Συνέντευξη: Άννα Θεωνά
Το τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα, και ιδίως μετά την υιοθέτηση της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού από τον ΟΗΕ (1989), εμφανίστηκε στην διεθνή κοινότητα ένας νέος θεσμός, ο Συνήγορος του Παιδιού, μια ανεξάρτητη αρχή με αποστολή την προάσπιση και προαγωγή των δικαιωμάτων του παιδιού.
Ο λόγος της δημιουργίας του ήταν ότι τα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτα και χρειάζονται ειδικούς τρόπους προσέγγισης, υπεράσπισης και ενίσχυσης των δικαιωμάτων τους. Στην Ελλάδα, λοιπόν, ύστερα από δημόσια διαβούλευση, αποφασίστηκε από τη Βουλή να αναλάβει το ρόλο αυτό ο Συνήγορος του Πολίτη, στον οποίο δημιουργήθηκε ένα νέο τμήμα, πλαισιωμένο από διεπιστημονική ομάδα, με επί κεφαλής Βοηθό Συνήγορο.
Αντικείμενό του είναι η διαμεσολάβηση, ύστερα από σχετικές καταγγελίες σχετικά με παραβιάσεις δικαιωμάτων ανηλίκων, με στόχο τη λήψη μέτρων για την προστασία τους, η παρακολούθηση της εφαρμογής της νομοθεσίας σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών, η ευαισθητοποίηση παιδιών και ενηλίκων στα θέματα αυτά και η εισήγηση των αναγκαίων θεσμικών μέτρων προς τα αρμόδια όργανα της Πολιτείας.
Εφτά χρόνια μετά την ίδρυσή του, ο Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού κύριος Γιώργος Μόσχος μιλά στα «Θέματα Αναπηρίας» για τη δράση του, τις προτεραιότητές τους και τη μελλοντική του στρατηγική και κυρίως για τις πρωτοβουλίες του αναφορικά με τις συνθήκες εκπαίδευσης και διαβίωσης των παιδιών με αναπηρία.
– Κάνοντας μια αποτίμηση της μέχρι τώρα δράσης, πως θα τη χαρακτηρίζατε; Ποιες είναι οι σημαντικότερες παρεμβάσεις και οι μεγαλύτερες επιτυχίες;
– Ο Συνήγορος του Παιδιού έχει γίνει σταδιακά ευρύτερα γνωστός και έχει παρέμβει σε αρκετά θέματα που αφορούν τα παιδιά που ζουν στη χώρα μας. Δυστυχώς πολλά από τα μέτρα που εισηγείται ο Συνήγορος απαιτούν σοβαρές επενδύσεις πόρων και ως εκ τούτου, αν και γίνονται θετικά δεκτά από την ευρύτερη κοινωνία, στην πράξη παρουσιάζονται δυσκολίες στην εφαρμογή τους. Ως σημαντικότερες παρεμβάσεις θα μπορούσαμε να αναφέρουμε αυτές που αφορούν την παρακολούθηση της εφαρμογής της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, την ενίσχυση της εκπαίδευσης στα δικαιώματα στο σχολείο, τη δημοκρατική λειτουργία του σχολείου, την πλαισίωση των εκπαιδευτικών από επαγγελματίες με ειδικότητες, την προστασία των παιδιών από διάφορες μορφές βίας στο σχολείο και στην οικογένεια, τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρίες και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, τη λειτουργία του οικογενειακού δικαστηρίου, την κατάσταση των παιδιών που διαμένουν σε ιδρύματα πρόνοιας και κλειστής περίθαλψης, την αντιμετώπιση των ασυνόδευτων αλλοδαπών ανηλίκων, κ.ά. Στις σημαντικές μας πρωτοβουλίες θα πρέπει να αναφέρουμε και τη συγκρότηση Ομάδας Εφήβων Συμβούλων μας, στην οποία συμμετέχουν και παιδιά με αναπηρίες. Ως σημαντικότερες επιτυχίες θα μπορούσαμε να αναφέρουμε την έκδοση εγκυκλίων και στη συνέχεια της νομοθετικής πρόβλεψης για το δικαίωμα όλων των παιδιών να εγγράφονται και να φοιτούν στο σχολείο, ανεξάρτητα από το αν βρίσκονται νόμιμα στη χώρα, και την έκδοση νομοθετικής ρύθμισης για την απαγόρευση της σωματικής τιμωρίας στα παιδιά (ν.3500/06, αρ.4).
