ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Αποτελέσματα της έρευνας

3.1 Εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία – Απολαβές

Οι συμμετέχοντες από τη γενική και ειδική δευτεροβάθμια εκπαίδευση, όπως είναι λογικό, βρίσκονται ακόμα υπό συνθήκες εκπαίδευσης και δεν έχουν αποκτήσει ακόμα τα εφόδια και τα προσόντα σε πλήρη βαθμό, ώστε να μπορέσουν να απασχοληθούν και να εργαστούν. Επομένως 7 ερωτηθέντες από τους 28 δεν λαμβάνουν χρηματικές απολαβές και βρίσκονται ακόμα στο στάδιο της εκπαίδευσης.
Οι συμμετέχοντες από το ΕΕΕΕΚ και το ΚΔΑΠ ΜΕΑ φαίνεται να μην έχουν ευρείες ευκαιρίες απασχόλησης και εργασίας στην κοινωνία, καθώς ανήκουν στην υποχρεωτική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, με στόχο να αποκτήσουν προεπαγγελματικές δεξιότητες. Μόνο μια συμμετέχουσα από τα ΕΕΕΕΚ φαίνεται να έχει επαφή με εργασιακό περιβάλλον μέσω ενός προγράμματος μετάβασης. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η ίδια: «Επίσης, μια φορά την εβδομάδα, πηγαίνω ως μαθητευόμενη σε ένα εργαστήριο κεραμικής στην Καστοριά με τη συνοδεία της καθηγήτριας μου. Με δέχθηκαν πολύ καλά. Μου δίνουν να κάνω πράγματα, αφού πρώτα μου δείχνουν πως. Με εμπιστεύονται και τους βοηθάω στις δουλειές τους.» Θ. 18 ετών, ΝΑ.
Οι συμμετέχοντες από τις ΚοινΣεΠ «Ορίζωντας» και «Artεμεις» φαίνεται να εμπλέκονται πιο ενεργά σε δραστηριότητες που ενίσχυσαν την επαγγελματική τους ένταξη. Αρχικά, αξίζει να αναφερθεί πως πριν την ένταξη τους στο συγκεκριμένο εργασιακό πλαίσιο ολοκλήρωσαν την υποχρεωτική δημόσια εκπαίδευση, είτε σε σχολεία γενικής αγωγής, είτε σε ειδικά σχολεία. Ο Η., 25 ετών με Κινητική Αναπηρία λέει: «Πήγα από μικρός κανονικά στο δημοτικό, στο γυμνάσιο και το λύκειο», η Β., 18 ετών με ΝΑ αναφέρει: «Πήγα στο Κωσταράζι δημοτικό και μετά πήγα στο Βογατσικό γυμνάσιο και μετά ήρθα εδώ.», η Δ., 27 ετών, με σύνδρομο Down συμπληρώνει: «Πρώτα πήγα στο δημοτικό, μετά στο γυμνάσιο και μετά στο ΕΕΕΕΚ.» και ο Γ., 47 ετών με Κινητική Αναπηρία λέει:
«Το 1978 ήρθα σχολείο εδώ στην ΕΛΕΠΑΠ ως μαθητής δημοτικού.».

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Επιλογή πλαισίου εκπαίδευσης – εργασίας
Κωδικοί Αριθμός Ερωτηθέντων Αριθμός Αναφορών
Προτάσεις εκπαιδευτών – εργοδοτών 6 6
Προσωπική απόφαση 7 7
Εμπλοκή οικογένειας 13 19

Όσο αφορά την επιλογή του πλαισίου που θα εκπαιδευτούν ή θα εργαστούν τα ΑμεΑ, φαίνεται πως τόσο οι εκπαιδευτές/εργοδότες όσο και τα ίδια τα ΑμεΑ έχουν λόγο στην απόφαση. Μέσα από 6 αναφορές, 6 ερωτηθέντες αναφέρουν πως από προσέγγιση εκπαιδευτών – εργοδοτών αποφάσισαν να εκπαιδευτούν ή να εργαστούν σε πεδίο της επιλογής τους, ενώ 7 ερωτηθέντες επέλεξαν μόνοι τους το μονοπάτι της εκπαίδευσης και της εργασιακής τους απασχόλησης (7 αναφορές). Παραδείγματα που αναδεικνύουν το παραπάνω συμπέρασμα είναι τα εξής:
«Αποφάσισα να γραφτώ στο ΕΠΑΛ που έχει πολλές ειδικότητες και μπορώ να επιλέξω. Δεν ξέρω όμως ακόμα ποια ειδικότητα θα πάρω.» Κ., 15 ετών, Βαρηκοΐα.
