Η άνοια, στις διάφορες μορφές της, έχει εξελιχθεί σε μια κοινή ασθένεια, που πλήττει σχεδόν 50 εκατομμύρια άτομα ανά τον κόσμο.
Στην Ελλάδα, οι πάσχοντες, σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Άνοια και τη Νόσο Alzheimer, είναι περίπου σε 200.000, αριθμός που αναμένεται ώς και να τριπλασιαστεί μέχρι το 2050. Το ετήσιο κόστος διαχείρισης της ασθένειας στην Ελλάδα υπολογίζεται τουλάχιστον στα 3 δισ. ευρώ. Για το σύνολο της Ε.Ε., το κόστος φτάνει τα 200 δισ. ευρώ και για τις ΗΠΑ κυμαίνεται στα 157-215 δισ. δολ. (ποσό μεγαλύτερο από τις δαπάνες για τις καρδιοπάθειες ή για την αντιμετώπιση του καρκίνου).
Η νόσος Alzheimer είναι η πιο διαδεδομένη μορφή της άνοιας. Καθώς οι πληθυσμοί των ανεπτυγμένων χωρών θα συνεχίσουν να γερνούν, η άνοια θα γίνεται ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τον περασμένο Μάιο υιοθέτησε ένα παγκόσμιο σχέδιο δράσης για την άνοια, καλώντας κυβερνήσεις ανά τον κόσμο να πετύχουν συγκεκριμένους στόχους σχετικά με την ευαισθητοποίηση του κοινού, τη διάγνωση της ασθένειας, την έρευνα και τη φροντίδα των ασθενών.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Νόσου Alzheimer, η «Κ» συνεργάστηκε με την κορυφαία ιαπωνική εφημερίδα Asahi Shimbun για την ανάδειξη θετικών πρακτικών στην αντιμετώπιση της άνοιας. Η συνεργασία εντάσσεται στο πλαίσιο του διεθνούς δικτύου της «δημοσιογραφίας του αντίκτυπου», που εστιάζει σε λύσεις σε σημαντικά διεθνή κοινωνικά προβλήματα.
*******
Ο «φύλακας άγγελος» και άλλα εργαλεία για τους ανοϊκούς
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ.
«Αυτοί που το είχαν πραγματικά ανάγκη ήταν οι συνοδοί, που ανησυχούν γιατί δεν μπορούν να παρακολουθούν επί 24 ώρες τους ασθενείς. Αλλά και οι ίδιοι οι ασθενείς έλεγαν ότι ένιωθαν μια ασφάλεια που κάποιος παρακολουθεί την υγεία τους». Οταν της μιλάμε, η Γιούλα Καραβιδοπούλου, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών του Εθνικού Κέντρου Ερευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), έχει μόλις λάβει τα δεδομένα από την εξάμηνη πιλοτική δοκιμή της εφαρμογής Guardian Angel, ενός συστήματος εξ αποστάσεως παρακολούθησης ηλικιωμένων με ήπιες ανοϊκές ή άλλες γνωσιακές διαταραχές. Θα ακολουθήσει ένα εντατικό τετράμηνο ανάλυσης και σύνταξης της τελικής έκθεσης, καθώς το In Life, το πανευρωπαϊκό πρόγραμμα στο πλαίσιο του οποίου η εφαρμογή αναπτύχθηκε, λήγει τον Ιανουάριο του 2018.
Το Guardian Angel αναπτύχθηκε με τη συνεργασία διαφορετικών ινστιτούτων του ΕΚΕΤΑ. Λειτουργεί μέσω ενός ηλεκτρονικού βραχιολιού που φορούν οι ηλικιωμένοι ασθενείς, με αισθητήρες που καταγράφουν τον καρδιακό παλμό, την πίεση, τις ώρες ύπνου και τα βήματά τους. Τα δεδομένα αυτά αποστέλλονται μέσω bluetooth σε ένα τάμπλετ, από το οποίο μπορούν ο γιατρός, ο φροντιστής ή ο συγγενής που έχει αναλάβει τη φροντίδα του κάθε ηλικιωμένου να παρακολουθούν την εξέλιξη της υγείας του.
