Επιμέλεια: Βασιλική Αγγουρίδη
Συνυφασμένος με τον σύγχρονο τρόπο ζωής, ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ) δεν έχει χαρακτηριστεί άδικα «μάστιγα». Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), ο αριθμός των ατόμων με διαβήτη αυξήθηκε, από 108 εκατομμύρια το 1980, σε 422 εκατομμύρια το 2014.
Ο παγκόσμιος επιπολασμός της νόσου στους ενηλίκους έχει αυξηθεί από το 4,7% στο 8,5%, αντιστοίχως. Μάλιστα, ο επιπολασμός του σακχαρώδη διαβήτη αυξάνεται με μεγαλύτερο ρυθμό στις χώρες μεσαίου και χαμηλού εισοδήματος.
Βασική αιτία τύφλωσης, νεφρικής ανεπάρκειας, εμφραγμάτων, εγκεφαλικών και ακρωτηριασμών, ο διαβήτης αποτελεί και άμεση αιτία θανάτου. Εκτιμάται ότι το 2015 περίπου 1,6 εκατ. θάνατοι οφείλονταν άμεσα στη νόσο, ενώ το 2012 2,2 εκατ. αποδόθηκαν σε υψηλά επίπεδα σακχάρου. Σχεδόν το 50% των θανάτων που συνδέονται με υψηλή γλυκόζη αφορούν άτομα ηλικίας μικρότερης των 70.
Ο ΠΟΥ προβλέπει ότι το 2030 ο διαβήτης θα αποτελεί την 7η αιτία θανάτου. Δεν αποτελεί έκπληξη, λοιπόν, που η νόσος συνιστά «μάστιγα» όχι μόνο για τη δημόσια υγεία αλλά και για τα Ταμεία. Το κόστος του διαβήτη διεθνώς εκτιμάται στα 850 δισ. δολ. ετησίως, την ώρα που ο αριθμός των ατόμων που ζουν με διαβήτη έχει τριπλασιαστεί από το 2000. Το υψηλό κόστος διαχείρισης της πάθησης συνδέεται όχι μόνο με την αξία των φαρμάκων, αλλά και με τη διαχείριση των επιπλοκών, όπως το διαβητικό πόδι και η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια.
Η πλειονότητα των περιπτώσεων αφορά σε διαβήτη τύπου 2, ενώ, σύμφωνα με τη Διεθνή Ομοσπονδία Διαβήτη, ένας στους 11 ενήλικες παγκοσμίως ζουν με τη νόσο. Συνολικά, τα άτομα με διαβήτη υπολογίζονται σήμερα σε 451 εκατομμύρια, αριθμός που αναμένεται να φθάσει τα 693 εκατομμύρια έως το 2045 αν δεν ανακοπεί η πορεία της νόσου.
Συνέδριο EASD
Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος στο πρόσφατο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μελέτη του Διαβήτη βρέθηκαν οι μελέτες έκβασης ΣΔ τύπου 2 και καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Μεταξύ αυτών, η J-DOIT3 (Japan Diabetes Optimal Integrated Treatment Study), σύμφωνα με την οποία η εντατική θεραπεία για την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2 βοήθησε να μειωθούν μια σειρά εκβάσεων που σχετίζονται με την καρδιά, μεταξύ αυτών το έμφραγμα του μυοκαρδίου, το εγκεφαλικό αλλά και η θνησιμότητα όλων των αιτιών συγκριτικά με τη συνήθη θεραπεία.
Εξετάστηκε μια πολυπαραγοντική παρέμβαση, με επιθετικούς στόχους, για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, των λιπιδίων και των επιπέδων γλυκόζης. Μάλιστα, καταγράφηκαν μειωμένα επίπεδα αρτηριακής πίεσης, LDL-C και γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης σε ασθενείς που λάμβαναν την εντατική θεραπεία (123/71 mm Hg 85 mg/dL και 6,8%, αντίστοιχα, συγκριτικά με 129/74 mm Hg, 104 mg/dL και 7,2%).
