4. Ένταξη των παιδιών με ΟΑ στην Φυσική Αγωγή (ΦΑ)
4.1 Ο ρόλος και η σημασία της κίνησης και της ΦΑ για τα παιδιά με ΟΑ
Τα παιδιά με ΟΑ μέσα από τη ΦΑ βελτιώνουν τη στάση του σώματός τους, εκτελούν πιο συντονισμένες και ελεγχόμενες κινήσεις, διατηρούν ένα υγιές και δυνατό σώμα, κι ένα ικανοποιητικό επίπεδο νευρομυϊκού συντονισμού (Auxter Pyder & Huettig, 2005). Η ΦΑ συμβάλλει επίσης στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών αυτών καθώς αυξάνει το αίσθημα ασφάλειας και εμπιστοσύνης και συχνά προάγει την αποδοχή από τους βλέποντες συνομηλίκους των παιδιών με ΟΑ. Μέσα από τη ΦΑ επίσης, είναι πιθανό να αυξηθεί το αίσθημα της αυτό-αποδοχής των παιδιών αυτών (Auxter et al., 2005), και να προωθηθεί η υπευθυνότητα όσον αφορά την κοινωνική συμπεριφορά στα πλαίσια της άσκησης (Stuart, et al., 2006).
Μέσω της ΦΑ, επιτυγχάνεται επάρκεια σε αρκετές μορφές κίνησης και τελειοποίηση ορισμένων από αυτές, προάγεται ο δραστήριος τρόπος ζωής και η συμμετοχή σε προγράμματα άθλησης. Τα παιδιά με ΟΑ, συμμετέχοντας στη ΦΑ αντιλαμβάνονται ότι οι φυσικές δραστηριότητες παρέχουν ευκαιρίες για διασκέδαση, έκφραση και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Η έρευνα των Ponchillia, Strause, και Ponchillia (2002) μάλιστα, επισημαίνει πως όσο πιο ενεργά συμμετέχει ένας μαθητής με ΟΑ στη ΦΑ, τόσο πιθανότερο είναι να συμμετέχει και σε εξωσχολικές αθλητικές δραστηριότητες.
Μέρος της ένταξης των παιδιών με ΟΑ εξαρτάται από την ικανότητά τους να κινούνται αυτόνομα στους διάφορους χώρους κοντά και μέσα στο σχολείο. Εάν η ικανότητα αυτή δεν είναι ανεπτυγμένη, οι μαθητές αδυνατούν να κινούνται ανεξάρτητα στο σχολείο, να συναντούν τους φίλους τους και να συμμετέχουν σε διάφορες δραστηριότητες με ό,τι αυτό συνεπάγεται (Buultjens, Stead, & Dallas, 2002). Είναι φυσικό λοιπόν, η έλλειψη εκπαίδευσης σε δεξιότητες προσανατολισμού και κινητικότητας να καθιστά δύσκολη την πρόσβαση σε άγνωστο περιβάλλον (εντός και εκτός σχολείου), και τα παιδιά με ΟΑ να αισθάνονται άβολα και να έχουν χαμηλή αυτοπεποίθηση (Dawn, 2011). Γίνεται επομένως κατανοητή η σημασία της κίνησης και η απόκτηση κινητικών εμπειριών. Κατά το μάθημα της ΦΑ δίνεται ακριβώς η δυνατότητα βελτίωσης των δεξιοτήτων αυτόνομης κίνησης στο χώρο.
Συμπεραίνουμε λοιπόν, πως ο ρόλος της ΦΑ στη διαδικασία της συνεκπαίδευσης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός καθώς μέσω της ΦΑ προσφέρονται ευκαιρίες ώστε τα παιδιά με ΟΑ, να αναπτύξουν βασικές κινητικές δεξιότητες απαραίτητες για τη συμμετοχή τους σε αθλητικές δραστηριότητες και δραστηριότητες αναψυχής, να δημιουργήσουν διαπροσωπικές σχέσεις, και να αυξήσουν την αυτοπεποίθηση και τη θετική αντίληψη για τον εαυτό τους.
Τέλος, ο απώτερος σκοπός της άσκησης των παιδιών με αναπηρία γενικότερα και με ΟΑ ειδικότερα είναι η βελτίωση της ποιότητα ζωής και η ανεξάρτητη διαβίωσή τους στο βαθμό που αυτό είναι δυνατό. Τα σωματικά, κοινωνικά, νοητικά και ψυχολογικά οφέλη της φυσικής δραστηριότητας συντελούν στην επίτευξη των στόχων αυτών.
