Επιμέλεια: Γιώργος Αγγελόπουλος
Πειράματα που διεξάγονται μ΄ έναν τυφλό άνδρα, ο οποίος όμως μπορεί να «βλέπει» ώστε να αποφεύγει εμπόδια, ενδέχεται να έχουν πολύ μεγάλη σημασία για τα πρόσωπα που αντιμετωπίζουν προβλήματα όρασης.
Το πείραμα στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης παρακολούθησε και περιγράφει η δημοσιογράφος του βρετανικού «Ιντιπέντεντ», η Λόρα Σπίνι. Σ’ ένα σκοτεινό δωμάτιο, ένας τυφλός περπατάει κατά μήκος μιας λευκής γραμμής που σχηματίζει μια μεγάλη έλλειψη. Η επιστήμονας που διευθύνει το πείραμα, η Μπεατρίς ντε Γκέλντερ, ζητάει κάποια στιγμή από τη δημοσιογράφο να σταθεί πάνω στη λευκή γραμμή, κόβοντας τον δρόμο του άνδρα, χωρίς να κινείται και χωρίς να βγάζει τον παραμικρό ήχο. Όταν ο τυφλός άνδρας, ο Τ.Ν., φτάνει σε απόσταση περίπου ενός μέτρου από αυτήν, σταματάει και ρωτάει: «Είναι κάποιος εδώ;» Ο Τ.Ν. υπέστη το 2003 ένα εγκεφαλικό που κατέστρεψε μια περιοχή στο πίσω μέρος του εγκεφάλου του το οποίο επεξεργάζεται τις οπτικές πληροφορίες: τον πρωτοταγή οπτικό φλοιό. Το εγκεφαλικό έπληξε μόνο το ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου του. Αυτό που καθιστά τον Τ.Ν. μοναδικό, τουλάχιστον για τα επιστημονικά χρονικά, είναι ότι περίπου έναν μήνα αργότερα υπέστη δεύτερο εγκεφαλικό, το οποίο κατέστρεψε τον πρωτοταγή οπτικό φλοιό στην άλλη πλευρά του εγκεφάλου του. Ξαφνικά, παρ’ όλο που τα μάτια του ήταν υγιή, έγινε τυφλός.
Ωστόσο η τύφλωση του Τ.Ν. είναι ασυνήθιστη, επειδή εξακολουθεί να μπορεί να βλέπει σε ορισμένες καταστάσεις, μολονότι δεν το συνειδητοποιεί – ένα φαινόμενο γνωστό ως «τυφλή όραση» (blindsight). Η πιο εντυπωσιακή επίδειξη του εν λόγω φαινομένου έγινε πριν από δύο χρόνια, όταν η Ντε Γκέλντερ, νευροψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Τίλμπουργκ στην Ολλανδία και στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ στις ΗΠΑ, ο νευροψυχολόγος Αλαν Πένια του Πανεπιστημίου της Γενεύης και άλλοι του ζήτησαν να περπατήσει κατά μήκος ενός διαδρόμου, τον οποίο είχαν διαμορφώσει σαν διαδρομή μετ’ εμποδίων, γεμάτη κουτιά – σκαμπό. Κατάφερε να αποφύγει όλα τα εμπόδια, αν και είπε πως δεν είδε ούτε ένα. Η επίδοσή του δεν άλλαξε ούτε όταν επανέλαβε το πείραμα φορώντας ωτασπίδες. «Συνεπώς δεν ήταν οι ακουστικές πληροφορίες που τον βοήθησαν» λέει ο Πένια. «Από την άλλη, όταν του δέσαμε τα μάτια άρχισε να πέφτει πάνω στα εμπόδια».