«Αν καταγράψει κάποια μέτρηση που βγαίνει εκτός των φυσιολογικών ορίων, το βραχιόλι στέλνει μέσω SMS μία ειδοποίηση στους φροντιστές», αναφέρει ο Βαγγέλης Καϊμακάμης, πνευμονολόγος-εντατικολόγος στην Α΄ ΜΕΘ του νοσοκομείου Παπανικολάου στη Θεσσαλονίκη και συντονιστής των δράσεων του In Life στην Ελλάδα. Η εφαρμογή, προσθέτει, «προβαίνει και σε διαγνώσεις» και στοχεύει στην υποστήριξη των αποφάσεων των γιατρών βάσει των στοιχείων που παρέχει. Επιπλέον, εξηγεί ο κ. Καϊμακάμης, ορισμένοι από τους χρήστες πάσχουν και από άλλες παθήσεις (ορθοπεδικές, πνευμονολογικές, αιματολογικές και διαβήτη) και ο «φύλακας άγγελος» παρέχει δεδομένα και για την αλληλεπίδρασή τους με τις γνωσιακές διαταραχές.
Η πρώτη φορά
Η κ. Καραβιδοπούλου αναφέρει ότι το 74% των ηλικιωμένων που συμμετείχε στη δοκιμή δεν είχε ξαναχρησιμοποιήσει έξυπνες συσκευές, αλλά ότι η μόνη απαίτηση που υπήρχε από αυτούς ήταν «να φορτίζουν το βραχιόλι και το τάμπλετ». Το πρόγραμμα In Life –μέρος του Horizon 2020 της Ε.Ε.– εστιάζει στην υποβοηθούμενη διαβίωση ηλικιωμένων ανθρώπων με τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας. Στους φορείς υλοποίησης του προγράμματος συμπεριλαμβάνονται μονάδες φροντίδας, πανεπιστημιακά τμήματα, ερευνητικά ινστιτούτα και εταιρείες πληροφορικής με εξειδίκευση σε εφαρμογές για άτομα με προβλήματα υγείας.
Πλην της Ελλάδας, συμμετέχουν στο In Life πέντε ακόμα χώρες (Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, Ολλανδία, Σλοβενία, Σουηδία). Συνολικά έχουν αναπτυχθεί 19 εφαρμογές για την καλύτερη παρακολούθηση και την υποβοήθηση της ανεξάρτητης διαβίωσης, τις οποίες έχουν δοκιμάσει 1.200 ηλικιωμένοι ασθενείς και περίπου 1.100 γιατροί και φροντιστές.
Ολες οι εφαρμογές είναι συνδεδεμένες με μια κεντρική πλατφόρμα, που επιτρέπει σε όλους τους εγκεκριμένους χρήστες να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα που τους ενδιαφέρουν.
«Ο σκοπός της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήταν να πάρουμε ερευνητικές προτάσεις που προϋπήρχαν και να τις δοκιμάσουμε σε ευρεία κλίμακα» σημειώνει ο κ. Καϊμακάμης. Η τελική έκθεση που υποβάλλει κάθε χώρα, αναφέρει, εξετάζει τον βαθμό στον οποίο η κάθε εφαρμογή ενίσχυσε τη δυνατότητα του ασθενή να ζει ανεξάρτητα, αλλά και επιμέρους ζητήματα (μνήμη, επικοινωνία κ.ο.κ.).
Πληθώρα εφαρμογών
Μεταξύ των άλλων εφαρμογών που έχουν αναπτυχθεί στο πλαίσιο του προγράμματος είναι ένας ψηφιακός βοηθός ημερήσιων εργασιών, παρακολούθηση ημερήσιας δραστηριότητας, πνευματική άσκηση και βελτίωση μνήμης, ηλεκτρονικός θυρωρός, ανιχνευτής πτώσης στο σπίτι, υποστήριξη χρήσης δημόσιων συγκοινωνιών, κοινωνικοποίηση και επικοινωνία, υποστήριξη πολυγλωσσίας και διαχείριση ασθενών και καταγραφή παραπόνων. Η ελληνική συμμετοχή δεν περιορίζεται στην εφαρμογή Guardian Angel. Η εταιρεία MLS ανέπτυξε μια ειδική έκδοση του γνωστού της πλοηγού Destinator Talk & Drive για οδηγούς που πάσχουν από ήπιες μορφές άνοιας ή άλλων γνωσιακών διαταραχών. Η ειδική έκδοση περιλαμβάνει ένα κουμπί SOS, το οποίο μπορούν να πατήσουν οι χρήστες αν χαθούν. Με το πάτημα του κουμπιού αποστέλλεται μήνυμα στο κινητό του φροντιστή ή του συγγενή που τους προσέχει, με την τοποθεσία στην οποία βρίσκονται. Επιπλέον, τo EKETA, μέσω του Ινστιτούτου Βιώσιμης Κινητικότητας και Δικτύων Μεταφορών, έχει αναπτύξει μια διαδικτυακή εφαρμογή για εκτίμηση και βελτίωση της οδηγητικής συμπεριφοράς ανοϊκών ασθενών. Ο γιατρός που παρακολουθεί τον ασθενή θα τον υποβάλει στο τεστ της εφαρμογής και θα κρίνει τι είδους υποστήριξη χρειάζεται ως οδηγός.
