Μια πολύ σημαντική αλλαγή για τη χώρα είναι αναμφίβολα η εφαρμογή του λεγόμενου Προγράμματος «Καλλικράτης», του νέου νόμου του ελληνικού Κράτους, που εισάγει ριζικές δομικές αλλαγές σε όλες της βαθμίδες της διοίκησης και αυτοδιοίκησης με την κατάργηση Δήμων, αλλά και όλων των Νομαρχιών. Με τον «Καλλικράτη» ουσιαστικά επιδιώκεται ένας νέος αυτοδιοικητικός χάρτης για τη χώρα, πιο αποκεντρωμένος, με λιγότερους δήμους, περιφέρειες και διοικήσεις. Κοντολογίς το πρόγραμμα προβλέπει:
– τη δραστική μείωση των 910 δήμων και των 104 κοινοτήτων σε 325,
– τη δημιουργία 13 Αιρετών Περιφερειών στη θέση των σημερινών 54 Νομαρχιών και τη δημιουργία επτά γενικών Διοικήσεων (που θα αντικαταστήσουν τις παλιές 13 κρατικές περιφέρειες)
– μια νέα αναπτυξιακή προοπτική στους ΟΤΑ Α΄ κα Β΄ βαθμού.
Για το εθνικό αναπηρικό κίνημα, το ζητούμενο για τη δημόσια διοίκηση και την αυτοδιοίκηση είναι να λειτουργήσει ως προωθητική δύναμη της νέας προσέγγισης για την αναπηρία, που συνδέει πολιτικές που αφορούν τόσο στην ανάδειξη των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, όσο και στη δημιουργία κοινωνικού ιστού ασφαλείας και προστασίας μέσω του σχεδιασμού και της εφαρμογής συγκεκριμένων θετικών δράσεων.
Για το λόγο αυτό, το Πρόγραμμα Καλλικράτης και οι αλλαγές που φέρνει ως νέος νόμος του Κράτους είναι μια εξαιρετική θεσμική ευκαιρία να τεθούν οι βάσεις για νέες δημόσιες πολιτικές για τα άτομα με αναπηρία σε επίπεδο Περιφέρειας και Δήμου. Οι νέες αποκεντρωμένες μονάδες διοίκησης και αυτοδιοίκησης, τόσο σε επίπεδο Περιφέρειας όσο και Δήμου, πρέπει να αναδειχθούν σε πυρήνες κοινωνικής συνοχής και ισότητας όλων των πολιτών, με στόχο τη δημιουργία κοινωνικών κυττάρων βιώσιμης ανάπτυξης, στα οποία θα συμμετέχουν ισότιμα και οι πολίτες με αναπηρία.
Υπό αυτό το πρίσμα, η Ε.Σ.Α.μεΑ. από την πρώτη κιόλας στιγμή θέσης του Προγράμματος «Καλλικράτης» σε δημόσια διαβούλευση κατέθεσε σειρά αναλυτικών προτάσεων που μπορούν να συμβάλλουν στην ισότιμη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία μέσα στην τοπική κοινωνία, με την άρση κάθε εμποδίου και την εξάλειψη κάθε είδους αποκλεισμού.
Στο επίκεντρο η αναπηρία
Δεδομένης της σημασίας του Προγράμματος με τη μεταφορά αρμοδιοτήτων στους Δήμους, αλλά και σε νεοσύστατες υπηρεσίες, το εθνικό αναπηρικό κίνημα της χώρας σε συνεργασία με τον Δημοτικό Οργανισμό Υγείας – Πρόνοιας (Δ.Ο.Υ.Π.) του Δήμου Πατρέων, διοργάνωσε στις 23 Απριλίου 2010 στην Πάτρα και ειδική Ημερίδα, ώστε να μεταλαμπαδεύσει το μήνυμα ότι το Πρόγραμμα Καλλικράτης, που δεν έχει συζητηθεί ποτέ δημόσια σε σχέση με την αναπηρία, μπορεί να αποτελέσει υπό προϋποθέσεις ένα σημαντικό εργαλείο για την ανάπτυξη σύγχρονων δομών και υπηρεσιών για τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους, με τις αλλαγές που πρόκειται να επιφέρει στην περιφερειακή και τοπική αυτοδιοίκηση της Ελλάδας.
