ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ
ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΩΝ
Τμήμα Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής
Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών
«Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση»
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
«Απόψεις ατόμων με αναπηρία σε δομές δευτεροβάθμιας και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις σχετικά με την προεπαγγελματική εκπαίδευση και την επαγγελματική ένταξη και απασχόληση στην Ελλάδα του 2019»
Σκουμή Αλεξάνδρα
Θεσσαλονίκη 2019
Εξεταστική επιτροπή
Καρτασίδου Λευκοθέα (Επόπτρια), Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παπακωνσταντίνου Δόξα, Επίκουρη Καθηγήτρια Γιαννούλη Βασιλική, Επίκουρη Καθηγήτρια
Θεσσαλονίκη 2019
Η συγγραφέας βεβαιώνει ότι το περιεχόμενο του παρόντος έργου είναι αποτέλεσμα προσωπικής εργασίας και ότι έχει γίνει η κατάλληλη αναφορά στην εργασία τρίτων, όπου κάτι τέτοιο ήταν απαραίτητο, σύμφωνα με τους κανόνες της ακαδημαϊκής δεοντολογίας.
Σκουμή Αλεξάνδρα
Πίνακας περιεχομένων
Περίληψη
Πρόλογος – Ευχαριστίες
Εισαγωγή
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
Θεωρητική Θεμελίωση της έρευνας – Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας
1.1 Η σημασία του δικαιώματος της εργασίας και της απασχόλησης των Ατόμων με Αναπηρία
1.2 Παράγοντες και εμπόδια προς τον δρόμο της εργασιακής ένταξης και απασχόλησης των Ατόμων με Αναπηρία
1.3 Μορφές εργασίας και απασχόλησης για την εργασιακή ένταξη των Ατόμων με Αναπηρία
1.4 Εκπαιδευτικές και Κοινωνικές Πολιτικές – Προγράμματα για την Εργασιακή Ένταξη και Απασχόληση των Ατόμων με Αναπηρία
1.5 Στρατηγικές για την ένταξη και συμπερίληψη των ΑμεΑ στην Αγορά Εργασίας
1.6 Σκοπός της έρευνας – Ερευνητικά ερωτήματα
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Μεθοδολογία της έρευνας
2.1 Ερευνητική στρατηγική
2.2 Συμμετέχοντες
2.3 Εκπαιδευτικές και εργασιακές δομές της έρευνας
2.4 Διαδικασίες και εργαλεία της έρευνας
2.5 Ανάλυση Δεδομένων
2.6 Προβλήματα στη διεξαγωγή της έρευνας
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
Αποτελέσματα της έρευνας
3.1 Εκπαιδευτική και επαγγελματική πορεία – Απολαβές
3.2 Συναισθήματα των εκπαιδευόμενων και εργαζόμενων σχετικά με την εργασία και την προεπαγγελματική εκπαίδευση
3.3 Σύνδεση προεπαγγελματικών και επαγγελματικών δεξιοτήτων με την εργασία
3.4 Σύνδεση προεπαγγελματικών και επαγγελματικών δεξιοτήτων με την καθημερινότητα
3.5 Σύνδεση εργασίας και ανεξαρτησίας
3.6 Σύνδεση εργασίας και λήψης αποφάσεων – πρωτοβουλιών
3.7 Οι σχέσεις των ατόμων με αναπηρία με τους συμμαθητές/συναδέλφους
3.8 Οι σχέσεις των ατόμων με αναπηρία με τους εκπαιδευτές/εργοδότες
3.9 Στρατηγικές για την αντιμετώπιση δυσκολιών στα εκπαιδευτικά και εργασιακά πλαίσια
3.10 Οι στάσεις – πολιτικές του κράτους και της κοινωνίας για την εργασιακή ένταξη των ατόμων με αναπηρία
3.11 Επαγγελματικά όνειρα και φιλοδοξίες109
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
Συζήτηση
4.1 Συμπεράσματα
4.2 Περιορισμοί
4.3 Προτάσεις
Βιβλιογραφία
Παράρτημα
Περίληψη
Η παρούσα διπλωματική εργασία εκπονήθηκε στα πλαίσια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» του Τμήματος Εκπαιδευτικής και Κοινωνικής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας με τίτλο ««Απόψεις ατόμων με αναπηρία σε δομές δευτεροβάθμιας και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις σχετικά με την προεπαγγελματική εκπαίδευση και την επαγγελματική ένταξη και απασχόληση στην Ελλάδα του 2019». Η συγκεκριμένη εργασία πραγματεύεται την παρουσίαση διεθνών θεωρητικών δεδομένων σχετικά με την εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία σε προεπαγγελματικές δεξιότητες αλλά και το εφικτό της εργασιακής ένταξης και απασχόλησης τους. Ζητήματα που θίγονται είναι η σημασία της εργασίας για τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ), οι παράγοντες που συμβάλλουν στην προώθηση ή μη της εργασιακής ένταξης και απασχόλησης, οι μορφές εργασίας αλλά και οι στρατηγικές ένταξης. Μέσα από ημιδομημένες συνεντεύξεις εφήβων και ενηλίκων με αναπηρία σε εκπαιδευτικές και εργασιακές δομές, παρουσιάζονται προσωπικές οπτικές και βιώματα σε θεματικές ενότητες που αποκαλύπτουν την εργασιακή ελληνική πραγματικότητα. Με τη μέθοδο της θεματικής ανάλυσης και μέσω διαλογικής συζήτησης, παρουσιάζονται απαντήσεις σε καίρια ερευνητικά ερωτήματα όπως τα δομικά στοιχεία δευτεροβάθμιων και μεταδευτεροβάθμιων πλαισίων εκπαίδευσης και εργασίας στην Ελλάδα, η συσχέτιση των στοιχείων του αυτοπροσδιορισμού με την εκπαίδευση και την επαγγελματική πορεία, τα συναισθήματα των μαθητών και εργαζόμενων για τους συμμαθητές/συναδέλφους και τους εκπαιδευτικούς/εργοδότες, οι παράγοντες προώθησης και παρεμπόδισης της εκπαιδευτικής και εργασιακής ένταξης και οι ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις αλλά και τα επαγγελματικά προγράμματα που λαμβάνουν χώρα στη σύγχρονη ελληνική κοινωνία για τα ΑμεΑ.