4.2 Το Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα
Μία από τις μεγαλύτερες παρανοήσεις της συνεκπαίδευσης είναι ότι όλοι οι μαθητές πρέπει να ενταχθούν στο υπάρχον πρόγραμμα του γενικού σχολείου. Σε πολλές περιπτώσεις, το πρόγραμμα που χρησιμοποιείται στη γενική τάξη δεν είναι κατάλληλο για τα παιδιά με αναπηρία. Στην περίπτωση αυτή, το πρόγραμμα πρέπει να προσαρμοστεί για να ανταποκριθεί στους μοναδικούς εκπαιδευτικούς στόχους και τις μαθησιακές ανάγκες των μαθητών αυτών. Έχει διαμορφωθεί για το σκοπό αυτό, το λεγόμενο Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα (ΕΕΠ) (Block, 2007).
Τα στοιχεία του ΕΕΠ συνήθως μαθαίνονται ασυναίσθητα από τα παιδιά με φυσιολογική όραση, μέσω της οπτικής παρατήρησης ρόλων και συμπεριφορών (Lohmeier, Blankenship, & Hatlen, 2009), δεν ισχύει όμως το ίδιο και για τα παιδιά με ΟΑ. Γι’ αυτά αποτελεί ένα πλαίσιο γνώσεων και δεξιοτήτων που απαιτούνται για την κάλυψη των εξατομικευμένων αναγκών τους. Το ΕΕΠ στοχεύει στην επιτυχία στο σχολείο, την κοινότητα, και το χώρο εργασίας (Sapp & Hatlen, 2010), ενώ αποτελεί επίσης εργαλείο για την αξιολόγηση των μαθητών, τον καθορισμό προσωπικών στόχων και την παροχή οδηγιών.
Το ΕΕΠ αποτελείται, από τους εξής εννέα βασικούς παράγοντες που είναι ειδικά διαμορφωμένοι σύμφωνα με τις ανάγκες των παιδιών με ΟΑ: 1) αντισταθμιστικές δεξιότητες ή ικανότητες πρόσβασης, 2) εκπαίδευση επαγγελματικής σταδιοδρομίας, 3) δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης, 4) δεξιότητες προσανατολισμού και κινητικότητας, 5) δεξιότητες αναψυχής και ψυχαγωγίας, 6) δεξιότητες αυτοπροσδιορισμού, 7) δεξιότητες κοινωνικής αλληλεπίδρασης, 8) χρήση βοηθητικής τεχνολογίας και 9) δεξιότητες αισθητηριακής αποδοτικότητας (Lohmeier et al., 2009).
Στη συνέχεια θα αναλυθούν τα εννέα αυτά στοιχεία, τα οποία θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε όλα τα μαθήματα, καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής ημέρας, συμπεριλαμβανομένης φυσικά και της ώρας της ΦΑ.

1. Αντισταθμιστικές δεξιότητες ή ικανότητες πρόσβασης
Αναφέρονται στις απαραίτητες για τους μαθητές με ΟΑ δεξιότητες προκειμένου να έχουν ισότιμη πρόσβαση στο σύνολο του προγράμματος σπουδών της γενικής εκπαίδευσης με τον πιο ανεξάρτητο τρόπο (Sapp & Hatlen, 2010). Οι δεξιότητες αυτές περιλαμβάνουν την ανάπτυξη εννοιών, την μέθοδο Braille, τη χωρική κατανόηση, δεξιότητες ομιλίας και ακοής, και προσαρμογές όπως τα μεγεθυμένα έντυπα ή τα ανάγλυφα σύμβολα. Οι ΚΦΑ μπορούν επίσης να διδάξουν στους μαθητές με ΟΑ να τροποποιούν δραστηριότητες ούτως ώστε να συμμετέχουν με τους βλέποντες συμμαθητές τους κατά τη διάρκεια της ΦΑ π.χ. ενασχόληση με διαφορετικές τεχνικές τρεξίματος (με πρόσδεση, με οδηγό, σε διάδρομο, ή με σχοινί) (Lieberman, Haegele, Columna, & Conroy, 2014).
2. Εκπαίδευση επαγγελματικής σταδιοδρομίας
Οι ΚΦΑ μπορούν να συνεισφέρουν στην επαγγελματική εκπαίδευση των παιδιών με ΟΑ προσκαλώντας ομιλητές με ΟΑ όπου η εργασία τους σχετίζεται με τον αθλητισμό. Η δημιουργία ανοιχτής επικοινωνίας μεταξύ μαθητών και επαγγελματιών με ΟΑ μπορεί να επηρεάσει θετικά τις αντιλήψεις των παιδιών σχετικά με επιλογές εργασίας. Τους ομιλητές μπορούν επίσης να αποτελούν άτομα με ΟΑ που συμμετέχουν σε σωματικές δραστηριότητες στον ελεύθερο χρόνο τους. Επιπλέον, μέσω της αθλητικής εκπαίδευσης, οι μαθητές γνωρίζουν όλους τους ρόλους που σχετίζονται με μια συγκεκριμένη αθλητική δραστηριότητα π.χ. δημοσιογράφος, γραμματεία αγώνων, διαιτητής, κλπ. (Schneider & Marriott, 2010).
