ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

20ό τεύχος τού περιοδικού «Θέματα Αναπηρίας»: ανάλυση

Ιούλ 23, 2010 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

Οι γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία βιώνουν μεγαλύτερη διακριτική μεταχείριση σε σχέση με τους άντρες με αναπηρία και τις γυναίκες χωρίς αναπηρία. Η ύπαρξη προκαταλήψεων και στερεοτύπων στρεβλώνουν την εικόνα τους αλλά και την ίδια τους την αντίληψη ότι είναι πολίτες με πλήρη ανθρώπινα και πολιτικά δικαιώματα.

Οι γυναίκες με αναπηρία στερούνται αποτελεσματικών πολιτικών, νομικών εργαλείων και πόρων για την εξάλειψη και τη διόρθωση αυτής της διακριτικής συμπεριφοράς. Σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε ότι οι πολιτικές ισότητας των φύλων αγνοούν ή αντιμετωπίζουν αποσπασματικά την αναπηρία και οι πολιτικές για την αναπηρία αγνοούν ή αντιμετωπίζουν αποσπασματικά το φύλο, διαιωνίζοντας έτσι την κατάσταση των πολλαπλών διακρίσεων, τη μεγαλύτερη ευπάθεια και την ανισότητα των γυναικών με αναπηρία.

Ωστόσο, οι γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία έχουν το δικαίωμα να ενταχθούν πλήρως στην κοινωνία και επομένως πρέπει να θεωρηθούν ως ενεργοί πολίτες. Τα ανθρώπινα δικαιώματά τους πρέπει να προστατεύονται και να προωθούνται, όπως κατοχυρώνονται στο άρθρο 6 της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (ΟΗΕ, 2007).


Άρθρο 6
Γυναίκες με αναπηρία

1. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη αναγνωρίζουν ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρίες υπόκεινται σε πολλαπλές διακρίσεις και, εν προκειμένω, λαμβάνουν μέτρα προκειμένου να διασφαλίζουν την πλήρη και ίση απόλαυση, από αυτά, όλων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και θεμελιωδών ελευθεριών.

2. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα, προκειμένου να διασφαλίζουν την πλήρη ανάπτυξη, προαγωγή και ενίσχυση των γυναικών, με σκοπό την εγγύηση της άσκησης και απόλαυσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών που καθορίζονται στην παρούσα Σύμβαση.

Η διάκριση … γένους θηλυκού

• Γυναίκες με αναπηρία και Φτώχεια

Γυναίκες και άνδρες με αναπηρία είναι πιο πιθανό να βρεθούν σε κίνδυνο σχετικής φτώχειας, δηλαδή το διαθέσιμο εισόδημά τους να βρίσκεται κάτω του 60 τοις εκατό του μέσου εισοδήματος της χώρας στην οποία ζουν. Η κατάσταση είναι δυσμενέστερη για τις γυναίκες, κυρίως λόγω της περιορισμένης πρόσβασής τους στην αγορά εργασίας.

Το ποσοστό των γυναικών με αναπηρία που δραστηριοποιούνται στην αγορά εργασίας σε σύγκριση με τις γυναίκες χωρίς αναπηρία είναι περίπου 50 τοις εκατό. Οι άνδρες με αναπηρία εργάζονται σε μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι οι γυναίκες με αναπηρία, παρά το γεγονός ότι σε πολλές χώρες το επίπεδο εκπαίδευσης των γυναικών με αναπηρία είναι υψηλότερο από ό,τι των ανδρών με αναπηρία.

Ο αποκλεισμός των γυναικών με αναπηρία αποτελεί έναν φαύλο κύκλο: οι γυναίκες δεν έχουν τις ευκαιρίες για την απόκτηση εμπειριών εξαιτίας διακρίσεων / φραγμών, δεν έχουν την απαιτούμενη εμπειρία για την ανάληψη ορισμένων θέσεων και ως εκ τούτου εξακολουθούν να υφίστανται διακρίσεις σε σύγκριση με τους άνδρες με αναπηρία.