Στις εργασίες της Ημερίδας, κλήθηκαν να συμμετάσχουν όλοι οι φορείς από την Περιφέρεια της Δυτικής Ελλάδας, εκπρόσωποι της πολιτικής ηγεσίας των Υπουργείων Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων και Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, καθώς και εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Την Ημερίδα άνοιξε με χαιρετισμό του ο Δήμαρχος Πατρέων κύριος Ανδρέας Φούρας, ο οποίος επεσήμανε ότι το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» πρέπει να επικεντρωθεί σε μια δομή σύμφωνα με την οποία η Πρωτοβάθμια Αυτοδιοίκηση θα υποστηρίζει τις ανάγκες του πολίτη, ενώ η Δευτεροβάθμια θα αναλάβει όλες τις αναπτυξιακές παρεμβάσεις και το σχεδιασμό πολιτικών. Επιπλέον τόνισε ότι μέσα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, η Πολιτεία οφείλει να στηρίξει τους πλέουν αδύναμους πολίτες και τις πλέον ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Για το λόγο αυτό, είπε, είναι απαραίτητος ο εξορθολογισμός του Συστήματος Αξιολόγησης της Αναπηρίας, καθώς και της κοινωνικής πρόνοιας και της επιδοματικής πολιτικής, ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες διαβίωσης των πολιτών με αναπηρία.
Επιπλέον, ο κύριος Φούρας έθιξε και το ζήτημα της ανάγκης διασφάλισης της προσβασιμότητας όλων των δομών αρμοδιότητας των Δήμων, με τη διεξαγωγή σχετικής έρευνας και τη λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων, διεμήνυσε ότι η αναπηρία δεν θέλει φιλανθρωπία, ενώ η Αυτοδιοίκηση θα βρίσκεται στο πλευρό του αναπηρικού κινήματος για να αντιμετωπιστούν τα όποια προβλήματα θα επιφέρουν οι αλλαγές από το Πρόγραμμα «Καλλικράτης».
Τα οφέλη που μπορούν να αποκομίσουν τα άτομα με αναπηρία από τις αλλαγές που εισάγει το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» στην Αυτοδιοίκηση της χώρας, επεσήμανε ο Πρόεδρος της Ε.Σ.Α.μεΑ. κύριος Ιωάννης Βαρδακαστάνης κατά την ομιλία του στην Ημερίδα.
Όπως τόνισε χαρακτηριστικά, λόγω της σημασίας του Προγράμματος, είναι αδήριτη ανάγκη η διαρκής διαβούλευση με το αναπηρικό κίνημα, ώστε να είναι πλήρως ενημερωμένοι οι Δήμοι για τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και να μπορούν να αντεπεξέλθουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στις νέες τους αρμοδιότητες.
Επιπλέον, έθιξε και το ζήτημα της προσβασιμότητας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη να διασφαλιστεί η πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις προσφερόμενες υπηρεσίες από την Αυτοδιοίκηση. Και συγκεκριμένα, επεσήμανε με ιδιαίτερη έμφαση την υποχρέωση λήψης μέτρων για την άρση των εμποδίων που οδηγούν στη διάκριση σε βάρος των πολιτών με αναπηρία στους τομείς αρμοδιότητας των Δήμων (πρόνοια, προάσπιση δημόσιας υγείας, ανέγερση σχολικών κτιρίων, καταπολέμηση κοινωνικού αποκλεισμού, κ.λπ.), την εφαρμογή των αρχών του Σχεδιασμού για Όλους σε όλες ανεξαιρέτως τις δομές και υπηρεσίες, την τήρηση των προδιαγραφών προσβασιμότητας στους πολίτες με αναπηρία σε όλες τις υποδομές, καθώς και την ένταξη της διάστασης με αναπηρία στην Ηλεκτρονική Δημοτική Διακυβέρνηση, με την παροχή πλήρως προσβάσιμων υπηρεσιών σε όλους τους πολίτες με αναπηρία.