Αξίζει επίσης να γίνεται συζήτηση, στο πλαίσιο του μαθήματος της ΦΑ, για το πώς ένα υψηλότερο επίπεδο ΦΚ μπορεί να αυξήσει την ικανότητα ενός ατόμου για εύρεση εργασίας. Σύμφωνα με τους Roth και Columna (2011), όσο πιο δραστήριο είναι ένα άτομο (στην προκειμένη περίπτωση με ΟΑ), τόσο πιθανότερο είναι ένας εργοδότης να αναγνωρίσει τις ικανότητές του/της, και να μην εστιάσει τόσο στην διαταραχή της όρασης.
3. Δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης
Οι δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης αποτελούνται από εργασίες και λειτουργίες που στοχεύουν στην εξασφάλιση της όσο το δυνατόν πιο ανεξάρτητης ζωής (Lohmeier et al., 2009). Πολλά προγράμματα ΦΑ παρέχουν ευκαιρίες για την εξάσκηση της ικανότητας της αλλαγής ρούχων π.χ. πριν το μάθημα ή πολύ περισσότερο στα μαθήματα κολύμβησης τα οποία εκτός των άλλων περιλαμβάνουν τη διαδικασία του ντουζ και την αλλαγή των παπουτσιών. Επιπλέον, μέσα από το μάθημα της ΦΑ μπορεί να γίνει επισήμανση θεμάτων γύρω από την υγεία, τη διατροφή και την υγιεινή (π.χ. προτροπή για μπάνιο μετά την άσκηση), την κατάλληλη αθλητική ενδυμασία κλπ. (Lieberman et al., 2014).
4. Δεξιότητες προσανατολισμού και κινητικότητας
Τις δεξιότητες προσανατολισμού και κινητικότητας αποτελούν οι απαραίτητες εκείνες δεξιότητες ώστε τα άτομα με ΟΑ να κυκλοφορούν με άνεση στο περιβάλλον τους (Jacobson, 2012). Ξεκινούν με την κατανόηση των κινήσεων του σώματος, και ακολουθεί ο προσανατολισμός σε διαφορετικούς χώρους (π.χ. το ανέβασμα σκάλας ή η διάσχιση ενός δρόμου).
Η ΦΑ μπορεί να συνεισφέρει στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων αυτών με ποικίλους τρόπους. Στο περιεχόμενο των μαθημάτων της ΦΑ περιλαμβάνονται χρήσιμες για όλους τους μαθητές κινητικές βάσεις π.χ. η δεξιότητα της ισορροπίας, οι αδρές κινητικές δεξιότητες κι ο χειρισμός αντικειμένων. Ακόμη, εξασκείται η αμφιπλευρικότητα, ο προσανατολισμός και η κατανόηση εννοιών. Μέσα από στίβους μάχης προσομοιάζονται χώροι, όπως πάρκα και διασταυρώσεις, προετοιμάζοντας έτσι τα παιδιά με ΟΑ για μια πιο ανεξάρτητη ζωή. Τελικά, μέσα από τη ΦΑ μπορεί να γίνει πιο κατανοητή η εικόνα του σώματος του παιδιού, η επίγνωση του χώρου και η μεταξύ τους σχέση (Lieberman et al., 2014).
5. Δεξιότητες αναψυχής και ψυχαγωγίας
Όπως επεσήμαναν οι Sapp και Hatlen (2010), ένα παιδί με ΟΑ δεν έχει τις ίδιες ευκαιρίες ώστε να βιώσει μια δραστηριότητα και να αποφασίσει εάν του/της αρέσει ή όχι. Ως εκ τούτου, με το να γνωρίσουν οι μαθητές αυτοί ένα φάσμα δραστηριοτήτων τους δίνεται η δυνατότητα να ανακαλύψουν εκείνες τις δραστηριότητες με τις οποίες επιθυμούν να ασχολούνται διά βίου. Η ΦΑ μπορεί επίσης να τους διδάξει τις προσαρμογές που συμβαίνουν σε ποικίλες δραστηριότητες και αθλήματα.