*******
Ενα παγκόσμιο δίκτυο που καταπολεμά τις προκαταλήψεις για την άνοια
ΓΙΟΥΚΙΚΟ ΚΙΤΑΜΟΥΡΑ / ASAHI SHIMBUN.
Τη Χιρόκο Σουγκαουάρα τη στενοχωρούσαν οι παρανοήσεις που υπήρχαν στη δημόσια συζήτηση σχετικά με την άνοια. Οχι, επέμενε, η πάθηση δεν είναι λόγος ντροπής. Οι ανοϊκοί ασθενείς δεν είναι ούτε τρελοί ούτε άχρηστοι.
Οι προβληματισμοί της την οδήγησαν το 2001 να ιδρύσει το Δίκτυο Πολιτικής για τη Φροντίδα στην Κοινότητα. Μία από τις πρωτοβουλίες της οργάνωσης αυτής ήταν το σύστημα «Υποστηρικτών της Ανοιας», που στηρίζει ασθενείς και τις οικογένειές τους. Η πρωτοβουλία αυτή γέννησε ένα κίνημα το οποίο επεκτάθηκε σε όλο τον κόσμο. Οι ρυθμοί της εξάπλωσής του εξέπληξαν ακόμη και τη Σουγκαουάρα, μια πρώην δημοσιογράφο και αρχισυντάκτρια, η οποία εστιάζει σε θέματα κοινωνικής πρόνοιας και που δραστηριοποιείται και σε άλλες οργανώσεις με παρόμοιους στόχους. Με αφορμή τη σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ, η 73χρονη κ. Σουγκαουάρα μίλησε στην εφημερίδα Asahi Shimbun για το δίκτυο που δημιούργησε και πώς έχει εξελιχθεί.
Ερώτηση: Τι ακριβώς είναι οι «Υποστηρικτές της Ανοιας»;
Απάντηση: Είναι άτομα που έχουν κατανοήσει σωστά την ασθένεια και είναι ικανοί να φροντίζουν όσους πάσχουν από αυτήν, όσο και τις οικογένειές τους. Το πρόγραμμα επιμόρφωσής τους ξεκίνησε το 2005, και σήμερα υπάρχουν 9 εκατομμύρια «Υποστηρικτές» μόνο στην Ιαπωνία. Το 2013, η Βρετανία ξεκίνησε ένα σύστημα «Φίλων της Ανοιας», κάνοντας αναφορά στο ιαπωνικό δίκτυο. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες έχουν αναπτύξει ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία, η Δανία και η Ολλανδία. Στην Ασία, το ίδιο έχουν κάνει η Νότια Κορέα και η Κίνα. Ο συνολικός αριθμός των συμμετεχόντων έχει φτάσει περίπου τα 12 εκατομμύρια άτομα σε 11 χώρες (ώς τον Απρίλιο του 2017). Οι αριθμοί αυτοί ξεπερνούν σαφώς τις προσδοκίες μου. Πιστεύω ότι αντανακλούν τον τεράστιο προβληματισμό που υπάρχει για την άνοια.
