Τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία ακόμα και σε εύρωστες οικονομικά περιόδους έχουν αναλυθεί πολλάκις και μέσα από τις σελίδες αυτού του περιοδικού, αλλά και από όλα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, έστω και μερικώς, ενώ έχουν αποτυπωθεί και σε πανευρωπαϊκές έρευνες με περιεκτικότερη αυτή της Eurostat, η οποία έδωσε και μια ποσοτική διάσταση στο Γολγοθά χιλιάδων Ελλήνων και Ελληνίδων με Αναπηρία και των οικογενειών τους.
Πιο συγκεκριμένα, το ποσοστό των ατόμων με αναπηρία στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε σύγκριση με το σύνολο του πληθυσμού είναι περίπου 12%, με διαφορές μεταξύ των κρατών – μελών, από 9,3% στην Ελλάδα μέχρι 15,3% στην Ισπανία. Τα άτομα με αναπηρία είναι μια ομάδα πληθυσμού που, όπως επιστημονικές μελέτες δείχνουν, είναι εκτεθειμένη στον κίνδυνο της φτώχιας και του κοινωνικού αποκλεισμού, με μεγαλύτερη ανεργία, μικρότερο εισόδημα, αδυναμία προσβασιμότητας στην εκπαίδευση, στην πληροφορία και το φυσικό και δομημένο περιβάλλον, μια ομάδα που βιώνει έντονα έναν σκληρό οικονομικό και κοινωνικός αποκλεισμό.
Η δυσμενής αυτή κατάσταση, σε συνθήκες κρίσης όπως η σημερινή, καθίσταται δυσμενέστερη για τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους, που προσδοκούν στην ανατροπή της υφιστάμενης δυσμενούς κατάστασης και την αντιμετώπισή τους όχι ως παθητικούς αποδέκτες φροντίδας αλλά ως ενεργούς πολίτες με δικαιώματα, καταπολεμώντας όλες τις μορφές συμπονετικού συντηρητισμού και κολακευτικού λαϊκισμού, οι οποίες αποτελούν σύγχρονες μεταμφιέσεις της αλήστου μνήμης φιλανθρωπικής προσέγγισης.
Σε αυτό το πλαίσιο, το αναπηρικό κίνημα διατυπώνει διαρκώς αιτήματα και διεκδικήσεις προς την Πολιτεία με κανόνα και διαβήτη 4 βασικές αρχές: τον δημόσιο χαρακτήρα των πολιτικών και μέτρων για την αναπηρία, την ολιστική προσέγγιση της αναπηρίας, την αρχή του mainstreaming και την αρχή του «Σχεδιασμού για Όλους». Οι προαναφερθείσες αρχές είναι ικανές να δημιουργήσουν το κατάλληλο έδαφος, ώστε να ληφθούν και να εφαρμοστούν μέτρα που πραγματικά θα βοηθήσουν τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους να απολαύσουν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματά τους ανεμπόδιστα και σε όλο τους το εύρος ως ισότιμοι πολίτες.
Ο χαρακτήρας και η ουσία των παρεμβάσεων
Είναι, λοιπόν κάτι παραπάνω από ξεκάθαρο ότι η ανάγκη λήψη μέτρων αποτελεσματικών και άμεσων για την αντιμετώπιση της υφιστάμενης κατάστασης είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Για το λόγο αυτό η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία, όπως άλλωστε πράττει πάντα, απέστειλε σχετικό Υπόμνημα στον πρωθυπουργό της χώρας κ. Γ. Παπανδρέου στις 6/8/2010, τονίζοντας ότι οι παρεμβάσεις που πρέπει να λάβουν χώρα πρέπει να βάζουν βαθειά το μαχαίρι στο κόκκαλο. Και για να είναι αυτό εφικτό, είναι απαραίτητο να πραγματοποιηθούν ταυτόχρονα σε δύο επίπεδα, στο θεσμικό – πολιτικό επίπεδο, αλλά και οριζόντια:
Οι θεσμικές παρεμβάσεις από τη μία έχουν ως στόχο αφενός τη δημιουργία μιας νέας τάξης πραγμάτων για την αναπηρία με αντικείμενο την ισότητα και την ανάδειξη των ατομικών, κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων και αφετέρου τη δημιουργία ενός ισχυρού κεντρικού μηχανισμού σχεδιασμού, συντονισμού και παρακολούθησης της υλοποίησης τομεακών μέτρων. Από την άλλη, οι οριζόντιες παρεμβάσεις, πρέπει να διέπουν την κατάρτιση ενός εθνικού προγράμματος δημόσιων πολιτικών για την αναπηρία με στόχο την κοινωνική προστασία των ατόμων με αναπηρία και την άρση των εμποδίων και των διακρίσεων που βιώνουν σε όλους τους τομείς. Ας τις δούμε όμως αναλυτικότερα.