Ο ΚΦΑ μπορεί να διευκολύνει τη συμμετοχή των μαθητών με ΟΑ στην κοινότητα, επικοινωνώντας με αθλητικά σωματεία ή εγκαταστάσεις ψυχαγωγίας που μπορούν να επισκεφθούν οι μαθητές αυτοί. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια μιας εξόρμησης σε αίθουσα μπόουλινγκ, ο ΚΦΑ μπορεί να παράσχει οδηγίες για το πώς χρησιμοποιούνται οι δημόσιες συγκοινωνίες, πως να πληρώνουν για τα παιχνίδια, να πλοηγούνται στους διαδρόμους, να νοικιάζουν παπούτσια και να κρατάνε το σκορ. Επιπλέον, μέσα από το μάθημα της ΦΑ, τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, δίνεται η δυνατότητα στα παιδιά με ΟΑ να διδαχθούν και να βελτιώσουν βασικές κινητικές δεξιότητες και την ίδια την φυσικής τους κατάσταση, χρήσιμα εφόδια για τη μελλοντική συμμετοχή τους στον αθλητισμό, αλλά και σε δραστηριότητες αναψυχής (Sapp & Hatlen, 2010)
6. Δεξιότητες αυτοπροσδιορισμού
Ο αυτοπροσδιορισμός αποτελεί την ικανότητα των ατόμων να κάνουν επιλογές και να ασκούν τον έλεγχο της ζωής τους. Περιλαμβάνει δεξιότητες λήψης αποφάσεων, ικανότητες επίλυσης προβλημάτων και θέσπισης στόχων. Για το σκοπό αυτό, κι εφόσον το πρόγραμμα της ΦΑ καλύπτει τις κατάλληλες ηλικιακά ενότητες (συμπεριλαμβάνονται και ανοιχτές και κλειστές δραστηριότητες-αθλήματα), τα παιδιά με ΟΑ μαθαίνουν πώς να συμμετέχουν στις ίδιες δραστηριότητες με τους συνομηλίκους τους και επιλέγουν μεταξύ διαφορετικών αντικειμένων (Lieberman, 2011). Για την ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοπροσδιορισμού προτείνεται επίσης, η συμμετοχή των μαθητών στη διαδικασία τροποποίησης των δραστηριοτήτων. Επιπλέον, αθλήματα σχεδιασμένα συγκεκριμένα για άτομα με ΟΑ μπορούν να ενσωματωθούν στο πρόγραμμα της ΦΑ για να διδάξουν και στους βλέποντες μαθητές τις δραστηριότητες αυτές.
7. Δεξιότητες κοινωνικής αλληλεπίδρασης
Τα παιδιά με ΟΑ μειονεκτούν ως προς την εκμάθηση βασικών και σύνθετων δεξιοτήτων κοινωνικής αλληλεπίδρασης, όπως η συμμετοχή σε μια παρέα συνομηλίκων που συζητά, η έναρξη μιας συνομιλίας, και η ανάγνωση μη λεκτικών στοιχείων επικοινωνίας (Haegele et al., 2014). Το μάθημα της ΦΑ μπορεί να συμβάλει στην αύξηση των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και τελικά στη βελτίωση των κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών με ΟΑ.
Ένας από τους τρόπους αύξησης της αλληλεπίδρασης των παιδιών με ΟΑ με τους βλέποντες συμμαθητών τους στη ΦΑ είναι η συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα (Haegele Lieberman, Columna, & Runyan, 2014). Κατά την οργάνωση των μαθητών σε ομάδες, ο ΚΦΑ θα πρέπει, να επισημαίνει τα χαρακτηριστικά ενός καλού συμπαίκτη (αθλητικό πνεύμα, δικαιοσύνη, καλή επικοινωνία κλπ.), ενώ χρήσιμη είναι επίσης η αλλαγή ρόλων εντός της ομάδας (π.χ. αρχηγός, βοηθός) και η συμπερίληψη παιχνιδιών που προάγουν το δέσιμό της. Για να ενισχυθούν περαιτέρω οι κοινωνικές αλληλεπιδράσεις, όλοι οι μαθητές θα πρέπει να συμμετέχουν σε αθλήματα που περιλαμβάνουν τροποποιήσεις για τους μαθητές με ΟΑ, ενώ το ίδιο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται και μέσω των συνασκήσεων. Στα πλαίσια της ΦΑ τέλος, μπορούν να διδαχθούν επίσης παραδοσιακοί χοροί, τους οποίους όλα τα παιδιά θα συναντήσουν ενδεχομένως σε κοινωνικές εκδηλώσεις (όπως γάμοι, σχολικές εκδηλώσεις, και καλοκαιρινά προγράμματα).