Ερώτηση: Πώς προέκυψε η πρωτοβουλία;
Απάντηση: Το 2004, όταν εργαζόμουν ως αρχισυντάκτρια σε θέματα κοινωνικής πρόνοιας, το υπουργείο Υγείας και Εργασίας άλλαξε την ορολογία με την οποία αναφερόταν στην άνοια, καθώς θεωρήθηκε ότι οι όροι που χρησιμοποιούνταν εμπεριείχαν διακρίσεις εις βάρος των ανοϊκών. Αξιωματούχοι του υπουργείου μού ζήτησαν τότε να συνεργαστώ μαζί τους στην εκστρατεία ευαισθητοποίησης του κοινού για το ζήτημα. Στο παρελθόν, η άνοια συνδεόταν με περιγραφές όπως «τρελός» ή «άχρηστος». Η πάθηση συνδεόταν με έντονα συναισθήματα ντροπής. Για τον λόγο αυτόν, πολλοί Ιάπωνες έβλεπαν με φόβο τα γηρατειά. Η άνοια θεωρούνταν ένα σοβαρό ζήτημα το οποίο αντιμετώπιζε η Ιαπωνία καθώς γερνούσε ταχέως ως κοινωνία. Ηταν σαφές ότι εκστρατείες με τη χρήση πόστερ και συμπόσια δεν επαρκούσαν για να ενημερωθεί σωστά ο κόσμος. Γι’ αυτό επινόησα την ιδέα ενός συστήματος που θα επέτρεπε σε οποιονδήποτε να μάθει για την άνοια, με τη στήριξη ενός οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή μιας εταιρείας.
Ερώτηση: Πώς γίνεται κάποιος μέλος;
Απάντηση: Πρέπει πρώτα να παρακολουθήσουν ένα δωρεάν μάθημα 90 λεπτών που εξηγεί τα αίτια και τα συμπτώματα της άνοιας, αλλά και τους τρόπους διαχείρισής της. Τέτοια μαθήματα διεξάγονται καθημερινά στην Ιαπωνία, σε περισσότερα από 100 σημεία. Οι συμμετέχοντες λαμβάνουν περιβραχιόνια που ονομάζονται «πορτοκαλί δαχτυλίδια», που λειτουργούν ως πιστοποιητικά παρακολούθησης του μαθήματος. Αρέσει πολύ στον κόσμο η ιδέα του περιβραχιόνιου. Σε άλλες χώρες χρησιμοποιούν κονκάρδες με σχέδια του λουλουδιού μη-με-λησμόνει. Στην αρχή, ορισμένοι δεν έδειξαν ενθουσιασμό για το σύστημα, αμφισβητώντας την αξία των μη ειδικών «υποστηρικτών». Ωστόσο, το κρίσιμο θέμα δεν ήταν να δημιουργήσουμε νέους ειδικούς, αλλά να έχουμε έναν μεγάλο αριθμό σωστά ενημερωμένων μη ειδικών, χωρίς προκαταλήψεις απέναντι στους ανοϊκούς ασθενείς. Αυτό θα συμβάλει σε μια κοινωνία που θα είναι πιο φιλεύσπλαχνη απέναντι στους ασθενείς και στις οικογένειές τους.
Ερώτηση: Τι οδήγησε στην εξάπλωση του συστήματος διεθνώς;
Απάντηση: Το 2012, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και το ADI (Alzheimer’s Disease International) δημοσίευσαν μια έκθεση που παρουσίαζε την πρωτοβουλία μας ως ένα κίνημα με κρατική υποστήριξη και σκοπό την εξάλειψη των προκαταλήψεων στην κοινωνία σχετικά με την άνοια. Ακόμη και οι αναπτυσσόμενες χώρες έδειξαν μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην πρωτοβουλία μας, καθώς πιθανότατα κι αυτές θα αντιμετωπίσουν δημογραφικό πρόβλημα στο μέλλον.
Ερώτηση: Τι μήνυμα θέλετε να στείλετε στον κόσμο με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για το Αλτσχάιμερ;
Απάντηση: Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, το 2015 υπήρχαν 47,5 εκατομμύρια πάσχοντες από άνοια στον κόσμο. Ο αριθμός αυτός αναμένεται να τριπλασιαστεί έως το 2050. Ο καθένας μας που γερνάει θα μπορούσε να νοσήσει από αυτήν την ασθένεια. Οσοι νοσούν μπορεί να μην ξέρουν την ώρα ή πού βρίσκονται, αλλά θα ήταν προτιμότερο να μπορούν να ζουν μέσα σε μια σχετική ηρεμία, με τους ανθρώπους γύρω τους να τους καθησυχάζουν αντί να τους επικρίνουν. Είναι ένας τρόπος να προστατευθεί η αξιοπρέπεια των ανθρώπων που πάσχουν από άνοια. Οι «Υποστηρικτές της Ανοιας» βοηθούν τον κόσμο να εξοικειωθεί με την ασθένεια. Ελπίζω η πρωτοβουλία να εξαπλωθεί περαιτέρω.
Πηγή: Εφημερίδα «Η Καθημερινή»