« Έχω αποφασίσει ότι μου ταιριάζουν τα θεωρητικά μαθήματα για αυτό και θα ακολουθήσω την θεωρητική κατεύθυνση.» Ν., 15 ετών, Οπτική Αναπηρία.
«Το αποφάσισα μόνη μου, το ήθελα πολύ να μάθω να πλέκω.» Δ., 22 ετών, ΝΑ.
«Να περνάει η ώρα μου λίγο γιατί βαριέμαι να κάθομαι στο σπίτι. Στην αρχή ήταν εδώ η αδερφή μου και έτσι ξεκίνησα και εγώ να έρχομαι. Η θεία μου το έχει και με έφερε αυτή εδώ για να βοηθάω» Α., 33 ετών, ΝΑ.
«Ήθελα να συνεχίσω να εργάζομαι μετά την απόλυση μου και έτσι έκανα επαφή με την ΕΛΕΠΑΠ.» Ε., 45 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Αρχικά μπήκα σε όλα τα εργαστήρια του σχολείου. Αυτό που μου άρεσε περισσότερο ήταν η κεραμική. Μόλις άγγιξα για πρώτη φορά τον πηλό, ήξερα ότι αυτό ήθελα να κάνω.» Θ., 18 ετών, ΝΑ.
«Η τότε υπεύθυνη, όταν ανέλαβε τη διοίκηση, θέλησε να μας γνωρίσει, να δει από περιέργεια με ποια άτομα έχει να κάνει, ποιο είναι το δυναμικό, τι μπορούν να κάνουν. Έτσι ξεκίνησε και η συνεργασία.» Γ., 47 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Μόνος μου δεν το είχα σκεφτεί παρά μόνο όταν ήρθε η πρόταση της κ. Διαμαντοπούλου. Η θέληση μου να συμμετέχω με οποιονδήποτε τρόπο για να είναι και άλλα ΑμεΑ χαρούμενα και να έχουν μια καλύτερη ζωή, με κινητοποίησε να συμμετέχω.» Ο., 37 ετών, Κινητική Αναπηρία.
Η εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία και επιτυχής ένταξη ενός ατόμου με αναπηρία φαίνεται πως επηρεάζεται κατά πολύ από το οικογενειακό περιβάλλον του. Από το σύνολο των εργαζομένων ατόμων με αναπηρία, 13 ερωτηθέντες φαίνεται να συμβουλεύτηκαν την οικογένεια τους (19 αναφορές). Δείχνουν επίσης το σεβασμό και την ευγνωμοσύνη απέναντί τους, επισημαίνοντας τη θετική επιρροή και συμβολή στην εκπαιδευτική και επαγγελματική τους πορεία. Ξεκινώντας από την εκπαίδευση, τα παρακάτω λόγια της Ε., 41 ετών με Κινητική Αναπηρία δείχνουν την καθοριστική σημασία της δυναμικής που άσκησε η οικογένεια στην ίδια: «Όλα τα παραπάνω, ακόμα και που εργάζομαι και έχω εξελιχθεί επαγγελματικά σε τέτοιο βαθμό, οφείλονται στην πάρα πολύ σωστή απόφαση που πάρθηκε από τους γονείς μου, οι οποίοι από την αρχή επέλεξαν να πάω σε γενικό σχολείο…Οι γονείς μου έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της επαγγελματικής μου ζωής. Χωρίς την οικογένεια μου δεν θα μπορούσα να καταφέρω όλα τα παραπάνω…Θεωρώ πως μόνο αν ασχοληθεί η οικογένεια τα παιδιά με αναπηρία προοδεύουν και μαθαίνουν να ζουν όσο το δυνατόν πιο φυσιολογικά π.χ. έχουν κοινωνική ζωή, εργάζονται, κάνουν οικογένεια κτλ. Προσωπικά, θεωρώ τον εαυτό μου πολύ τυχερό και εξαίρεση στον κανόνα…είναι θέμα παιδείας, είναι θέμα που γαλουχείται από την οικογένεια του καθενός. Π.χ. τον αδερφό μου τον μεγάλωσαν ισότιμα με εμένα, προσπάθησαν οι γονείς μου να μην κάνουν διακρίσεις υπέρ μου στο σχολείο, στο περιβάλλον σε όλα.».