8. Χρήση βοηθητικής τεχνολογίας
Σε ένα πρόγραμμα ΦΑ μπορεί να γίνει αναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυο σχετικά με αθλήματα για άτομα με ΟΑ, πρωταθλητές με τύφλωση, και οργανώσεις που συντονίζουν τα αντίστοιχα πρωταθλήματα. Επίσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ειδικές συσκευές μέτρησης καρδιακών σφυγμών και βημάτων με ακουστικά ερεθίσματα και βιντεο-παιχνίδια που βασίζονται στην άσκηση π.χ. Wii U και Xbox Kinect. Μια ακόμη χρήση της τεχνολογίας θα μπορούσε να αποτελεί η άσκηση σε ελλειπτικά, στατικά ποδήλατα και διαδρόμους. Η εξοικείωση με τέτοιου είδους μηχανήματα μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα για μελλοντική ενασχόληση των παιδιών με ΟΑ με την εκγύμναση. Δεν πρέπει να ξεχνά κανείς πως ζούμε σε μια εποχή ραγδαίας ανάπτυξης της τεχνολογίας και επομένως, η γνώση του χειρισμού της προς όφελος και των ατόμων με ΟΑ σχετίζεται με την κοινωνική ένταξη, την ανώτερη εκπαίδευση και την εύρεση εργασίας (Wolffe & Kelly, 2011).
9. Δεξιότητες αισθητηριακής αποδοτικότητας
Η αισθητηριακή αποδοτικότητα αφορά τη χρήση της υπολειπόμενης όρασης, ακοής, και των υπόλοιπων αισθήσεων με στόχο να επιτευχθεί ή να διευκολυνθεί η πρόσβαση στο περιβάλλον και η ανεξαρτησία των παιδιών με ΟΑ. Ένας τρόπος χρήση της υπολειπόμενης όρασης στη ΦΑ είναι για παράδειγμα η χρήση μπάλας έντονου χρώματος που κάνει αντίθεση με το έδαφος σε ένα παιχνίδι ποδοσφαίρου ή η τοποθέτηση ταινιών φωτεινού χρώματος για την οριοθέτηση του χώρου. Τα αθλήματα που σχεδιάζονται συγκεκριμένα για αθλητές με ΟΑ (π.χ. beep-baseball, goalball), η μουσική, κι άλλοι ήχοι που σηματοδοτούν την έναρξη ή το τέλος μιας δραστηριότητας, προωθούν τη χρήση της ακοής, ενώ η αίσθηση της αφής εξασκείται με την εντόπιση αντικειμένων κατά τη ΦΑ (π.χ. πετσέτα στο κολυμβητήριο, αποθηκευτικά ντουλάπια κλπ).
Παρά τη μεγάλη σημασία και των εννέα παραγόντων του ΕΕΠ, συχνά, λόγω έλλειψης χρόνου, δεν επιτυγχάνεται η ενασχόληση με καθέναν από αυτούς. Η έρευνα δείχνει πως οι εκπαιδευτικοί συνήθως αφιερώνουν το μεγαλύτερο μέρος του διδακτικού τους χρόνου σε ακαδημαϊκές γνώσεις, ή στη διδασκαλία δεξιοτήτων επικοινωνίας (Wolffe, Sacks, Corn, Erin, Huebner, & Lewis 2002). Έτσι, απομένει περιορισμένος χρόνος για την ενασχόληση με τους υπόλοιπους παράγοντες του ΕΕΠ.
Για να συμπεριληφθούν και τα εννέα αυτά στοιχεία στη ΦΑ λοιπόν, προτείνονται έξι βήματα (Lieberman et al., 2014):
1) Συνεργασία με τους γονείς. Αυτοί μπορούν να βοηθούν το παιδί τους ώστε να εξασκείται στις κινητικές δεξιότητες που διδάσκεται στο σχολείο, μέσα σε οικείο περιβάλλον και χωρίς άγχος.
2) Προ-διδασκαλία. Τα παιδιά με ΟΑ χρειάζονται περισσότερες οδηγίες και χρόνο εξάσκησης προκειμένου να μάθουν νέες έννοιες και κινήσεις (Lieberman, Ponchillia, & Ponchillia, 2013; Perkins, Columna, Lieberman, & Bailey, 2013).
3) Ισχυρό γνωστικό υπόβαθρο των ΚΦΑ και ενδεχομένως του προσωπικού παράλληλης στήριξης.
4) Εφαρμογή της μεθόδου των συνομηλίκων βοηθών-δασκάλων.
5) Συμμετοχή σε δραστηριότητες για εξάσκηση και ψυχαγωγία μετά το τέλος του ημερήσιου προγράμματος του σχολείου (McDonough, Sticken, & Haack, 2006).
6) Συμπερίληψη των στοιχείων του ΕΕΠ για παιδιά με ΟΑ στα προγράμματα κατάρτισης των εκπαιδευτικών και ΚΦΑ που διδάσκουν σε μαθητές με ΟΑ.
