Υπάρχουν πλέον σήμερα αρκετές αναφορές υπεροχής της παλαιότερης γενιάς αντιδιαβητικών δισκίων σε σύγκριση με τις νεότερες κατηγορίες, όσον αφορά την συνολική τους επίδραση στην αντιμετώπιση του διαβητικού συνδρόμου.
Παναγιώτης Γ. Χαλβατσιώτης, Επίκουρος Καθηγητής, Β΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική – Μονάδα Έρευνας & Διαβητολογικό Κέντρο Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν»
Η μετφορμίνη που ίσως αποτελεί την πρώτη κατηγορία αντιδιαβητικών δισκίων που εισήχθηκαν στην θεραπεία του τύπου 2 σακχαρώδη διαβήτη ήδη από την δεκαετία του ΄50, όχι μόνο επιτυγχάνει επαρκή ρύθμιση της δυσγλυκαιμίας, σε συγκεκριμένους πληθυσμούς διαβητικών, αλλά παράλληλα συνεισφέρει στη μείωση δύο άλλων παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, που συνήθως συνυπάρχουν, όπως του σωματικού βάρους και της LDL-χοληστερόλης. Επίσης ενώ η ροσιγλιταζόνη είχε ενοχοποιηθεί στο παρελθόν για αυξημένο κίνδυνο παρενεργειών από το καρδιαγγειακό, εντούτοις από τη μετανάλυση δεν προέκυψαν επιβαρυντικά στοιχεία. Οι μελέτες σύγκρισης ξεκίνησαν επειδή το κόστος της νεότερης γενιάς αντιδιαβητικών δισκίων είναι πολύ υψηλό σε σύγκριση με εκείνα της προηγούμενης γενιάς. Δεδομένου ότι η επίπτωση του διαβήτη στο γενικό πληθυσμό αυξάνεται γεωμετρικά, η συνολική φαρμακευτική δαπάνη θα ήταν δυσβάσταχτη και μη επαρκώς κατοχυρωμένη εάν χωρίς επαρκή στοιχεία υπήρξε αντικατάσταση της συμβατικής αντιδιαβητικής αγωγής με τους νεότερους παράγοντες. Επιδημιολογικά ο τύπου 2 σακχαρώδης διαβήτης έχει συσχετισθεί με αυξημένη συχνότητα αλλά και θνητότητα από ένα μεγάλο φάσμα κακοηθειών. Η χορήγηση μετφορμίνης σε πολλές μελέτες συσχετίσθηκε με μείωση τόσο της εμφάνισης όσο και της θνητότητας από νεοπλασίες και πολλά ερευνητικά προγράμματα προσπαθούν να εξακριβώσουν τους μηχανισμούς εκείνους που ο αντιδιαβητικός αυτός παράγοντας επιτυγχάνει και αντικαρκινικές δράσεις σε πλειάδα νεοπλασματικών ιστών.
Οι από του στόματος χορηγούμενοι αντιδιαβητικοί παράγοντες παλαιότερης γενιάς ταξινομούνται στις ακόλουθες κατηγορίες:
⦁ Διγουανίδια
⦁ Σουλφονυλουρίες
⦁ Μετιγλινίδες
⦁ Γλιταζόνες (θειαζολιδινεδιόνες)
⦁ Αναστολείς α-γλυκοσιδάσης
Οι αντιδιαβητικοί αυτοί παράγοντες στον τύπου 2 σακχαρώδη διαβήτη, στοχεύουν στην αντιμετώπιση της μη επαρκούς ινσουλινοέκκρισης και της μειωμένης ινσουλινικής ευαισθησίας. Χορηγούνται όταν η εφαρμογή των ειδικών διαιτητικών οδηγιών, η απώλεια σωματικού βάρους και η αυξημένη φυσική δραστηριότητα δεν αποδώσουν. Δεν χορηγούνται στον διαβήτη της κύησης που έχει ανάλογους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς όυτε στον τύπου 1 σακχαρώδη διαβήτη.