Επίσης, τα στερεότυπα σχετικά με το φύλο οδηγούν, μερικές φορές, σε μια κατάσταση όπου οι άνδρες με αναπηρία ενθαρρύνονται να εργαστούν ενώ οι γυναίκες με αναπηρία “προστατεύονται” από την εργασία, παρά τις ενδείξεις ότι η εργασία μπορεί να έχει σημαντικές θετικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής τους.

Οι γυναίκες με αναπηρία είναι επίσης πιθανότερο να κατέχουν μία θέση εργασίας με λιγότερες ευθύνες και χαμηλότερο μισθό από τους άνδρες με αναπηρία ή τις γυναίκες χωρίς αναπηρία, που επίσης συμβάλει σε μεγαλύτερη κοινωνική απομόνωση, χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και μεγαλύτερη οικονομική εξάρτηση από την οικογένεια και / ή από άλλα άτομα που τις φροντίζουν.

• Γυναίκες με αναπηρία και εναρμόνιση ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής

Σε γενικές γραμμές, παρατηρείται έλλειψη αποδοχής της μητρότητας των γυναικών με αναπηρία. Οι γυναίκες με αναπηρία συχνά θεωρείται ότι δεν θα κάνουν οικογένεια και αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι υπάρχει πλήρης έλλειψη ενημέρωσης και πληροφορίας σχετικά με τον οικογενειακό προγραμματισμό, την σεξουαλικότητα κ.λπ. σε προσβάσιμη μορφή, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες των γυναικών με αναπηρία.

Οι μητέρες των παιδιών με αναπηρία αντιμετωπίζουν διακρίσεις, αφού πρέπει να αναλάβουν μία επιπλέον ευθύνη, λόγω της αποτυχίας της κοινωνίας να παρέχει υπηρεσίες υποστήριξης στο παιδί με αναπηρία. Αυτό οδηγεί σε μια κατάσταση όπου η μητέρα μερικές φορές πρέπει να
εγκαταλείψει την επαγγελματική σταδιοδρομία της προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες του παιδιού της.

Η μη προσαρμοσμένη άδεια μητρότητας σε πολλές χώρες, επίσης, περιορίζει τις δυνατότητες για τις γυναίκες με αναπηρία και τις μητέρες παιδιών με αναπηρία, να συνδυάσουν τη μητρότητα με την επαγγελματική σταδιοδρομία. Η ανατροφή των παιδιών για τις γυναίκες με αναπηρία μπορεί να είναι πιο δύσκολο έργο από ό,τι για τις γυναίκες χωρίς αναπηρία, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία και για αυτόν τον λόγο πρέπει να έχουν πρόσβαση στις απαραίτητες κοινωνικές υπηρεσίες κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

• Στείρωση γυναικών με αναπηρία

Υπό το πρίσμα της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Άρθρο 23 Σεβασμός της κατοικίας και της οικογένειας), το Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία (European Disability Forum – EDF) αναγνωρίζει ότι η καταναγκαστική στείρωση είναι μια μορφή βίας που παραβιάζει τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία για να σχηματίσουν οικογένεια, να αποφασίσουν για τον αριθμό των παιδιών που επιθυμούν να έχουν, να αποκτήσουν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τον οικογενειακό προγραμματισμό και την αναπαραγωγή, και να διατηρήσουν τη γονιμότητά τους σε ισότιμη βάση με τους άλλους.

Σύμφωνα με δηλώσεις του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία, σε αρκετές χώρες στην Ευρώπη, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η αναγκαστική στείρωση εξακολουθεί να πραγματοποιείται σε πολλά άτομα με αναπηρία, ως επί το πλείστον σε κορίτσια και γυναίκες με νοητική ή ψυχοκοινωνικές αναπηρίες και χωρίς τη συγκατάθεσή τους ή χωρίς την κατανόηση του ειδικού σκοπού της ιατρικής πράξης, με το πρόσχημα της ευημερίας του ατόμου με αναπηρία.

• Γυναίκες με αναπηρία και άνιση εκπροσώπησή τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων

Αν οι γυναίκες γενικά υποεκπροσωπούνται στα κέντρα λήψης αποφάσεων σε όλα τα επίπεδα, τότε οι γυναίκες με αναπηρία είναι σχεδόν απούσες. Προκειμένου να διασφαλιστεί η καλύτερη δυνατή έκβαση των αποφάσεων, υπάρχει ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι αρμόδιοι χάραξης πολιτικής διαθέτουν την απαιτούμενη τεχνογνωσία και ότι είναι αντιπροσωπευτικοί του πληθυσμού.