– Πόσο γνωρίζουν τα παιδιά τα δικαιώματά τους στην Ελλάδα; Οι γονείς είναι ενημερωμένοι ώστε να ενημερώσουν και τα παιδιά τους για τι πρέπει να προσέχουν; Υπάρχει έλλειμμα ως προς το ζήτημα αυτό και αν ναι πως μπορεί να καλυφθεί;
– Τα παιδιά, όπως και οι γονείς, έχουν συχνά μια διαστρεβλωμένη αντίληψη για τα δικαιώματα, εστιάζοντας κυρίως στη δική τους οπτική (ότι τους «συμφέρει»). Επίσης δεν γνωρίζουν συνήθως σε ποιον μπορούν να απευθυνθούν όταν πιστεύουν ότι ένα δικαίωμά τους παραβιάζεται. Στο σχολείο θα πρέπει να διευρυνθεί η εκπαίδευση στα δικαιώματα, με βιωματικές και φιλικές στα παιδιά μεθόδους. Τα παιδιά, με τη βοήθεια των επαγγελματιών που εργάζονται μαζί τους, θα πρέπει να μάθουν να εκφράζουν τις απόψεις τους και να αντιστέκονται σε προσβολές των δικαιωμάτων τους, να σέβονται τα δικαιώματα των άλλων και να δείχνουν έμπρακτη αλληλεγγύη σε άλλα παιδιά που γίνονται θύματα παραβιάσεων.
– Αναμφίβολα τα παιδιά με αναπηρία αποτελούν την πλέον ευάλωτη κατηγορία παιδιών, όπως και τα άτομα με αναπηρία είναι η πιο ευαίσθητη πληθυσμιακή ομάδα στη χώρα. Πόσο σέβεται η ελληνική Πολιτεία τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία;
– Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει βήματα στην κατεύθυνση της αναγνώρισης των δικαιωμάτων των παιδιών με αναπηρία στη χώρα μας. Όμως ακόμη οι ελλείψεις είναι τεράστιες και δυστυχώς τόσο η Πολιτεία, όσο και οι ίδιοι οι πολίτες, δεν ενεργούν ως οφείλουν ώστε τα παιδιά με αναπηρία να απολαμβάνουν το δικαίωμα να διάγουν πλήρη και αξιοπρεπή ζωή, σε συνθήκες οι οποίες εγγυώνται την αξιοπρέπειά τους, ευνοούν την αυτονομία τους και διευκολύνουν την ενεργό συμμετοχή τους στη ζωή του συνόλου, όπως η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού ρητά προβλέπει (άρθρο 23).
– Ο Συνήγορος του Παιδιού διατηρεί ειδική γραμμή στην οποία μπορούν να απευθύνονται τα ίδια τα παιδιά. Που εστιάζουν οι περισσότερες καταγγελίες που δέχεστε τόσο από παιδιά, όσο και από γονείς;
– Τα παιδιά δυστυχώς δεν απευθύνονται τόσο συχνά στον Συνήγορο, γι’ αυτό άλλωστε και εμείς επισκεπτόμαστε πολύ συχνά σχολεία, ιδρύματα, κέντρα περίθαλψης, νοσοκομεία κλπ για να επικοινωνούμε μαζί τους και να έχουμε άμεση αντίληψη των παραβιάσεων των δικαιωμάτων τους. Τα θέματα για τα οποία μας απευθύνονται τα παιδιά αφορούν συνήθως αποφάσεις ή συμπεριφορές των εκπαιδευτικών και προβλήματα στην οικογένεια. Οι γονείς είναι σχεδόν τα 2/3 των αναφερομένων στον Συνήγορο του Παιδιού. Στις αναφορές των γονέων, κυριαρχούν τα θέματα σχετικά με την εκπαίδευση -ιδίως παιδιών με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες- και ακολουθούν θέματα που αφορούν την οικογένεια και τις δημόσιες υπηρεσίες υγείας και πρόνοιας.
– Έχετε καταγράψει καταγγελίες για / από παιδιά με αναπηρία και που εστιάζουν αυτές;
– Μεγάλος αριθμός των καταγγελιών που δεχόμαστε για τα παιδιά με αναπηρία αφορούν την εκπαίδευση τους και ιδίως την προβληματική εφαρμογή του θεσμού της παράλληλης στήριξης, την εξυπηρέτηση από τα ΚΕΔΔΥ / ΚΔΑΥ, την μεταφορά τους στα σχολεία και διάφορα θέματα λειτουργίας των σχολικών μονάδων ειδικής αγωγής και εκπαίδευσης (τμήματα ένταξης, ειδικά σχολεία, ΕΕΕΕΚ). Επίσης, υπάρχουν καταγγελίες σχετικά με την αδυναμία σχολικής φοίτησης παιδιών με αυτισμό, προβλήματα σχετικά με την ασφάλιση και την πρόνοια, όπως και για τα ιδρύματα περίθαλψης παιδιών με χρόνιες παθήσεις.