Με εφαλτήριο δε τις δύσκολες συνθήκες που δημιουργεί η οικονομική κρίση, ο κύριος Βαρδακαστάνης μίλησε για μια ακόμα φορά για το ζήτημα των τηλεμαραθωνίων, επισημαίνοντας ότι υπάρχει περίπτωση να εντατικοποιηθούν ως πρακτική, εναποθέτοντας την «διάσωση» των ατόμων με αναπηρία στην τσέπη του απλού πολίτη, ο οποίος θα προσπαθήσει από φιλότιμο και συμπόνια να καλύψει τις ελλείψεις του κράτους.
Σε αυτή τη βάση, ο κύριος Βαρδακαστάνης χαρακτήρισε την εφαρμογή του Προγράμματος «Καλλικράτης» μια μοναδική ευκαιρία για την αλλαγή της καθημερινότητας των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους, με την εισαγωγή μιας ριζοσπαστικής νέας αρχιτεκτονικής της Αυτοδιοίκησης και της Διοίκησης, που δύναται να φέρει την πολυπόθητη αλλαγή στη διαβίωση όλων των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους.
Οι πάγιες θέσεις του αναπηρικού κινήματος
Αναμφίβολα, η αυτοδιοίκηση μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό και ουσιαστικό ρόλο στην ποιοτική αναβάθμιση της ζωής και στην πρωτοβάθμια υποστήριξη των ατόμων με αναπηρία σε τοπικό επίπεδο. Οι τοπικές αρχές πρέπει να εντάξουν τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία στην πολιτική τους, έχοντας κατά νου την ανομοιογένεια που παρουσιάζουν τα άτομα με αναπηρία ως ομάδα του πληθυσμού. Η αυτοδιοίκηση πρέπει να προβεί στην κατάρτιση τοπικού σχεδίου δράσης για την οικονομική και κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία, το οποίο πρέπει να είναι σαφές, να θέτει εφικτούς στόχους και να αναφέρεται σε συγκεκριμένα μέτρα. Το σχέδιο πρέπει να έχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης με μεσοπρόθεσμη διάρκεια, καθώς επίσης και τα μέτρα πολιτικής που θα εμπεριέχονται σε αυτό να έχουν μετρήσιμους και αξιολογήσιμους στόχους.
Για τον λόγο αυτό η Συνομοσπονδία, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης πρότεινε να συμπεριληφθούν στις «Αρχές Νομοθετικής πρωτοβουλίας για τη νέα αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης “Πρόγραμμα ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ”» μια σειρά ρυθμίσεων υπέρ των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους. Οι προτάσεις – θέσεις αυτές είναι το πλαίσιο δράσης του αναπηρικού κινήματος προς όλους τους συνδυασμούς που θα διεκδικήσουν τη διοίκηση και φυσικά το πλαίσιο αιτημάτων σε επίπεδο Δήμου – Περιφέρειας μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου, ώστε να λάβει σάρκα και οστά η ουσιαστική και πραγματική ισότιμη διαβίωση των ατόμων με αναπηρία.
Σύσσωμο το εθνικό αναπηρικό κίνημα διεκδικεί:
Α. ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ
* Η ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στις αρμοδιότητες της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης
1. Σύσταση Υπηρεσίας Θεμάτων Ατόμων με Αναπηρία στις Περιφέρειες.
2. Σαφής αναφορά στην υποχρέωση λήψης μέτρων για την άρση των εμποδίων που οδηγούν στη διάκριση σε βάρος των πολιτών με αναπηρία στους τομείς αρμοδιότητας των Περιφερειών
• Κατάρτιση Περιφερειακού Επιχειρησιακού Σχεδίου Δράσης για τη διάχυση της διάστασης της αναπηρίας και της προσβασιμότητας σε όλες τις πολιτικές, διαδικασίες και προγράμματα που αφορούν στους τομείς αρμοδιότητας των Περιφερειών
• Υποχρεωτική τήρηση των προδιαγραφών προσβασιμότητας στους πολίτες με αναπηρία τόσο όλων των υποδομών όσο και όλων των υπηρεσιών, υφιστάμενων και νέων.
• Τομέας Υγείας – Πρόνοιας.
• Διασφάλιση της προστασίας και ασφάλειας των ατόμων με αναπηρία σε καταστάσεις κινδύνου
* Η ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στην Ηλεκτρονική Περιφερειακή Διακυβέρνηση
3. Διασφάλιση της προσβασιμότητας της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης.