Η οικογένεια, πέρα από το σημαντικό ρόλο που έχει στην διεύρυνση των επαγγελματικών οριζόντων του ατόμου με αναπηρία, συμβάλλει και στη μεταφορά στάσεων και αξιών. Ο Ο., 37 ετών με Κινητική Αναπηρία επισημαίνει: «Αν και χωρισμένοι, οι γονείς μου ήταν πάντα δίπλα μου και βράχος για μένα, ειδικά ο πατέρας μου. Οι γονείς μου είναι πολύ υποστηρικτικοί και χωρίς αυτούς δεν θα είχα φτάσει εδώ που είμαι σήμερα. Ειδικά ο πατέρας μου είναι για μένα ένας ήρωας, δεν με έχει εγκαταλείψει. Σαν άνθρωπος είναι κλειστός και αυστηρός, αλλά αυτή η αυστηρότητα είναι που με έχει βοηθήσει και έπαιξε σημαντικό ρόλο στη συγκρότηση και τη συνέπεια μου.».
Άλλα παραδείγματα αναφορών του καταλυτικού ρόλου της οικογένειας για την εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία των ατόμων με αναπηρία είναι τα εξής:
«Οι γονείς μου ήταν αυτοί που με βοήθησαν να διαλέξω τη μαγειρική στο σχολείο.» Α., 20 ετών, ΔΑΦ.
«Το συζήτησα με τους γονείς μου» Β., 18 ετών, ΝΑ.
«Ο πατέρας μου έχει κατάστημα με υπολογιστές και αυτός μου πρότεινε να επιλέξω την ειδικότητα της πληροφορικής. Όμως και το επάγγελμα που θέλω να ακολουθήσω έχει σχέση με τη χρήση υπολογιστών.» Γ., 18 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Ο πατέρας μου έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στο να μάθω πώς να φροντίζω τα φυτά.» Η., 25 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Με τη μαμά μου μαζί αποφασίσαμε για το ΕΠΑΛ. Ξέρουμε όμως καλά τον διευθυντή του ΕΠΑΛ και συζητάμε μαζί του. Ήταν πρώτα διευθυντής στο γυμνάσιο.» Κ., 15 ετών, Βαρηκοΐα.
«Η μαμά είπε ότι θα πάω στο ΕΠΑΛ. Είπε ότι έχει πολλές ειδικότητες και θα μάθουμε πράγματα στην πράξη όχι μόνο από βιβλία… Θα συνεχίσω στο ΕΠΑΛ και το αποφάσισε η μαμά μου.» Κ., 16 ετών, ΝΑ.
«Με τη μαμά το αποφασίσαμε.» Π., 20 ετών, ΔΑΦ.
Έξι συμμετέχοντες (6 αναφορές) συνέχισαν την εκπαίδευση τους με περεταίρω σπουδές και επιμορφώσεις ή μετεκπαιδεύσεις, είτε σχετικές με το αντικείμενο εργασίας τους είτε όχι. Αυτό το στοιχείο τους έδωσε τη δυνατότητα να εργαστούν με άλλα κριτήρια π.χ. να αναζητήσουν διεξόδους στο δημόσιο τομέα ή να απευθυνθούν σε ιδιωτικές εταιρίες με κανονικό πληθυσμό. Άξια λόγου παραδείγματα είναι τα εξής:
«Πήγα δημοτικό, γυμνάσιο και λύκειο στην ΕΛΕΠΑΠ. Στη συνέχεια τελείωσα την Τεχνολογική Σχολή της ΕΛΕΠΑΠ… τελείωσα το ΤΕΙ Ειδικής Αγωγής στο Ίλιον.» Ε., 45 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Η εκπαίδευση μου ξεκίνησε και έγινε σαν να ήμουν κανονικό άτομο χωρίς κάποια δυσκολία. Δηλαδή παρακολούθησα το γενικό σχολείο και πήρα κανονικά απολυτήριο λυκείου, έδωσα πανελλήνιες εξετάσεις και φοίτησα στο πανεπιστήμιο… Το πτυχίο και το μεταπτυχιακό αποτελούν τα απαραίτητα εφόδια προκειμένου να εργάζομαι, άρα να μου παρέχουν τα προς το ζην, άρα να είμαι ανεξάρτητη οικονομικά και επιβίωσης. Γνωρίζω επίσης 3 ξένες γλώσσες, έχω κάνει διάφορες επιμορφώσεις πάνω σε σχετικά αντικείμενα με την δουλειά μου, έχω εκπροσωπήσει την εταιρεία σε συνέδρια, συνεργάζομαι και διδάσκω σε ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα που αφορά τη Διαχείριση Ανθρωπίνου Δυναμικού» Ε., 41 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«…έδωσα πανελλήνιες και μου δόθηκε η ευκαιρία να σπουδάσω Κοινωνιολογία – Ανθρωπολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο εδώ στην Αθήνα. Έπρεπε να κάνω την πρακτική μου αλλά λόγω έλλειψης χρόνου δεν είχα την ευκαιρία. Έτσι ξεκίνησα στην ΕΛΕΠΑΠ για 1,5 χρόνο και στη συνέχεια ήρθε και η πρόσληψη. Πλέον είμαι εργαζόμενη εδώ και 1,5 χρόνο στην ΚοινΣεΠ Artεμεις.» Δ., 29 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Παρακολούθησα τη γενική εκπαίδευση και πέρασα με εξετάσεις στο Ιστορικό – Αρχαιολογικό του ΕΚΠΑ. Από το 2001 μέχρι το 2013 σπούδασα και παράλληλα έκανα το μεταπτυχιακό μου πάνω στην Ενετική Αυτοκρατορία στο Ηράκλειο… Μια χρονιά καλέστηκα ως αναπληρωτής φιλόλογος στη δημόσια εκπαίδευση ως παράλληλη στήριξη.» Ο., 37 ετών, Κινητική Αναπηρία.