Όσο οι γυναίκες με αναπηρία δεν αποτελούν μέρος της διαδικασίας λήψης αποφάσεων θα είναι δύσκολη η αποτελεσματική μετάβαση προς μία κοινωνία χωρίς αποκλεισμούς και θα υπάρχει ο κίνδυνος τα μέτρα που λαμβάνονται να μην ανταποκρίνονται πλήρως στις ανάγκες εκείνων στους οποίους στοχεύουν.

• Γυναίκες με αναπηρία και Βία

Υπό το πρίσμα της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία (Άρθρο 16 Απαλλαγή από την εκμετάλλευση, τη βία και την κακοποίηση), τα Ηνωμένα Έθνη αναγνωρίζουν ότι οι κανόνες περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τη διάσταση του φύλου αλλά και ένα ευρύ φάσμα παραγόντων που διαμορφώνουν και ενισχύουν, σε γυναίκες και άντρες, τις εμπειρίες των διακρίσεων και της βίας, όπως η ηλικία, και η αναπηρία.

Έρευνες (βλ. παρακάτω) που διεξάγονται στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική και την Αυστραλία έχουν δείξει ότι περισσότερο από το ήμισυ του αριθμού των γυναικών με αναπηρία έχουν υποστεί σωματική κακοποίηση, σε σύγκριση με το ένα τρίτο (1/3) των γυναικών που δεν έχουν αναπηρία. Παρ΄ όλα αυτά, τα περισσότερα κέντρα προστασίας γυναικών δεν είναι προσβάσιμα και το προσωπικό δεν είναι εκπαιδευμένο σε θέματα αναπηρίας και στο πώς να υποδεχθεί γυναίκες με αναπηρία στα κέντρα αυτά.

Επιπλέον, ο αριθμός των γυναικών που πέφτουν θύματα βίας από κάποιον που είναι κοντά τους είναι επίσης πιθανώς πολύ υψηλότερο από ό,τι στις επίσημες στατιστικές. Πολλές γυναίκες με αναπηρία εξαρτώνται από τον δράστη για την καθημερινή φροντίδα τους ή ακόμα και για την επιβίωσή τους. Αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολο για τις γυναίκες να προβούν σε καταγγελία. Επιπλέον, πολλές γυναίκες με αναπηρία δεν έχουν την οικονομική ανεξαρτησία να ζήσουν μόνες τους, και επομένως είναι υποχρεωμένες να παραμείνουν με τον δράστη. Οι γυναίκες που ζουν σε ιδρύματα είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε αυτού του είδους τη βία.

• Γυναίκες με αναπηρία και Στερεότυπα
Στάσεις και προκαταλήψεις στην κοινωνία και στο οικογενειακό περιβάλλον, αλλά και στερεότυπα σε σχέση με τις γυναίκες με αναπηρία έχουν ως αποτέλεσμα την επίτευξη της κοινωνικής απομόνωσης και αποκλεισμού τους. Οι γυναίκες με αναπηρία είναι σχεδόν αόρατες στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και όταν τα άτομα αυτά απεικονίζονται συχνά περιγράφονται μέσα από το ιατρικό μοντέλο της αναπηρίας, και, πολύ συχνά, ως θύματα.

Αποτελέσματα έρευνας για τη «Βία των ανδρών κατά των γυναικών με αναπηρία»

Στην έρευνα «Βία ανδρών κατά των γυναικών με αναπηρία» που διεξήχθη από το Σουηδικό Ινστιτούτο Έρευνας Πολιτικών για την Αναπηρία συμμετείχαν 1063 γυναίκες συνολικά (πλην γυναικών με νοητική αναπηρία). Το κοινό γνώρισμα αυτών των γυναικών είναι ότι στη μεγάλη πλειοψηφία τους έχουν μια αναπηρία που καθιστά δύσκολο
για αυτές να φύγουν, να κινηθούν γρήγορα, ή να μπορέσουν να ξεφύγουν σε περίπτωση μιας βίαιης κατάσταση. Διαθέτουν δηλ. είτε σωματική αναπηρία είτε προβλήματα όρασης.

