1.2. Κοινωνιο-ψυχολογική ταυτότητα ατόμων με αναπηρία

Ο καθορισμός της κοινωνιο-ψυχολογικής ταυτότητας των ατόμων με αναπηρία αποτελεί για μας πρωτεύοντα στόχο.

Για να το πετύχουμε θα προσπαθήσουμε καταρχάς να τους κατηγοριοποιήσουμε και να τους ταυτίσουμε κοινωνικά. Η κατηγοριοποίηση και η κοινωνική ταύτιση των ατόμων με αναπηρία, όπως θα διαπιστώσουμε αμέσως πιο κάτω, κρίνεται απαραίτητη για τους ακόλουθους λόγους:

«Μόνο η κατηγοριοποίηση, το να ανήκουμε δηλαδή σε μια ομάδα και όχι σε μια άλλη, έχει μια πραγματική κοινωνική αξία» (Leyens J.-Ph., 1996, σ. 101)

Ο Παπαστάμου Στ. (1989) λέει ότι την κατηγοριοποίηση «θα μπορούσε κανείς να περιγράψει σχηματικά σαν μια διαδικασία που χαρακτηρίζεται από την έξαρση των παρατηρουμένων ομοιοτήτων μεταξύ των μελών της ίδιας ομάδας ή κοινωνικής κατηγορίας και από την έξαρση των παρατηρούμενων διαφορών ανάμεσα σε μέλη αντιτιθέμενων ομάδων ή κοινωνικών κατηγοριών προσδιορίζοντας έτσι τη συγκεκριμένη θέση του ατόμου στην κοινωνία, δηλαδή την κοινωνική του ταυτότητα».

Η αντίστοιχη άποψη του Tajfel Η., (1981) είναι ότι για να αντιλαμβάνεσαι το περιβάλλον στο οποίο ζεις πρέπει να μπορείς ταξινομείς τους ανθρώπους και τα αντικείμενα που βλέπεις ανάλογα με την κατηγορία στην οποία ανήκουν.

Οι Παπαστάμου Στ.- Μιούνυ Γκ. (1983,σ. 54) συμπληρώνουν «η κοινωνική ταύτιση να νοηθεί σαν μια οποιαδήποτε κοινωνική κατηγοριοποίηση. Με την έννοια ότι ένα άτομο θεωρεί μια κοινωνική ομάδα στην οποία ανήκει, αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού του».

Κατά τον Γκότοβο Αθ., (1996, σ. 7) «Σε συνθήκες απόλυτης ανωνυμίας οι δείκτες με βάση τους οποίους προσανατολίζει το υποκείμενο τη συμπεριφορά του απέναντι στον «άλλο» είναι κατηγοριακού τύπου. Πρόκειται για πληροφορίες που λειτουργούν ως απάντηση στο ερώτημα «σε ποια( -ες) κατηγορία (-ες) ανήκει ο άλλος; Τέτοιοι δείκτες μας επιτρέπουν να ταξινομούμε τον «άλλον» με βάση τον άξονα της ηλικίας, του φύλου, του επαγγέλματος, της κοινωνικής ιεραρχίας κ.ο.κ. Η ταξινόμηση του «άλλου» με βάση μία ή περισσότερες από τις κατηγορίες αυτές μας επιτρέπει να δημιουργήσουμε κάποιο ακριβές ή ανακριβές, έχει λιγότερη σημασία προφίλ για τον «άλλον», να τον συγκεκριμενοποιούμε κοινωνικά».

Ο Turner J.C., (1981, σ. 93-118) διατυπώνει την άποψη ότι το άτομο ορίζει τον εαυτό του έχοντας για σημείο αναφοράς την υπαγωγή του σε μια ξεχωριστή και συγκεκριμένη κοινωνική κατηγορία ή ομάδα της οποίας άλλωστε έμαθε και ενστερνίστηκε τους στερεότυπους κανόνες και αξίες. Ορισμένοι τρόποι συμπεριφοράς, σκέψης, αξιολόγησης κλπ. θεωρούνται ότι είναι κριτήρια με τα οποία κρίνεται αν ένα άτομο ανήκει στη μια ή στην άλλη κοινωνική κατηγορία ακριβώς επειδή υποτίθεται ότι χαρακτηρίζουν την κατηγορία αυτή.

Στη συνέχεια για να οικοδομήσουμε το πλαίσιο της εργασίας μας, κρίναμε απαραίτητο να ορίσουμε και στη συνέχεια να αποσαφηνίσουμε εννοιολογικά τους διάφορους όρους που θα αναφέρονταν στην πορεία της εργασίας μας.