4.3 Επιδράσεις της ένταξης των παιδιών με ΟΑ στη ΦΑ
4.3.1 Επιδράσεις στους μαθητές με ΟΑ
Όλα τα άτομα, με και χωρίς αναπηρία, στοχεύουν στην ευημερία και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Μέσω της ΦΑ, δίνεται η ευκαιρία στους μαθητές με αναπηρία να μάθουν κινητικές δεξιότητες, να βελτιώσουν τη φυσική και ψυχολογική τους κατάσταση και τις κοινωνικές τους δεξιότητες (Oh, Ozturk, & Kozub, 2004). Οι ΚΦΑ επομένως, θα πρέπει αρχικά να γνωρίζουν και στη συνέχεια να συμβάλλουν στην εμφάνιση του θετικού αντίκτυπου που έχει το μάθημα για τα παιδιά αυτά (Winnick, 2000).
Επίδραση στον κινητικό τομέα
Ως ιδιοδεκτικότητα, σύμφωνα με τους Μπενέκα, Μάλλιου, Πάφη, Μάλλιου και Κούτρα (2015), ορίζεται «η συνειδητή και ασυνείδητη εκτίμηση της θέσης και της κίνησης μιας άρθρωσης». Τα άτομα με δυσκολία στην ιδιοδεκτικότητα, μεταξύ αυτών και τα παιδιά με ΟΑ, δυσκολεύονται στο να υπολογίσουν τη διεύθυνση μιας κίνησης και να κρίνουν τις απαραίτητες κινήσεις για την εκτέλεση απλών και συντονισμένων δράσεων, ενώ συχνά αποτυγχάνουν επίσης στον έλεγχο της δύναμης. Όσον αφορά τις επιδράσεις της ΦΑ στον κινητικό τομέα, οι σωματικές ασκήσεις φαίνεται να συμβάλουν στη βελτίωση της ιδιοδεκτικότητας και της στάσης του σώματος των μαθητών (Surakka, & Kivela, 2008).
Η καλή ΦΚ και η ισορροπία είναι σημαντικές για τα άτομα με ΟΑ, προκειμένου να καθορίζουν τη δική τους θέση σε σχέση με τον περιβάλλοντα χώρο και να επιτύχουν τελικά την ανεξάρτητη κίνηση και πλοήγηση σ’ αυτόν. Για παράδειγμα, για την αποτελεσματική διάσχιση ενός δρόμου, τα άτομα με ΟΑ χρειάζονται βασικές κινητικές δεξιότητες, όπως το περπάτημα σε ευθεία γραμμή και την ικανότητα προσανατολισμού, δεξιότητες που εξασκούνται στη ΦΑ.
Ωστόσο, έχει φανεί πως το μάθημα της ΦΑ δεν επαρκεί για να προκαλέσει θετική επίδραση στο καρδιαγγειακό σύστημα και να επιφέρει οφέλη που σχετίζονται με την υγεία (National Association for Sport and Physical Education, 2004). Έτσι, είναι σημαντικό κατά τη συμμετοχή στη ΦΑ, τα παιδιά να μάθουν την αξία της φυσικής δραστηριότητας, τον ενδεικνυόμενο χρόνο άσκησης και ταυτόχρονα να διαμορφωθεί θετικό κλίμα προς τον αθλητισμό. Εδώ αξίζει να σημειωθεί πως η θετική εμπειρία από τη συμμετοχή στη ΦΑ σχετίζεται με τη συμμετοχή των μαθητών στον αθλητισμό μετά την αποφοίτησή τους από το σχολείο (Ponchilla, et al., 2002).
Η ΦΑ επίσης, μπορεί να φανεί ιδιαίτερα σημαντική στην μείωση των τυφλισμών. Όπως έχει ήδη αναφερθεί οι τυφλισμοί αποτελούν στερεοτυπικές αυτό-ερεθυστικές συμπεριφορές των παιδιών με ΟΑ. Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που παρέχει πληθώρα κοινωνικών και αισθητηριακών ερεθισμάτων, συμβάλλει στη μείωση των συμπεριφορών αυτών (Μπαλή, 2010). Στο μάθημα της ΦΑ θα πρέπει να παρέχονται τέτοιου είδους ερεθίσματα.
Επίδραση στον τομέα της υγείας
Σημαντική είναι η επίδραση της άθλησης στην υγεία, τόσο των ΑμεΑ, όσο και των ατόμων με τυπική ανάπτυξη. Η σωματική δραστηριότητα είναι γνωστό πως μειώνει τον κίνδυνο ανάπτυξης ασθενειών όπως η στεφανιαία νόσος, ο διαβήτης και η παχυσαρκία. Επιπλέον, η τάση των ατόμων με ΟΑ προς έναν πιο καθιστικό τρόπο ζωής, καθιστά τη σωματική δραστηριότητα μείζον ζήτημα (Longmuir & Bar-Or, 2000). Η ώρες της ΦΑ στο σχολείο μπορεί να μην επαρκούν για τη δημιουργία θετικής επίδρασης στην υγεία, ωστόσο όπως αναφέρθηκε παραπάνω, το μάθημα αυτό εκτός των άλλων στοχεύει στην παροχή της απαραίτητης γνώσης και την απόκτηση των κινητικών βάσεων για την δια βίου ενασχόληση με τον αθλητισμό.