Θεσμικές Πολιτικές Παρεμβάσεις για την Αναπηρία
Ένα κράτος δικαίου πρέπει να εγγυάται την ανεμπόδιστη άσκηση των δικαιωμάτων και των ελευθεριών όλων των πολιτών. Το κράτος, η διοίκηση και η αυτοδιοίκηση, οι δημοκρατικοί θεσμοί, η δικαιοσύνη, οι ανεξάρτητες αρχές και οι κοινωνικοί εταίροι, μέσα από ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διάχυσης της διάστασης της αναπηρίας, πρέπει να διασφαλίζουν την ενεργό ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για πολιτικές και προγράμματα που να αφορούν και να προάγουν την πλήρη απόλαυση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών των ατόμων με αναπηρία.
1. Άμεση επικύρωση της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ (2007).
2. Θέσπιση Εκτελεστικού Νόμου που να εξειδικεύει τα μέτρα και τις πολιτικές που επιτάσσει το Σύνταγμα της χώρας.
3. Ίδρυση Γενικής Γραμματείας Συντονισμού Πολιτικών για την Αναπηρία.
4. Ίδρυση Διευθύνσεων Θεμάτων Ατόμων με Αναπηρία σε κάθε Υπουργείο.
5. Δημιουργία Κύκλου Δικαιωμάτων του Πολίτη με Αναπηρία στο Συνήγορο του Πολίτη.
6. Θέσπιση νομοθεσίας για την τήρηση προδιαγραφών προσβασιμότητας υποδομών, υπηρεσιών (συμβατικών και ηλεκτρονικών) και αγαθών.
7. Θέσπιση Εθνικού Συστήματος Πιστοποίησης για την προσβασιμότητα υποδομών και υπηρεσιών (συμβατικών και ηλεκτρονικών).
8. Σύσταση εξειδικευμένου τμήματος στην Ελληνική Στατιστική Αρχή για τη συγκέντρωση στατιστικών και ερευνητικών δεδομένων και την ανάπτυξη δεικτών σχετικών με την αναπηρία.
Οριζόντιες Παρεμβάσεις
Η εκπόνηση και η εφαρμογή μέτρων ανά τομέα (δημόσια διοίκηση, οικονομία, ανάπτυξη, υγεία – πρόνοια, εκπαίδευση, πολιτισμός, τουρισμός κ.λπ.) απαιτεί και προϋποθέτει να διέπεται από πέντε βασικές οριζόντιες παρεμβάσεις:
1. Θεσμική εκπροσώπηση του αναπηρικού κινήματος
Η συμμετοχή του αναπηρικού κινήματος πρέπει να είναι μόνιμη και διαρκής, στην κατεύθυνση της ανάπτυξης και εμβάθυνσης απόψεων και πληροφόρησης μεταξύ Υπουργείων και κινήματος.
2. Προσβασιμότητα
Η «προσβασιμότητα» έχει πλέον αναδειχθεί σε θεμελιώδη λίθο ενός ανθρωποκεντρικού βιώσιμου περιβάλλοντος και ένα σημαντικό προαπαιτούμενο για τη διασφάλιση κοινωνικής δικαιοσύνης, αλληλεγγύης και ενσωμάτωσης, τα οποία είναι και βασικά χαρακτηριστικά μιας «Αειφόρου Κοινωνίας» που δεν μπορεί παρά να είναι μια «Κοινωνία προσβάσιμη σε όλους». Επιβάλλεται λοιπόν πλέον κάθε πολιτική και δράση να περιέχει και τη διάσταση της προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρία, των ηλικιωμένων και όλων των ομάδων μειωμένης κινητικότητας.
Η προσβασιμότητα μπορεί να εξειδικευθεί ως ακολούθως: καθιέρωση της κτιριακής προσβασιμότητας, καθιέρωση της προσβασιμότητας των διαδικτυακών τόπων, καθιέρωση της διάθεσης εντύπων σε προσβάσιμες μορφές, καθιέρωση παροχής «ζωντανής» βοήθειας και ενδιαμέσων για τη διευκόλυνση της πρόσβασης και της συναλλαγής των ατόμων με αναπηρία σε υπηρεσίες.
3. Εκπαίδευση σε θέματα αναπηρίας
Στόχος είναι η ενθάρρυνση του σεβασμού των δικαιωμάτων και της αξιοπρέπειας των ατόμων με αναπηρία, η καταπολέμηση των στερεοτύπων, των προκαταλήψεων και των επιβλαβών πρακτικών που αφορούν στα άτομα με αναπηρία σε όλους τους τομείς της ζωής και η προαγωγή της ευαισθητοποίησης για τις ικανότητες και τη δυνητική συνεισφορά των ατόμων με αναπηρία ως ισότιμων πολιτών αλλά και καταναλωτών. Στην ουσία ο στόχος συμπυκνώνεται στην αποδοχή της αναπηρίας ως έκφρασης της ανθρώπινης ποικιλομορφίας.