– Μια από τις σημαντικότερες συνεισφορές του Συνηγόρου του Παιδιού είναι αναμφίβολα το πόρισμα για την παράλληλη στήριξη, που διαπίστωσε σοβαρά προβλήματα στην εφαρμογή ενός σημαντικού μέτρου για τους μαθητές με αναπηρία. Τελικά, πόσο φιλικό προς τους μαθητές με αναπηρία είναι το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και τι πρέπει να αλλάξει;
– Η εφαρμογή του μέτρου της παράλληλης στήριξης, όπως αναδείχθηκε από το πόρισμα του Συνηγόρου του 2009, πάσχει σοβαρά και δυστυχώς οι σημερινές οικονομικές συγκυρίες της χώρας μας δεν επιτρέπουν αισιοδοξία ως προς την αποκατάσταση των ελλείψεων σε διαθέσιμες πιστώσεις και ανθρώπινο δυναμικό. Πάντως, ο Συνήγορος του Παιδιού έχει επισημάνει στα σχόλιά του σχετικά με το νέο νομοσχέδιο για την Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση (Μάιος 2008) ότι «είναι απαραίτητο να υπάρξει μια σειρά συνεπών και συνεκτικών διοικητικών μέτρων που να καλλιεργεί στους εκπαιδευτικούς, στους γονείς και στους μαθητές τη συνείδηση ότι οι ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες δεν αποτελούν παράγοντες και λόγους αποκλεισμού, αλλά προκλήσεις για τη βελτίωση των εργαλείων και των διεργασιών που θα επιτρέπουν σε όλους τους μαθητές να αναπτύσσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις ικανότητές τους, να βελτιώνουν τις δεξιότητές τους, να σέβονται και να αξιοποιούν την διαφορετικότητα του καθενός, συνυπάρχοντας λειτουργικά».
– Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης φέρνουν συχνά στο φως περιπτώσεις κακομεταχείρισης παιδιών με αναπηρία μέσα στα ιδρύματα κλειστής περίθαλψης, που στην πλειοψηφία των περιπτώσεων έχουν τραγική κατάληξη. Ποια είναι η θέση του Συνηγόρου του Παιδιού όσον αφορά αυτές τις περιπτώσεις;
– Τα τελευταία χρόνια ο Συνήγορος πραγματοποίησε σειρά επισκέψεων σε ιδρύματα κλειστής περίθαλψης παιδιών με αναπηρία σε διάφορες περιοχές της χώρας μας. Η διαπίστωση μας είναι ότι δυστυχώς οι περισσότερες από αυτές τις μονάδες είναι σε μεγάλο βαθμό υποστελεχωμένες, ιδίως σε νοσηλευτικό προσωπικό, με αποτέλεσμα τα παιδιά -και οι ενήλικες- που διαμένουν σε αυτά να κινδυνεύουν συχνά από ατυχήματα. Δυστυχώς, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ενεργοποιούνται όταν υπάρχει μια τραγική κατάληξη, αλλά σιωπούν τον υπόλοιπο καιρό. Θεωρούμε πολύ σημαντικό να αντιληφθούν όλοι οι πολίτες και ιδίως οι υπεύθυνοι χάραξης της πολιτικής υγείας και πρόνοιας, ότι τα παιδιά με χρόνιες παθήσεις και αναπηρίες χρειάζονται να έχουν επαρκή φροντίδα και να είναι λειτουργικά συνδεδεμένα με την κοινωνία. Πιστεύουμε ότι πρέπει να υπάρξει προγραμματισμός ώστε τα απομονωμένα ιδρύματα σταδιακά να εγκαταλειφθούν και αντ’ αυτών να λειτουργούν επαρκώς στελεχωμένα κέντρα ημέρας και δομές φιλοξενίας στην κοινότητα και να αξιοποιούνται στο βαθμό του εφικτού οικογενειοκεντρικοί θεσμοί, όπως η αναδοχή.