Επίδραση στον ψυχολογικό τομέα
Η ανεξάρτητη κίνηση συμβάλλει στην αύξηση της αυτοπεποίθησης. Το ίδιο θετικό αποτέλεσμα προκύπτει επίσης από τη βίωση επιτυχίας στον αθλητισμό και την επίδειξη ικανοτήτων στις φυσικές δραστηριότητες. Τα παιδιά με αναπηρία γίνονται αποδεκτά από τους συμμαθητές τους για τις ικανότητές τους αυτές και αυξάνεται έτσι η αυτοπεποίθησή τους (Brittain, 2004). Ως εκ τούτου, είναι σε θέση να υποβαθμίσουν την αναπηρία τους, εμποδίζοντάς την από το να τους χαρακτηρίζει εξ ολοκλήρου ως προσωπικότητες. Όπως αναφέρεται επίσης στην έρευνα των Surakka, και Kivela, (2008), οι σωματικές ασκήσεις φαίνεται να συμβάλουν επιπλέον στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της ικανότητας συγκέντρωσης και χαλάρωσης.
Επίδραση στον κοινωνικό τομέα
Η σχέση του αθλητισμού με την κοινωνικοποίηση και την απόκτηση κοινωνικών δεξιοτήτων είναι αδιαμφισβήτητη (Movahedi, Mojtahedi, & Farazyani, 2011). Εφόσον η ΦΑ δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις και προωθεί τη δια βίου συμμετοχή στην άσκηση, είναι επόμενο πως επηρεάζει θετικά και την κοινωνική εξέλιξη των μαθητών. Επιπλέον, το ίδιο το περιβάλλον της συνεκπαίδευσης και η φύση του μαθήματος (άμεση επαφή με τους συμμαθητές, σχηματισμός ομάδων, δημιουργία ευχάριστου κλίματος και διαφορετικό περιβάλλον από αυτό της τάξης) δημιουργούν τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την κοινωνική διασύνδεση. Εάν τα άτομα με ΟΑ δεν κατέχουν τις απαραίτητες δεξιότητες για να συμμετέχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις, περιορίζουν και τις μελλοντικές τους ευκαιρίες στο να αναπτύξουν διαπροσωπικές σχέσεις (D’Allura, 2002). Η προώθηση της σωματικής δραστηριότητας και της κοινωνικής διασύνδεσης μεταξύ των μαθητών με ΟΑ και των συμμαθητών τους είναι σημαντική για τη δημιουργία των βάσεων για την καλύτερη ποιότητα ζωής τους ως ενήλικες.
Η αναγνώριση της κοινωνικής ταυτότητας των παιδιών αυτών, μέσω της αλληλεπίδρασης και της αποδοχής από τους τυπικής ανάπτυξης συνομηλίκους τους, συμβάλει στην ανάπτυξη του αισθήματος ότι είναι «φυσιολογικά» (Taub & Greer, 2000). Η δομή του μαθήματος και η φύση των δραστηριοτήτων της ΦΑ φαίνεται να συμβάλουν επίσης στο θετικό αυτό αποτέλεσμα.
Από την άλλη πλευρά, συχνό φαινόμενο αποτελεί η υποτίμηση των κοινωνικών δεξιοτήτων των παιδιών με ΟΑ και η υπερπροστασία από τους ενήλικες. Η υπερπροστασία ή η απόρριψη αποτελούν συνήθεις μορφές συμπεριφοράς οι οποίες υιοθετούνται από πολύ νωρίς από τους γονείς, ως αντίδραση στα αρνητικά συναισθήματα που προκαλεί η γέννηση ενός βρέφους με ΟΑ (Γκαρλή, 2008). Επιπλέον, τα νήπια αυτά δυσκολεύονται στο να ανταποκριθούν στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα και είναι πιο υποτονικά από τους συνομηλίκους τους χωρίς ΟΑ. Αυτό, συχνά συνεπάγεται την αυξημένη καθοδήγηση από τις μητέρες και την μειωμένη παροχή ευκαιριών για λήψη πρωτοβουλιών από τα παιδιά. Τέτοιου είδους συμπεριφορές από τους γονείς έχει φανεί ότι στερούν από τα παιδιά με ΟΑ τη δυνατότητα εμπλοκής σε ποικιλία δραστηριοτήτων.