Abstract
The current Diploma Thesis was developed within the framework of the Special Education, Education and Rehabilitation Program of the Department of Educational and Social Policy of the University of Macedonia and entitled “Views and Recordings of Persons with Disabilities in Secondary and Post-Secondary Education Structures and Social Cooperative Enterprises on Pre-vocational Education and Occupation and Labor Inclusion in Greece of 2019”. The particular Thesis deals with the presentation of international theoretical data and surveys on pre-vocational skills training and work inclusion and employment. Issues that are addressed are the importance of work for people with disabilities, factors contributing or provoking the promotion of employment, forms of labor and employment integration strategies. Also, through semi-structured interviews of adolescents and adults with disabilities in educational and work structures, are exposed personal perspectives, views and experiences that reveal the Greek reality of education and labor. Through the thematic analysis method and interactive discussion are answered research questions such as the structure of secondary, post-secondary pre vocational and workplaces in Greece, the correlation between the elements of self- identification and pre vocational and labor, the feelings of students and employees for peers/colleagues and professors/employers, the factors that promote and obstruct the pre vocational and employment integration and current legislation and programs that taking place in modern Greek society.
Λέξεις – Κλειδιά / Key Words: απασχόληση ΑμεΑ, employment, disability, transition, labour-market participation
Πρόλογος – Ευχαριστίες
Τα εύσημα των ευχαριστιών τα αποδίδω στην οικογένεια μου Κώστα, Κατερίνα, Γιώργο, Δημήτρη και Στέλιο, που με στηρίζουν με απέραντη και ανιδιοτελής αγάπη σε κάθε βήμα και προσωπική απόφαση. Χωρίς αυτούς δεν θα είχα τη δύναμη, την επιμονή και τη θέληση να γίνομαι καλύτερος άνθρωπος.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες θα ήθελα να αποδώσω στη Διευθύντρια του ΕΕΕΕΚ Άργους Ορεστικού κ. Ευδοξία, στον Διευθυντή του ΚΔΑΠ ΜΕΑ Άργους Ορεστικού κ. Γρηγόρη, στην ιδιοκτήτρια της ΚοινΣεΠ «Ορίζωντας» στη Νεάπολη Κοζάνης κ. Ανίκα, στην κ. Διαμαντοπούλου της ΚοινΣεΠ «Artεμεις» στο Παγκράτι Αθηνών, τους συναδέρφους εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς στα Γενικά και Ειδικά Γυμνάσια και Λύκεια, που με έφεραν σε επαφή με τους ερωτηθέντες εργαζόμενους και μαθητές.
Η έρευνα δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί δίχως την καταλυτική συμβολή των συμμετεχόντων, οι οποίοι δέχθηκαν να αποτελέσουν το σημαντικότερο κομμάτι της έρευνας, καταθέτοντας τις αφηγηματικές νότες τους. Αυτοί οι υπέροχοι άνθρωποι μου δίδαξαν πράγματα και συναισθήματα που ξεπερνάνε κατά πολύ τα όρια της συγκεκριμένης προσπάθειας.
Ακόμα, θα ήθελα να ευχαριστήσω την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Καρτασίδου Λευκοθέα και την Επίκουρη Καθηγήτρια Παπακωνσταντίνου Δόξα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας για τη διαρκή υποστήριξη και ανατροφοδότηση για την ορθή εκπόνηση της διπλωματικής εργασίας.
Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους εκείνους τους πολλούς «αφανείς ήρωες», οι οποίοι με τις πράξεις τους με βοήθησαν να ξαναβρώ τα πατήματα και τις σταθερές αξίες μου, να ανασυγκροτηθώ και να ανταποκριθώ με επιτυχία σε μια δύσκολη και μεταβατική για εμένα περίοδο.