Τα διγουανίδια με κύριους εκπροσώπους την μετφορμίνη και την φαίνφορμίνη που όμως δεν κυκλοφορεί στις περισσότερες χώρες λόγω του αυξημένου κινδύνου ανάπτυξης γαλακτικής οξέωσης, ασκούν την αντιδιαβητική τους δράση κύρια με την αναστολή της ηπατικής νεογλυκογένεσης. Για το λόγο αυτό κατηγοριοποιούνται ως σκευάσματα που αντιμάχονται την αυξημένη ινσουλινοαντίσταση στο ήπαρ αλλά και σε ένα μικρότερο ποσοστό στον μυϊκό ιστό. Υπάρχουν πολλά σκευάσματα μετφορμίνης στην ελληνική φαρμακευτική αγορά με δόση 850 ή 1000 mg/δισκίο αλλά και σε συμπαγείς συνδυασμούς με άλλους αντιδιαβητικούς παράγοντες όπως σουλφονυλουρίες, αναστολείς DPP-4 και των SGLT-2 υποδοχέων. Όλες οι ανά τον κόσμο επιστημονικές εταιρείες προτείνουν στις οδηγίες τους η μετφορμίνη να αποτελεί την αντιδιαβητική θεραπεία ενάρξεως εκτός από τις περιπτώσεις εκείνες που παρατηρείται δυσανεξία στο φάρμακο ή τα έκδοχά του. Ο ευμενής της ρόλος της θεραπείας με μετφορμίνη εκτός από την υπογλυκαιμική, στην σταθεροποίηση του σωματικού βάρους και των άλλων παραμέτρων της καρδιαγγειακής επιβάρυνσης, στην γονιμότητα σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, στη μείωση των νεοπλασιών, σε συνδυασμό με τον μηδαμινό κίνδυνο εμφάνισης υπογλυκαιμικών επεισοδίων την έχουν αναδείξει ως σκεύασμα με τις πολυτιμότερες αντιδιαβητικές ιδιότητες. Η γαλακτική οξέωση αποτελεί μια ιδιαίτερα σπάνια αλλά σοβαρή παρενέργειά των γουανιδίων που επιβαρύνει ασθενεί που αποκλειστικά τους χαρακτηρίζει σημαντικού βαθμού νεφρική, ηπατική ή καρδιακή ανεπάρκεια, κατάχρηση αλκοόλης, σηπτική κατάσταση, υποξία, αιμοδυναμική αστάθεια και μεγάλη ηλικία που αποτελούν από μόνες τους καταστάσεις αυξημένου κινδύνου ανάπτυξης γαλακτικής οξέωσης. Τέλος η χορήγησή της διακόπτεται 48 ώρες πριν την έγχυση σκιαγραφικών.
Οι σουλφονυλουρίες αποτελούν την δεύτερη παλαιότερη κατηγορία αντιδιαβητικών σκευασμάτων με κύρια δράση στην διέγερση της ινσουλινοέκκρισης. Οι εκπρόσωποί τους της δεύτερης γενιάς (γλιπιζίδη, γλιβενκλαμίδη, γλιμεπιρίδη) βρίσκονται σε ευρεία χρήση παγκοσμίως αλλά λόγω της παρενέργειας των συχνών υπογλυκαιμικών επεισοδίων, τείνουν να αντικατασταθούν από της νεότερης γενιάς αντιδιαβητικά φάρμακα τους αναστολείς DPP-4 και των SGLT-2 υποδοχέων. Οι σουλφονυλουρίες έχει επίσης δειχθεί να αυξάνουν το σωματικό βάρος στους διαβητικούς πιθανά λόγω της αμυντικής προς τις υπογλυκαιμίες διατροφής. Παρόλα αυτά αποτελεί ακόμα μια συχνή αντιδιαβητική θεραπευτική επιλογή λόγω του πολύ χαμηλού κόστους της αγωγής και επομένως και της εμπορικής διαθεσιμότητάς τους. Οι επιστημονικές εταιρείες προτείνουν την χορήγησή τους ως δεύτερη μετά την μετφορμίνη αγωγή μόνο για τους οικονομικούς λόγους ιδιαίτερα σε οικονομικά ευπαθείς πληθυσμούς.