Συνολικά, η συνεχής παροχή βοήθειας από ενήλικες (ΚΦΑ, ειδικό προσωπικό) έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της εξάρτησης των μαθητών με αναπηρία από αυτούς, και παράλληλα περιορίζει τις αλληλεπιδράσεις με τους συμμαθητές. Μάλιστα, σύμφωνα με σχετικές έρευνες (Causton-Theoharis & Malmgren, 2005; Giangreco, Edelman, & Broer, 2001), φαίνεται πως η συνεχής υποστήριξη από τους ενήλικες επηρεάζει αρνητικά τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μαθητών αυξάνοντας ταυτόχρονα την κοινωνική απομόνωση και την απώλεια ανεξαρτησίας για τα παιδιά με αναπηρία. Η εφαρμογή της μεθόδου διδασκαλίας από τους συνομήλικες, ίσως αποτελεί λύση στο πρόβλημα αυτό και θα αναλυθεί περισσότερο στη συνέχεια.
Γίνεται κατανοητό λοιπόν, πως δεν αρκεί μόνο η τοποθέτηση των παιδιών με αναπηρία στα γενικά σχολεία, αλλά χρειάζεται προσπάθεια πρώτα από όλα από τους εκπαιδευτικούς και στη συνέχεια από τους μαθητές με και χωρίς αναπηρία ώστε να αυξηθεί η κοινωνική αλληλεπίδραση μεταξύ των τελευταίων, να αναπτυχθούν σχέσεις και φιλίες. Οι ΚΦΑ οφείλουν επομένως να δημιουργούν ένα περιβάλλον ίσων ευκαιριών για όλους τους μαθητές και να ενθαρρύνουν την αλληλεπίδραση των παιδιών (Block, 2007).
4.3.2 Επιδράσεις στους βλέποντες συμμαθητές τους
Αξίζει να επισημανθεί ότι τα οφέλη από τη συμμετοχή των παιδιών με αναπηρία στη ΦΑ δεν αφορούν μόνο τα παιδιά αυτά αλλά και τους τυπικής ανάπτυξης συμμαθητές τους. Η συνεκπαίδευση μπορεί να βελτιώσει την ικανότητά τους για συνεργασία και να αλλάξει τη στάση τους προς το διαφορετικό. Έχει αποδειχθεί μάλιστα, πως ακόμη και σοβαρής μορφής αναπηρίες δεν αποτελούν εμπόδιο για την επιτυχή διεξαγωγή του μαθήματος της ΦΑ, ούτε υποβιβάζουν την ποιότητά του (Vogler, Koranda, & Romance, 2000).
Ένα επιχείρημα κατά της συνεκπαίδευσης στηρίζεται στο φόβο μήπως εξαιτίας της παρουσίας των μαθητών με αναπηρία στην τάξη τροποποιηθεί σημαντικά το πρόγραμμα και για τους μαθητές χωρίς αναπηρία. Ωστόσο, τα αποτελέσματα ανάλογων ερευνών απέδειξαν πως ο φόβος αυτός είναι άτοπος (Halamiková &Válková, 2003; Obrusnikova, Block, & Valkova, 2003).
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού σε σχέση με την εμφάνιση ή μη θετικών επιδράσεων για τους μαθητές τυπικής ανάπτυξης είναι θεμελιώδης. Εφαρμόζοντας πρακτικές που προωθούν τις θετικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ όλων των μαθητών με και χωρίς αναπηρία ο ΚΦΑ μπορεί να βελτιώσει την ποιότητα ζωής όλων των μαθητών. Μπορεί επίσης να τους διδάξει, με άμεσο τρόπο, σημαντικά μαθήματα ζωής σχετικά με την κατανόηση και την αποδοχή της διαφορετικότητας. Οι μαθητές χωρίς αναπηρία, μέσα από την αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές τους με αναπηρία, καλούνται να αντιληφθούν τόσο τις διαφορές, για παράδειγμα στον τρόπο και το ρυθμό μάθησης, όσο και τις ομοιότητες μεταξύ τους. Μαθαίνουν επίσης να είναι ανεκτικοί και υπομονετικοί, να προσαρμόζονται έτσι ώστε να εντάξουν με επιτυχία τα παιδιά αυτά στην παρέα τους και φυσικά να βιώνουν θετικά συναισθήματα όταν αυτό επιτυγχάνεται. Επομένως, όλοι οι μαθητές μπορούν να ωφεληθούν μέσα από την συνεκπαίδευση, αρκεί να συντελέσει σε αυτό και ο ΚΦΑ (Lieberman, James, & Ludwa, 2004).