Μέσα από τα συγκεκριμένα πλαίσια, μπορούν να εκπαιδεύονται σε δεξιότητες που θα τους βοηθήσουν να παράγουν έργο ή είναι σε θέση να ενισχύουν τις ήδη υπάρχουσες. Επίσης, η πρακτική άσκηση στα πεδία που εργάζονται ή εκπαιδεύονται παίζει καίριο παράγοντα στην εξάσκηση αλλά και στον εμπλουτισμό πρακτικών γνώσεων. Το συγκεκριμένο εύρημα το επιβεβαιώνουν 4 αναφορές από 4 συμμετέχοντες. Επιπλέον, παρατηρείται πως τα ΑμεΑ δραστηριοποιούνται και σε πεδία που είτε συνδέονται άμεσα με το επάγγελμά τους είτε αποτελούν συνδετικούς κρίκους για την ένταξη τους στην κοινωνία. Παραδείγματα είναι οι παρακάτω αναφορές:
«Τώρα γνωρίζω πώς να φροντίζω και να ασχολούμαι με τα δέντρα, φυτεύω χωράφια, τα ποτίζω και τα οργώνω. Περισσότερο όμως ασχολούμαι με τη φροντίδα των καρυδιών, τις κλαδεύω, βάζω επουλωτικό στα δέντρα για να τις προστατεύσουμε από τα παράσιτα. Και φυσικά βάζω πολύ νερό γιατί θέλουν πολύ νερό οι καρυδιές γιατί τις ωφελεί.» Η., 25 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«…έκανα διάφορες πρακτικές και δούλεψα και στην Altec που ήταν τότε μια μεγάλη εταιρεία υπολογιστών.» Γ., 47 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Τώρα επίσης ξεκίνησα να μαθαίνω πιάνο γιατί μου αρέσει πολύ η μουσική.» Δ., 27 ετών, Σύνδρομο Down.
«Επίσης στις εκλογές κατέβηκα ως υποψήφια του Δήμου Καματερού. Όπως έχεις καταλάβει δεν μπορώ να κάτσω στο σπίτι μου. Αν καθίσω νομίζω θα τρελαθώ. Θέλω να είμαι δραστήρια.» Ε., 45 ετών, Κινητική Αναπηρία.
«Στην αρχή ξεκίνησα μέσω ΟΑΕΔ. Επίσης πέρασα σε μια δημόσια σχολά αλλά δεν κατάφερα να την βγάλω ήταν πολύ δύσκολη για μένα. Έτσι και ξεκίνησα σε σχολή του ΟΑΕΔ στο Γαλάτσι και με επιδοτούμενα σεμινάρια πήρα το πτυχίο της Πληροφορικής, το ECDL.» Π., 37 ετών, Κινητική Αναπηρία – Επιληψία.
Αυτό που μπορεί να γίνει αντιληπτό από τα παραπάνω, είναι πως οι εργαζόμενοι με κάποιου είδους κινητική αναπηρία έχουν περισσότερες ευκαιρίες να συνεχίσουν σε περαιτέρω ανώτατες σπουδές, μετεκπαιδεύσεις και επιμορφώσεις από ότι τα άτομα με ΝΑ, ΔΑΦ, ή Σύνδρομο Down. Το συγκεκριμένο συμπέρασμα μπορεί να οφείλεται από την ιδιοσυγκρασία του ατόμου, το νοητικό δυναμικό, τις εκπαιδευτικές πολιτικές και κυρίως τη στήριξη του οικείου περιβάλλοντος (εκπαιδευτές, οικογένεια, φίλοι).