Περίπλοκος μηχανισμός
Οι Πένια και Ντε Γκέλντερ θέλουν να βρουν ποιες εγκεφαλικές οδούς χρησιμοποιεί ο Τ.Ν. για να δει. Η μηχανική της όρασης είναι περίπλοκη και δεν είναι ακόμη καλά κατανοητή, όμως οι επιστήμονες ξέρουν ότι η κύρια διαδρομή των νεύρων που αρχίζει από τον αμφιβληστροειδή στο πίσω μέρος του ματιού περνάει από μια δομή που αποκαλείται πλευρικός γονάτιος πυρήνας (LGΝ) για να φτάσει στον πρωτοταγή οπτικό φλοιό ή V1 – την περιοχή που έχει υποστεί βλάβη στην περίπτωση του Τ.Ν. Ο V1 είναι υπεύθυνος για την πρώτη και στοιχειωδέστερη επεξεργασία της οπτικής πληροφορίας. Ουσιαστικά αναλύει την οπτική σκηνή βάσει του χρώματος, της μορφής και της κίνησης, στέλνοντας τα αποτελέσματα σε άλλες οπτικές περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού για υψηλότερου επιπέδου επεξεργασία.
ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ
Ο Τ.Ν. κατάφερε να εντοπίσει τα αντικείμενα στην πορεία του. Όταν του έδεσαν τα μάτια απέτυχε
Ο λαβύρινθος του εγκεφάλου
Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ του Τ.Ν. έχει δύο ενδεχόμενα. Το πρώτο είναι ότι νεύρα από το LGΝ δεν εκτείνονται μόνο ως το V1, αλλά μερικά πηγαίνουν απευθείας σε άλλες οπτικές περιοχές χωρίς να περνούν πρώτα από το V1. Υπάρχουν τώρα στοιχεία, για παράδειγμα, ότι το LGΝ συνδέεται απευθείας με μια περιοχή που αποκαλείται V5, η οποία εμπλέκεται στην επεξεργασία της κίνησης και είναι πιθανόν άθικτη στον Τ.Ν. Το άλλο ενδεχόμενο είναι ο Τ.Ν. να χρησιμοποιεί ένα εντελώς χωριστό οπτικό μονοπάτι. Αυτό το δεύτερο μονοπάτι παρακάμπτει το LGΝ και περνάει από μια δομή στο εγκεφαλικό στέλεχος που αποκαλείται ανώτερο λοφίδιο. Το εγκεφαλικό στέλεχος είναι το παλαιότερο από πλευράς εξέλιξης τμήμα του εγκεφάλου και στο μονοπάτι αυτό δεν έχει πρόσβαση η συνείδηση.
Αυτό τον μήνα, ο Τ.Ν. επέστρεψε στη Γενεύη για περισσότερες εξετάσεις. Ο Λάρι Ουάισκραντς, καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, έχει εντοπίσει δύο υποτύπους της «τυφλής όρασης»: τον τύπο 1, στον οποίο οι ασθενείς δεν διακρίνουν τίποτε απολύτως, και τον τύπο 2, στον οποίο έχουν την εντύπωση ότι βλέπουν κάτι, αλλά δεν μπορούν να πουν τι είναι.
«Ο Τ.Ν. φαίνεται ότι πέρασε από τον τύπο 1 στον τύπο 2», εξηγεί ο Πένια. Ο στόχος των ερευνητών είναι να κατανοήσουν πώς βλέπει ο φυσιολογικός εγκέφαλος. Για παράδειγμα, το υποσυνείδητο οπτικό μονοπάτι υφίσταται σε όλους μας, όμως το χρησιμοποιούν άραγε οι υγιείς; Μήπως καταστέλλεται από το συνειδητό μονοπάτι; Ή μήπως τροφοδοτεί συνεχώς και επηρεάζει τη συνειδητή οπτική εμπειρία μας κατευθύνοντας την προσοχή μας, και άρα ενισχύοντας το σήμα που δεχόμαστε από σημαντικές πλευρές της οπτικής σκηνής; Προς το παρόν οι ερωτήσεις αυτές δεν έχουν απαντήσεις, όμως οι επιστήμονες ελπίζουν ότι δεν θα μείνουν για πολύ αναπάντητες.
Πηγή: http://www.tanea.gr/