* Η ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στο σύστημα της Περιφερειακής Διακυβέρνησης
4. Διασφάλιση της ενεργού συμμετοχής των ίδιων των ατόμων με αναπηρία και των αντιπροσωπευτικών οργανώσεών τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για πολιτικές και προγράμματα, ιδιαίτερα εκείνων που τα αφορούν.
5. Ανάθεση στις Περιφερειακές Επιτροπές αρμοδιότητας παρακολούθησης της εφαρμογής του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Σχεδίου Δράσης για την αναπηρία.
6. Παροχή υποστήριξης όλων των μορφών (οικονομική, τεχνική κ.λπ.) στα αιρετά στελέχη με αναπηρία (εφόσον υπάρχουν), ώστε να μπορούν να ασκήσουν ανεμπόδιστα και επί ίσοις όροις τα καθήκοντά τους.
7. Θέσπιση Περιφερειακού Συνηγόρου του Πολίτη με Αναπηρία.
Β. ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ
* Η ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στις αρμοδιότητες των Δήμων
8. Σαφής αναφορά στην υποχρέωση λήψης μέτρων για την άρση των εμποδίων που οδηγούν στη διάκριση σε βάρος των πολιτών με αναπηρία στους τομείς αρμοδιότητας των Δήμων (πρόνοια, προάσπιση δημόσιας υγείας, ανέγερση σχολικών κτιρίων, καταπολέμηση κοινωνικού αποκλεισμού, κ.λπ.). Συγκεκριμένα:
• Κατάρτιση Τοπικού Επιχειρησιακού Σχεδίου Δράσης για τη διάχυση της διάστασης της αναπηρίας και της προσβασιμότητας σε όλες τις πολιτικές, διαδικασίες και προγράμματα που αφορούν στους τομείς αρμοδιότητας των Δήμων και για την κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία. Το τοπικό σχέδιο δράσης πρέπει να θέτει μετρήσιμους και αξιολογήσιμους στόχους, συγκεκριμένα μέτρα και χρονοδιάγραμμα υλοποίησης μεσοπρόθεσμης διάρκειας.
• Υποχρεωτική τήρηση των προδιαγραφών προσβασιμότητας στους πολίτες με αναπηρία τόσο σε όλες τις υποδομές όσο και σε όλες τις υπηρεσίες υφιστάμενες και νέες.
• Σύσταση Κοινωνικής Υπηρεσίας.
• Ανάπτυξη συμπράξεων μεταξύ Δήμων και αναπηρικών οργανώσεων με στόχο την αναβάθμιση της λειτουργίας των Προνοιακών Δομών Κοινωνικής Φροντίδας που λειτουργούν στους δήμους τής χώρας. Οι δομές αυτές πρέπει να αναδειχθούν σε πυρήνα τοπικών δικτύων κοινωνικών και υποστηρικτικών υπηρεσιών στους δήμους της χώρας.
• Διασφάλιση της προστασίας και ασφάλειας των ατόμων με αναπηρία σε καταστάσεις κινδύνου.
* Η ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στην Ηλεκτρονική Δημοτική Διακυβέρνηση
9. Διασφάλιση της προσβασιμότητας της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης
• Δημοτικό e-ΚΕΠ: Το Δημοτικό e-ΚΕΠ πρέπει να πληροί υποχρεωτικά τις προδιαγραφές προσβασιμότητας (WAI-W3C, έκδοση 2.0 και σε επίπεδο προσβασιμότητας ΑΑΑ), προκειμένου να εξυπηρετείται και ο πολίτης με αναπηρία.
• Κάρτα Δημότη: Η Κάρτα Δημότη πρέπει να συνδεθεί με την Κάρτα Αναπηρίας (και για τον λόγο αυτό απαιτείται συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης ως συναρμόδιο Υπουργείο) με στόχο την αυτόματη εξυπηρέτηση του δημότη με αναπηρία.