Τώρα, σε εξέλιξη είναι μια περαιτέρω μελέτη παρακολούθησης, με στόχο την αξιολόγηση της επίπτωσης της «μεταβολικής μνήμης» στις μακροαγγειακές επιπλοκές και στη συνολική θνησιμότητα, καθώς και στις μικροαγγειακές επιπλοκές. «Τα αποτελέσματα της J-DOIT3 δείχνουν πως μια πολυπαραγοντική παρέμβαση με αυστηρότερους στόχους από εκείνους που συστήνουν οι ισχύουσες κατευθυντήρες οδηγίες μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό της νεφροπάθειας και του εγκεφαλικού σε ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, ακόμη και σε σύγκριση με την τρέχουσα βασική θεραπεία» δήλωσε ο βασικός ερευνητής του πανεπιστημίου του Τόκιο, Takashi Kadowaki.
Ακόμη μία έρευνα, αυτή τη φορά για την υγεία των ματιών των ατόμων με διαβήτη, προσέλκυσε το ενδιαφέρον στο EASD. Πρόκειται για την πρώτη κλινική δοκιμή αξιολόγησης τοπικών, νευροπροστατευτικών παραγόντων, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της οποίας οι οφθαλμικές σταγόνες σωματοστατίνης 0,1% και βριμονιδίνης τρυγικής 0,2% κατάφεραν να μειώσουν τον κίνδυνο εξέλιξης της εκφύλισης του οπτικού νεύρου στην πρώιμη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, σε ασθενείς με ανιχνεύσιμο νευροεκφυλισμό κατά την έναρξη.
Ωστόσο, σε σύγκριση με το placebo, καμία από τις δύο σταγόνες δεν κατάφερε να μειώσει σημαντικά τις νέες περιπτώσεις νευροεκφύλισης όταν μετρήθηκαν με πολυεστιακό ηλεκτροδιαγνωστικό έλεγχο. Η μελέτη των τριών αξόνων κατέγραψε και έναν υψηλό αριθμό τοπικών ανεπιθύμητων ενεργειών με τη χρήση των σταγόνων βριμονιδίνης τρυγικής, που μπορεί να περιορίζουν τη δυνατότητά τους για μακροχρόνια θεραπεία.
Οι ερευνητές της μελέτης DIRECT αναγνώρισαν τρεις υποομάδες του πληθυσμού με διαβήτη τύπου 2, επιτρέποντας ενδεχομένως την πρόβλεψη του ρυθμού εξέλιξης της νόσου. Ειδικότερα, αναγνωρίστηκαν τρεις ομάδες: εκείνοι με ινσουλινοαντίσταση, εκείνοι με ανεπάρκεια β-κυττάρων και εκείνοι που είχαν συνδυασμό και των δύο. Όπως διαπιστώθηκε κατά την ανάλυση των δεδομένων 800 ατόμων, όσοι κατατάχθηκαν στην ομάδα με αντίσταση στην ινσουλίνη έτειναν να λαμβάνουν υψηλότερες δόσεις μετφορμίνης συγκριτικά με όσους παρουσίαζαν ανεπάρκεια των β-κυττάρων. Παράλληλα, είχαν μεγαλύτερο ρυθμό εξέλιξης της νόσου, αυξάνοντας την HbA1c σε μια περίοδο 18 μηνών.
Καρκίνος και διαβήτης
Βρετανοί ερευνητές διαπίστωσαν σχέση –έστω και εν μέρει– μεταξύ καρκίνου και παχυσαρκίας ή διαβήτη. Σύμφωνα με τα δεδομένα της νέας αυτής μελέτης, η παρουσία διαβήτη, το υπερβολικό βάρος ή η παχυσαρκία ήταν παράγοντας στο 5,6% των νέων περιπτώσεων καρκίνου διεθνώς το 2012 (792 χιλιάδες περιπτώσεις). Οι ερευνητές εξέτασαν τα ποσοστά 12 τύπων διαβήτη σε 175 χώρες, το 2012, λαμβάνοντας υπόψη και τα δεδομένα του 2002 για την εμφάνιση παχυσαρκίας ή υπερβολικού βάρους. Συνολικά, περίπου 544 χιλιάδες κρούσματα καρκίνου, δηλαδή περίπου 3,9% του συνόλου, συνδέονταν με υψηλό Δείκτη Μάζας Σώματος και 280 χιλιάδες, δηλαδή ποσοστό 2%, συνδέονταν με διαβήτη.