Η εκπαίδευση αυτή αναλύεται στα ακόλουθα στάδια: Σε υποχρεωτική γενική εκπαίδευση, που πρέπει να διαχυθεί και ενσωματωθεί στη διαβαθμισμένη γενική εκπαίδευση (πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια), σε εξειδικευμένη εκπαίδευση και σε ενημέρωση / κατάρτιση των επαγγελματιών (στελεχών της δημόσιας διοίκησης και αυτοδιοίκησης κάθε βαθμίδας, επιχειρηματιών, επιστημόνων κ.λπ.), συμπεριλαμβανομένου του κοινοβουλευτικού σώματος αλλά και της κοινής γνώμης.
4. Αναπτυξιακά Μέτρα
Ο νέος Αναπτυξιακός Νόμος από κοινού με το ΕΣΠΑ 2007 – 2013 μπορούν να σηματοδοτήσουν μια νέα εποχή, δίχως διακρίσεις, για τη μεγάλη πληθυσμιακή ομάδα των ατόμων με αναπηρία. Τόσο ο νέος Αναπτυξιακός Νόμος όσο και το ΕΣΠΑ 2007 – 2013 μπορούν και πρέπει να επανακαθορίσουν το ρόλο των πολιτών με αναπηρία και τη σχέση τους με την Πολιτεία, αίροντας τα εμπόδια που μέχρι σήμερα τους απέκλειαν από μια σειρά κοινωνικο-οικονομικών δραστηριοτήτων και αξιοποιώντας τα ισότιμα όπως κάθε άλλος πολίτης.
Ο νέος αναπτυξιακός νόμος πρέπει να προβλέπει:
α. Τη θεσμοθέτηση του κριτηρίου της προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρία ως κριτηρίου επιλεξιμότητας, βάσει των επιταγών του Άρθρου 16 του Γενικού Κανονισμού των Ταμείων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
β. Μια σειρά αναπτυξιακών κινήτρων με στόχο: την προώθηση της απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία στις επιχειρήσεις, την προώθηση της επιχειρηματικότητας των ατόμων με αναπηρία, την προώθηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία ως καταναλωτών.
5. Μέτρα Κοινωνικής Προστασίας
Τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους βρίσκονται αντιμέτωπα με ένα διττό πρόβλημα: α) με τη μη εφαρμογή ή με την πλημμελή εφαρμογή υφιστάμενων μέτρων κοινωνικής προστασίας και β) με τον κίνδυνο κατάργησης των μέτρων κοινωνικής προστασίας λόγω της οικονομικής κρίσης. Ακόμη και σε αυτή τη δύσκολη οικονομική συγκυρία, η Πολιτεία έχει ύψιστο χρέος απέναντι στις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού αυτής της χώρας.
Λαμβάνοντας υπόψη τις παραπάνω θεσμικές αλλά και οριζόντιες παρεμβάσεις, το αναπηρικό κίνημα καλεί την Κυβέρνηση να προχωρήσει στην εκπόνηση ενός εθνικού προγράμματος δημόσιων πολιτικών για την αναπηρία με εξειδικευμένα μέτρα στους ακόλουθους τομείς:
α. Πολιτικό σύστημα και κράτος στην υπηρεσία του πολίτη με αναπηρία (δημόσια διοίκηση, δημοτική και περιφερειακή αυτοδιοίκηση, δικαιοσύνη, ανθρώπινα δικαιώματα).
β. Οικονομία Κοινωνικής Συνοχής (εισοδηματική ενίσχυση, αναπτυξιακή πολιτική, ΕΣΠΑ).
γ. Αειφόρος Ανάπτυξη (περιβάλλον, υποδομές, μεταφορές, επικοινωνίες, υπηρεσίες, αγαθά).
δ. Ισχυρό και αποτελεσματικό κοινωνικό κράτος (εργασία, κοινωνική ασφάλιση, πρόνοια, υγεία).
ε. Γνώση και ισότιμη συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή, την αναψυχή, τον ελεύθερο χρόνο και τον αθλητισμό (εκπαίδευση, έρευνα, νέες τεχνολογίες, μέσα μαζικής ενημέρωσης, πολιτισμός, τουρισμός, αθλητισμός).
Τότε και μόνο τότε, θα μπορέσουν να αρθούν οριστικά τα εμπόδια που ορθώνονται στον αγώνα τον ατόμων με αναπηρία για μια ισότιμη και αξιοπρεπή ζωή. Και για όλα αυτά το εθνικό αναπηρικό κίνημα θα συνεχίσει να μάχεται στην πρώτη γραμμή, μέχρι να λάβουν σάρκα και οστά ουσιαστικά μέτρα, που θα καταστήσουν τα άτομα με αναπηρία ισότιμους πολίτες με ίσα δικαιώματα.
Θ.Α.