– Η χώρα μας έχει υπογράψει και μένει να επικυρώσει τη Διεθνή Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, η οποία εμπεριέχει και σχετική πρόβλεψη για τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία (άρθρο 7). Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει προετοιμαστεί για την ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στον Κύκλο Δικαιωμάτων του Παιδιού, την οποία προωθεί το άρθρο 7 της Διεθνούς Σύμβασης;
– Η διάσταση της αναπηρίας είναι ήδη ενταγμένη στην οπτική και τη δράση του Συνηγόρου του Παιδιού. Πέραν τούτου, η πρόβλεψη μηχανισμού παρακολούθησης της Σύμβασης είναι πολύ σημαντική, ωστόσο ο Συνήγορος θα μπορούσε να αναλάβει μια τέτοια αποστολή μόνο εφόσον υπάρξει και η διάθεση σχετικού ανθρώπινου δυναμικού.
– Ένα μήνυμα για τους αναγνώστες μας που έχουν παιδιά με αναπηρία.
– Οι γονείς παιδιών με αναπηρία χρειάζονται δύναμη, στήριξη από το περιβάλλον τους και συμπαράσταση από την Πολιτεία. Όμως ταυτόχρονα είναι και γονείς ευλογημένοι γιατί παλεύοντας για την ανάδειξη των ικανοτήτων των παιδιών τους, μπορούν να μαθαίνουν οι ίδιοι και να διδάσκουν στα υπόλοιπα μέλη της κοινωνίας την αξία της ζωής και τη σημασία της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ιδίως του δικαιώματος στη διαφορετικότητα. Ο Συνήγορος του Παιδιού καλεί τους γονείς των παιδιών με αναπηρίες σε συνεργασία, ώστε μέσα από συντονισμένες συνεχείς κοινές προσπάθειες, να καλυφθούν τα θεσμικά κενά και να ξεπεραστούν οι κοινωνικές προκαταλήψεις και οι πρακτικές που οδηγούν στην χώρα μας συχνά τα παιδιά με αναπηρίες στο περιθώριο.
Βιογραφικό Σημείωμα
ΜΟΣΧΟΣ Γιώργος, Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Ο Γιώργος Μόσχος είναι Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1957 και σπούδασε Νομικά στην Αθήνα και Εγκληματολογία στο Λονδίνο. Επιμορφώθηκε σε θέματα αυτογνωσίας, εκπαίδευσης ενηλίκων, εργασίας με νέους και θεατρικής δουλειάς με παιδιά. Από το 1984 δούλεψε στην Ελλάδα για την υποστήριξη των δικαιωμάτων των παιδιών, την πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού των νέων, τη νεανική εμψύχωση και επανένταξη, τη θεατρική έκφραση των παιδιών και την εκπαίδευση ενηλίκων. Είναι συνιδρυτής της μη κυβερνητικής οργάνωσης ΑΡΣΙΣ (Κοινωνική Οργάνωση Υποστήριξης Νέων) και έχει δραστηριοποιηθεί σε πολλά ευρωπαϊκά προγράμματα και δίκτυα. Το 2006 εκλέχθηκε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνηγόρων του Παιδιού. Έχει γράψει βιβλία και άρθρα για τα δικαιώματα των παιδιών και των νέων.
Επικοινωνία
Μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας με τους παρακάτω τρόπους:
τηλεφωνικά:
• 800.11.32.000 (τηλέφωνο χωρίς χρέωση για παιδιά, Δευτέρα – Παρασκευή 9:00πμ – 3:00μμ)
• 210 7289703 (Γραμματεία Κύκλου Δικαιωμάτων του Παιδιού, Δευτέρα – Παρασκευή 9:00 πμ – 3:00μμ)
• 210 7289600 (τηλεφωνικό κέντρο Συνηγόρου του Πολίτη, Δευτέρα – Παρασκευή, 8:30πμ – 2:00μμ)
ταχυδρομικά στη διεύθυνση:
• Συνήγορος του Πολίτη – Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού, Χατζηγιάννη Μέξη 5, Αθήνα 11528
με φαξ:
• 210 7292129 (Συνήγορος του Πολίτη)
• 210 7289639 (Κύκλος Δικαιωμάτων του Παιδιού)
στο διαδίκτυο:
• e-mail: cr@synigoros.gr ή μέσω της παρακάτω φόρμας ανταπόκρισης
• ιστοχώρος: www.0-18.gr
Μπορείτε επίσης να επισκεφθείτε τα γραφεία του Συνηγόρου του
Πολίτη:
Χατζηγιάννη Μέξη 5, Αθήνα (περιοχή Χίλτον, στάση μετρό: Μέγαρο Μουσικής), καθημερινές 9:00πμ – 2:00μ.μ.