«Αύξηση του διαβήτη και του υψηλού ΔΜΣ διεθνώς μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του ποσοστού των καρκίνων που συνδέονται με αυτούς τους παράγοντες κινδύνου αν δεν υπάρξουν στρατηγικές περιορισμού τους» δήλωσε χαρακτηριστικά ο επικεφαλής ερευνητής Dr. Jonathan Pearson-Stuttard του Imperial College του Λονδίνου. Όπως εξήγησε, «οι προβλέψεις αυτές είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικές αν συνυπολογίσουμε το υψηλό και διαρκώς αυξανόμενο κόστος του καρκίνου και των μεταβολικών νοσημάτων», υπογραμμίζοντας την ανάγκη βελτίωσης των μέτρων ελέγχου και της ενημέρωσης των πολιτών για τη σχέση μεταξύ καρκίνου, διαβήτη και υψηλού ΔΜΣ.
Εκτιμάται ότι, μέχρι το 2025, τα αυξανόμενα ποσοστά διαβήτη και παχυσαρκίας μπορεί να συντελέσουν σε μια άνοδο κατά 30% του αριθμού των καρκίνων που σχετίζονται με αυτές τις δύο καταστάσεις στις γυναίκες και κατά 20% σε αντίστοιχους καρκίνους στους άνδρες.
Το μεγαλύτερο μέρος των περιπτώσεων καρκίνου που συνδέονται με διαβήτη και υψηλό ΔΜΣ (γύρω στο 38%) εντοπίζεται στις δυτικές χώρες υψηλού εισοδήματος, ενώ ακολουθούν οι ανατολικές και νοτιοανατολικές χώρες της Ασίας, σε ποσοστό 24%. Αν και οι κακοήθειες παραμένουν λιγότερο συχνές σε κάποιες χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος συγκριτικά με εκείνες υψηλού εισοδήματος, αυτές οι χώρες καταγράφουν μεγάλη επίπτωση διαβήτη και υψηλού ΔΜΣ.
Παγκοσμίως, οι καρκίνοι του ήπατος και του ενδομητρίου συνεισφέρουν τον υψηλότερο αριθμό περιπτώσεων κακοηθειών που συνδέονται με διαβήτη και υψηλό ΔΜΣ, κατά 25% και 38% αντίστοιχα.
Καφεΐνη και διαβήτης
Σύμμαχος των γυναικών με διαβήτη μπορεί να αποδειχθεί η καφεΐνη. Όπως διαπίστωσαν ερευνητές, στις γυναίκες, η μεγαλύτερη κατανάλωση καφεΐνης σχετίστηκε με σημαντικά χαμηλότερη θνησιμότητα από όλες τις αιτίες, αν και στους άνδρες με διαβήτη αντίστοιχη σχέση δεν βρέθηκε. Σε σύγκριση με τις γυναίκες που δεν κατανάλωναν καφέ, αυτή η σχέση φαίνεται να εξαρτάται από την ημερήσια δόση:
• <100 mg καφεΐνης την ημέρα
• από 100 μέχρι <200 mg
• ≥200 mg
Μάλιστα, παράγοντας δεν αποτελεί μόνο η δόση, αλλά και η πηγή της καφεΐνης. Όσες έπιναν τσάι συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο θνησιμότητας από καρκίνο, ενώ όσες έπιναν καφέ είχαν μικρότερο κίνδυνο θνησιμότητας από καρδιαγγειακά αίτια και από όλες τις αιτίες. «Χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να επιβεβαιωθούν αυτά τα οφέλη, ενώ νέες έρευνες θα πρέπει να εστιαστούν στις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών σε ό,τι αφορά την επίδραση της κατανάλωσης καφεΐνης» ανέφερε ο επικεφαλής ερευνητής Joαo Sérgio Neves του νοσοκομείου Sαo Joαo.