• Αυτόματη Εξυπηρέτηση (Δημοτικά ΑΤΜ): Τα Δημοτικά ΑΤΜ πρέπει να πρέπει να πληρούν υποχρεωτικά τις προδιαγραφές προσβασιμότητας (WAI-W3C, έκδοση 2.0 και σε επίπεδο προσβασιμότητας ΑΑΑ), προκειμένου να εξυπηρετείται και ο πολίτης με αναπηρία.
• Διαφάνεια: ανάρτηση στο διαδίκτυο όλων των πράξεων και αποφάσεων.
* Η ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στο σύστημα της Δημοτικής Διακυβέρνησης
10. Διασφάλιση της ενεργού συμμετοχής των ίδιων των ατόμων με αναπηρία και των αντιπροσωπευτικών οργανώσεών τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων για πολιτικές και προγράμματα, ιδιαίτερα εκείνων που τα αφορούν.
11. Ανάθεση στις Δημαρχιακές Επιτροπές αρμοδιότητας παρακολούθησης της εφαρμογής του Τοπικού Επιχειρησιακού Σχεδίου Δράσης για την αναπηρία.
12. Παροχή υποστήριξης όλων των μορφών (οικονομική, τεχνική κ.λπ.) στα αιρετά στελέχη με αναπηρία (εφόσον υπάρχουν), ώστε να μπορούν να ασκήσουν ανεμπόδιστα και επί ίσοις όροις τα καθήκοντά τους.
13. Θέσπιση Συνηγόρου του Δημότη με Αναπηρία.
Γ. ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΣΤΙΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΙΣ
14. Παρακολούθηση της εφαρμογής της κείμενης νομοθεσίας και της νομιμότητας των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών όσον αφορά τις τεχνικές προδιαγραφές για την προσβασιμότητα στα άτομα με αναπηρία.
Δ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ
Η οικονομική και επιχειρησιακή ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στη νέα αρχιτεκτονική μπορεί να διασφαλιστεί με:
15. Οριζόντια διάχυση της διάστασης της αναπηρίας – «Σχεδιασμός για Όλους». Η μεγάλη διαφορά προς όφελος των ατόμων με αναπηρία θα προέλθει από την οριζόντια διάχυση της διάστασης της αναπηρίας, δηλαδή τη συμπερίληψη των ιδιαίτερων αναγκών των ατόμων με αναπηρία, σε όλα τα μέτρα και τις δράσεις που αφορούν στο γενικό πληθυσμό και υλοποιούνται από την Περιφέρεια / Δήμο ανεξάρτητα από την πηγή χρηματοδότησής τους.
16. ΕΣΠΑ και λοιπά αναπτυξιακά προγράμματα. Η υιοθέτηση του κριτηρίου της προσβασιμότητας ως κριτηρίου επιλεξιμότητας (δηλαδή ως απαραίτητης προϋπόθεσης για τη λήψη κοινοτικής χρηματοδότησης), μετά την έγκριση των αναθεωρημένων Κανονισμών των Ευρωπαϊκών Ταμείων και κυρίως του Άρθρου 16 του Γενικού Κανονισμού, κατέστησε το ΕΣΠΑ 2007-2013 βασικό εργαλείο χρηματοδότησης δράσεων για την προώθηση της προσβασιμότητας υποδομών και υπηρεσιών (συμβατικών και ηλεκτρονικών), την εξάλειψη των διακρίσεων και τη διασφάλιση της κοινωνικής συνοχής σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο. Συνεπώς, οι πόροι που προέρχονται από το ΕΣΠΑ αλλά και οι πόροι που προέρχονται από άλλα εθνικά αναπτυξιακά προγράμματα (π.χ. ΘΗΣΕΑΣ κ.λπ.) μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την υποστήριξη της διάχυσης της αναπηρίας και την προώθηση της προσβασιμότητας.
Το αναπηρικό κίνημα θα βρίσκεται στην πρώτη γραμμή και σε πλήρη ετοιμότητα για να συνεργαστεί με όλους τους αρμόδιους φορείς, προκειμένου ο νέος αυτοδιοικητικός χάρτης της χώρας, αυτή η σημαντική ευκαιρία για χιλιάδες άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους, να αξιοποιηθεί στον απόλυτο βαθμό, βάζοντας τέρμα σε κάθε είδους διάκριση και αποκλεισμό.
Θ.Α.