Συνολικά, το ένα τρίτο, 33 τοις εκατό, του συνόλου των γυναικών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο της μελέτης, βίωσαν απειλές, βία, ή σεξουαλική κακοποίηση από άνδρες. Στο ήμισυ των περιπτώσεων αυτών, οι γυναίκες έχουν, μία ή περισσότερες φορές, τραυματιστεί σωματικά από τους άνδρες από τους οποίους έπεσαν θύματα βίας και σεξουαλικών επιθέσεων – δηλαδή, συνολικά 14 τοις εκατό αυτών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο.

Συνολικά, 20 τοις εκατό των γυναικών αυτών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δήλωσαν ότι ζουν ή έχουν ζήσει μαζί με άνδρες από τους οποίους έχουν υποστεί βία, απειλές, ή σεξουαλικές επιθέσεις. Μερικές από αυτές έχουν λάβει ή προσπάθησαν να λάβουν επαγγελματική στήριξη. Συνολικά, τα δύο τρίτα απάντησαν ότι ποτέ δεν πήραν ή ποτέ δεν προσπάθησαν να πάρουν οποιαδήποτε βοήθεια ή στήριξη. Ωστόσο, πολλές από αυτές τις γυναίκες έχουν υποστεί και σωματική και ψυχολογική βία. Μεταξύ των γυναικών που έχουν λάβει κάποια υποστήριξη, υπάρχουν σχεδόν τόσες γυναίκες που είναι δυσαρεστημένες όσες και αυτές που είναι ικανοποιημένες με τη βοήθεια που πήραν από διάφορα κέντρα.

Συνολικά, 7 τοις εκατό του συνόλου των γυναικών με αναπηρία οι οποίες συμμετείχαν σε αυτήν τη μελέτη, ανέφεραν ότι χώρισαν από τον άντρα που τις απείλησε ή που χρησιμοποίησε βία εναντίον τους. Το ένα τρίτο αυτών των γυναικών επέλεξε να επιστρέψει ξανά και πάλι σε αυτόν τον άντρα, τις περισσότερες φορές επειδή τους υποσχέθηκε ότι θα αλλάξει
συμπεριφορά.

Συνολικά, μία γυναίκα στις δέκα δηλώνει ότι υποστεί βία από τον πατέρα της πριν συμπληρώσει τα 15 της χρόνια, αλλά και από άλλα μέλη της οικογένειάς τους π.χ. μητέρα, αδελφός/ή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό συνέβη από προσωπικό παροχής υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής πρόνοιας.

Μεταξύ όλων αυτών των γυναικών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο, ένα 5 τοις εκατό αναφέρει ότι κάποιος άνδρας τους ανάγκασε σε κάποιο είδος σεξουαλικής δραστηριότητας πριν από την ηλικία των 15. Συνολικά, 16 τοις εκατό όλων αυτών των γυναικών δηλώνουν ότι, κάποια στιγμή πριν από την ηλικία των 15, έχουν αισθανθεί σεξουαλική απειλή από τη συμπεριφορά ενός άνδρα.

Συνολικά, 3 τοις εκατό των γυναικών που έχουν παιδιά δηλώνουν ότι ο πρώην σύζυγος / σύντροφος έχει ασκήσει στα παιδιά τους σωματική βία, ενώ το 1 τοις εκατό λένε ότι το παιδί / παιδιά τους έχουν πέσει θύματα σεξουαλικών επιθέσεων.

3 τοις εκατό του συνόλου των γυναικών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο δηλώνουν ότι έχουν υποστεί βιασμό, απόπειρα βιασμού ή σεξουαλική κακοποίηση από δύο ή περισσότερους δράστες την ίδια στιγμή.

Συνολικά, 7 τοις εκατό των γυναικών που απάντησαν στο ερωτηματολόγιο ανέφεραν ότι έχουν κάνει απόπειρα αυτοκτονίας. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι απόπειρες αυτοκτονίας είναι πολύ πιο συχνές σε γυναίκες που έχουν υποστεί σωματική βία και σε γυναίκες που έχουν σοβαρές αναπηρίες.

Θ.Α.

Μετάβαση στο περιεχόμενο