Καρδιακή ανεπάρκεια και διαβήτης
Ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια μπορεί να έχουν λιγότερες πιθανότητες νοσηλείας ή πρόωρου θανάτου αν δεν πάσχουν επίσης από διαβήτη, αλλά ακόμη κι αν πάσχουν, μπορούν και πάλι να μειώσουν τον κίνδυνο ελέγχοντας τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα. Αυτό κατέδειξε μελέτη στην οποία εξετάστηκαν τα δεδομένα σχεδόν 49 χιλιάδων ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια, έναν από τους συχνότερους λόγους που οδηγεί ενήλικες στο νοσοκομείο. Κατά τη διάρκεια διενέργειας της μελέτης JACC: Heart Failure, περίπου 26 χιλιάδες εκ των ασθενών αυτών, δηλαδή το 53% πέθαναν.
Μάλιστα, οι ασθενείς είχαν 24% περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν την περίοδο διεξαγωγής της μελέτης αν επίσης έπασχαν από διαβήτη τύπου 2, ενώ το ποσοστό των ασθενών που θα νοσηλεύονταν την ίδια περίοδο υπολογίστηκε στο 29%. Υπολογίζεται πως περίπου ένας στους 5 ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια πάσχουν και από διαβήτη. Για τη μελέτη αυτή, εξετάστηκαν αρχεία ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια της περιόδου 2002-2004, από το σχετικό βρετανικό αρχείο ασθενών.
Ειδικότερα, ασθενείς με διαβήτη και επικίνδυνα υψηλά επίπεδα σακχάρου είχαν 75% περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευθούν και 30% περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν κατά τη διάρκεια διεξαγωγής της μελέτης συγκριτικά με όσους έπασχαν μόνο από καρδιακή ανεπάρκεια.
Αντιστοίχως, τα ποσοστά σε διαβητικούς με επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα σακχάρου ήταν 42% και 29%. Αλλά και άτομα με διαβήτη που δεν συμμορφώνονταν με τις αντιδιαβητικές θεραπείες είχαν περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευθούν ή να πεθάνουν συγκριτικά με τους μη διαβητικούς. «Αυτό που μας προκάλεσε έκπληξη ήταν πως τόσο τα χαμηλά όσο και τα υψηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σχετίζονταν με υψηλό ρίσκο νοσηλείας και θανάτου, ενώ καλά ρυθμισμένα επίπεδα συνδέονταν με σαφώς χαμηλότερο ρίσκο» ανέφερε η επικεφαλής ερευνήτρια Claire Lawson του πανεπιστημίου του Keele. «Αν και η παρουσία των δύο παθήσεων συνιστά φονικό συνδυασμό, η μελέτη έδειξε ότι ο έλεγχος των επιπέδων σακχάρου στο αίμα και η διατήρησή τους σε σταθερό σημείο μπορεί να αφαιρέσει τον επιπλέον κίνδυνο που σχετίζεται με τον διαβήτη» συμπλήρωσε η Lawson.
Διαβήτης τύπου 2 και συμμόρφωση
Τρεις στους 10 ενήλικες με διαβήτη τύπου 2 που χρειάζεται να λάβουν ινσουλίνη για τη μείωση των επιπέδων σακχάρου στο αίμα τους δεν αρχίζουν την αγωγή όταν οι γιατροί τους τη συστήνουν, αναφέρει μελέτη της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Μάλιστα, η καθυστέρηση μπορεί να φτάσει ακόμη και τα δύο χρόνια. Η διατήρηση των υψηλών επιπέδου σακχάρου οδηγεί σε σοβαρές επιπλοκές, όπως η τύφλωση, το διαβητικό πόδι, η νεφρική ανεπάρκεια και το έμφραγμα.
