2006).
Γίνεται σαφές ότι σε περίπου ενάμισι αιώνα αλλάζει ο τρόπος αντιμετώπισης των ειδικών ατόμων, είτε με νοητική υστέρηση, είτε με ψυχικές διαταραχές . Ξαφνικά υπάρχουν διαγνωστικά κριτήρια, πολλοί επίσημοι φορείς και υπηρεσίες, για την ανάπτυξη ενός ευαίσθητου κλάδου, όπως είναι αυτός της ειδικής αγωγής.
Ήδη από το 1975 η τοποθέτηση των παιδιών με νοητική υστέρηση στα ειδικά σχολεία τα οδηγεί στην απομόνωση και το στιγματισμό. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να κάνει την εμφάνισή της η έννοια της ένταξης, που είναι και το βασικό μέλημα της θεραπευτικής παιδαγωγικής ( Σούλης, 2006) .