ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2ο
2.1. ΕΝΝΟΙΕΣ
Η απόδοση διάφορων λέξεων, µε τις οποίες έρχεται σε επαφή ένα παιδί από την πρώιµη νηπιακή ηλικία, στις αντίστοιχες έννοιες µέσα στο µυαλό του είναι βασικό στοιχείο της νοητικής και γνωστικής του ανάπτυξης. Η έννοιες αυτές που δηµιουργούνται στο µυαλό ενός ανθρώπου εµφανίζονται µε την µορφή των νοητικών εικόνων (Child, 2007).
Σε αυτό το σηµείο ωστόσο πρέπει να ξεκαθαριστεί πως η έννοια δεν είναι συνώνυµο της λέξης. Αντίθετα από τις λέξεις που δηµιουργούνται µέσω της γλώσσας, οι έννοιες προϋπάρχουν της γλώσσας και αποτελούν την πηγή της. Η γλώσσα και οι λέξεις είναι το βοηθητικό µέσο για την επικοινωνία και την µετάδοση αυτών των διανοητικών αναπαραστάσεων, δηλαδή των εννοιών.
Οι νοητικές αυτές αναπαραστάσεις µπορούν να θεωρηθούν οι αναπαραστάσεις τόσο µιας απτής, όσο και µιας άυλης οντότητας. Απτή είναι η οντότητα που µπορεί να γίνει αντιληπτή µέσω των αισθήσεών µας, ενώ οι άυλες οντότητες είναι αφηρηµένες (Child, 2007). Ένα παράδειγµα µιας άυλης οντότητας µπορεί να είναι η έννοια της δικαιοσύνης.
2.2. ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΝΟΙΩΝ
Η ανάπτυξη των εννοιών στα παιδιά συνήθως ακολουθεί την µορφή από το απλό προς το πιο σύνθετο και από το γενικό στο πιο ειδικό.
Τα παιδιά έχουν την τάση να ανακαλύπτουν και να εξερευνούν, δηµιουργώντας έτσι τις πρώτες τους νοητικές αναπαραστάσεις. Μια συνιστώσα που παίζει πολύ σηµαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία είναι το περιβάλλον. Ένα περιβάλλον που παρέχει µεγαλύτερο αριθµό εν δυνάµει εξερευνήσεων βοηθάει το παιδί στην ανάπτυξη των εννοιών (Rosh, 1978).
Ο σχηµατισµός των εννοιών στηρίζεται ακόµη και σήµερα στις κλασικές θεωρίες. Σύµφωνα µε αυτές, ένα άτοµο καταγράφει αρχικά τα πιο σηµαντικά χαρακτηριστικά ενός ερεθίσµατος και τα αποθηκεύει στο µυαλό του. Έπειτα όταν έρθει σε επαφή µε ένα ακόµη ερέθισµα βρίσκει και πάλι τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά του και αυτή τη φορά τα συγκρίνει µε τα χαρακτηριστικά των προηγούµενων ερεθισµάτων του. Κατηγοριοποιώντας, δηλαδή, και συγκρίνοντας κοινά χαρακτηριστικά φτάνει στην δηµιουργία µιας έννοιας. Μια έννοια εποµένως,
µπορεί να θεωρηθεί ως µια γενικότερη ιδέα για µια οµάδα ή τάξη πραγµάτων που µοιράζονται κάποια κοινά χαρακτηριστικά (Sperber & Wilson, 1986).
O Rosh (1978) ανέφερε πρώτος τον όρο “πρωτότυπο”, στον οποίο συµπεριλαµβάνονται τα καλύτερα επιµέρους χαρακτηριστικά µιας έννοιας ή το καλύτερο παράδειγµα αυτής της έννοιας. Αυτά τα “πρωτότυπα” περιλαµβάνουν τα στοιχεία που έµαθε πρώτα ένα άτοµα, τα στοιχεία ή τα αντικείµενα που συναντά πιο
συχνά ή τα αντικείµενα που για κάποιον λόγω είναι φορτισµένα συναισθηµατικά.
Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές φορές άνθρωποι τείνουν να διαφέρουν ως προς τις διανοητικές του αναπαραστάσεις, ακριβώς επειδή η αρχική τους δηµιουργία στηρίζεται στην εµπειρία.
Ανακεφαλειώνοντας λοιπόν φτάνουµε στα εξής συµπεράσµατα:
I. Οι έννοιες είναι νοητικές αναπαραστάσεις γεγονότων και αντικειµένων.
II. Οι έννοιες έχουν ασαφή και αδύνατα οριοθετηµένα όρια.
III. Οι έννοιες δηµιουργούνται ασυνείδητα.
IV. Οι έννοιες εξαρτώνται από τον πολιτισµό, το περιβάλλον, τη γλώσσα, ενώ πολλές φορές µπορεί να αντικατοπτρίζουν στερεότυπα, παρανοήσεις και δεισιδαιµονίες.
V. Τέλος, το νόηµα των εννοιών είναι µοναδικό για κάθε άτοµα, ωστόσο χρησιµοποιούνται επεκτατικά, καθώς η σηµασία τους µέσα σε µια κοινωνία συµφωνίται και ορίζεται µέσω συµβάσεων.