Φάρμακα και αλλαγές στον τρόπο ζωής, όπως η βελτίωση της διατροφής και η άσκηση, μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση του διαβήτη και στην αποφυγή των συμπτωμάτων. Στο πλαίσιο της μελέτης, οι ερευνητές εξέτασαν δεδομένα από τις ηλεκτρονικές σημειώσεις γιατρών του νοσοκομείου Brigham and Women, από το 2000 έως το 2014.
Οι λόγοι για τους οποίους οι ασθενείς αρνήθηκαν την ινσουλίνη αρχικά δεν έχουν καταγραφεί. Εκτιμάται ότι κάποιοι ασθενείς αρνήθηκαν επειδή φοβούνται τις βελόνες ή τις ενέσεις ή επειδή δεν νόμιζαν –λανθασμένα– ότι η ινσουλίνη προκαλεί επιπλοκές. Ο μόνος τρόπος να αποφύγει κάποιος την ινσουλίνη είναι να κάνει εξαρχής αλλαγές στον τρόπο ζωής, ακόμη και από το στάδιο του προδιαβήτη, τονίζουν οι επιστήμονες.
Εφαρμογές με προσοχή
Προειδοποιήσεις για την αξιοπιστία των εφαρμογών «έξυπνων» κινητών που χρησιμοποιούν άτομα με διαβήτη για τη διαχείριση της νόσου τους απευθύνουν επιστήμονες. Αυτή τη στιγμή, είναι διαθέσιμες περισσότερες από 165 χιλιάδες εφαρμογές υγείας και fitness, αλλά το περιεχόμενό τους ελάχιστα ελέγχεται. Ερευνητές του πανεπιστημίου της Φλόριντα χρησιμοποίησαν την Κλίμακα Αξιολόγησης Εφαρμογών Κινητών και κατέταξαν τις κορυφαίες δωρεάν εφαρμογές για τη διαχείριση του διαβήτη. Επίσης, εξέτασαν τον αριθμό των δράσεων διαχείρισης που περιλαμβάνουν οι εφαρμογές, όπως η φυσική δραστηριότητα, η διατροφή, η εξέταση της γλυκόζης, η θεραπεία και οι δόσεις ινσουλίνης, αλλά και η εκπαίδευση.
Οι ερευνητές εντόπισαν 120 δωρεάν εφαρμογές για συσκευές Android και Apple και αξιολόγησαν 89 από αυτές που ήταν στα αγγλικά και δεν χρειάζονταν εγγραφή. Συνολικά, οι εφαρμογές έλαβαν υψηλή βαθμολογία στην αισθητική και στην ενασχόληση, αλλά χαμηλή βαθμολογία για τις διαθέσιμες πληροφορίες και την ποιότητα. Μόλις 4 από τις 89 εφαρμογές είχαν εντάξει έξι ενέργειες διαχείρισης του διαβήτη, ενώ λιγότερες από τις μισές είχαν 4 από τις ενέργειες.
Στην Ελλάδα
Στον αντίποδα, τα άτομα με διαβήτη στη χώρα μας έχουν πρόσβαση σε μια εφαρμογή που μπορεί να καταστεί ο έγκυρος καθημερινός τους σύμβουλος. Η εφαρμογή «Κατappολεμώ το Διαβήτη!», που δημιουργήθηκε από την Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία (ΕΔΕ), είναι διαθέσιμη δωρεάν, για «έξυπνα» κινητά και tablet που λειτουργούν με iOS και Android. Περιέχει, μάλιστα, 8 κατηγορίες, με βασικά θέματα γύρω από τις σημαντικότερες πλευρές του διαβήτη: Διατροφή, Ιατρική παρέμβαση, Αποφυγή επιπλοκών, Βοήθεια/Υποστήριξη πάσχοντος, Ημερήσιο αυτοέλεγχο & φροντίδα, Τροποποίηση των παραγόντων κινδύνου, Ημερήσια άσκηση και Στόχους ρύθμισης. Τα πρώτα γράμματα της ονομασίας κάθε κατηγορίας σχηματίζουν τη λέξη «Διαβήτης».
Πηγή: «Pharma & Health business»