Οι μετιγλινίδες (νατεγλινίδη και ρεπαγλινίδη) παρουσιάζουν ανάλογη των σουλφονυλουριών δράση, βραχύτερης χρονικής διάρκειας που τα καθιστά πολύτιμα εργαλεία στην αντιμετώπιση των μεταγευματικών αυξήσεων του σακχάρου. Η χρήση τους δεν είναι πλέον ευρεία, συνιστάται να χορηγείται για τους ίδιους λόγους όπως και για τις σουλφονυλουρίες, από τις οποίες όμως κρίνονται πιο ασφαλή όσον αφορά την επέλευση υπογλυκαιμικών επεισοδίων, λόγω της βραχύτερής τους δράσης και της μη υποχρεωτική τους λήψη σε περίπτωση που παραλειφθεί το γεύμα. Υπογλυκαιμία με τις γλινίδες είναι κατά 60% μειωμένη σε σύγκριση με τις σουλφονυλουρίες. Επομένως αποτελούν επιλογή για τα διαβητικά άτομα που τα γεύματά τους λόγω των επαγγελματικών τους για παράδειγμα δραστηριοτήτων καθυστερούν ή παραλείπονται.
Οι γλιταζόνες (πιογλιταζόνη, ροσιγλιταζόνη) αντιμάχονται την ινσουλινοαντίσταση στο ήπαρ, στον λιπώδη ιστό και στους σκελετικούς μύες. Η πρώτης γενιά γλιταζόνη (τρογλιταζόνη) είχε ενοχοποιηθεί για περιπτώσεις οξείας ηπατικής ανεπάρκειας και για το λόγο αυτό αποσύρθηκε από την κυκλοφορία.
Αντίθετα δεν έχει αναφερθεί μέχρι σήμερα κανένα ανάλογο περιστατικό με τις λοιπές γλιταζόνες. Πρόσφατες μελέτες έχουν απενοχοποιήσει την δυσμενή θεώρηση όσον αφορά την καρδιαγγειακή επιβάρυνση και έχουν αναδείξει τις αντιφλεγμονώδεις, αντιθρομβωτικές και αντιαθηρογόνους ιδιότητές τους. Παράλληλα μελέτες έχουν αναδείξει την ευεργετική επίδραση των γλιταζονών πέραν της αντιδιαβητικής, στην υποστροφή της λιπώδους διηθήσεως του ήπατος καθιστώντας τις ως ένα πολύτιμο, φθηνό και ασφαλές θεραπευτικό εργαλείο στην αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2.
Οι αναστολείς της α-γλυκοσιδάσης (ακαρβόζη) καθυστερούν την απορρόφηση των υδατανθράκων της διατροφής από τον εντερικό βλεννογόνο δίνοντας πολύτιμο χρόνο να αντιρροπιστεί η διαταραγμένη και καθυστερημένη έκκριση ινσουλίνης που παρατηρείται στον τύπου 2 διαβήτη. Η ακαρβόζη προκαλεί λόγω της δράσης της διαταραχές από το πεπτικό αλλά είναι ασφαλής γιατί δεν εισέρχεται στην κυκλοφορία ασκώντας τη δράσης της τοπικά στο εντερικό τοίχωμα. Μια μετανάλυση 7 μεγάλων μελετών συσχέτισε την χορήγηση ακαρβόζης με μια σημαντικού βαθμού (35%) μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων, δίνοντας μια επιπλέον ευεργετική θεραπευτική διάσταση της, πέραν της μικρής σε ισχύ αντιδιαβητικής της δραστικότητας.
Συμπερασματικά η προσαρμογή στα απαιτούμενα των καθημερινών υγειινοδιαιτητικών συνθηκών και η εφαρμογή προγραμμάτων φυσικής δραστηριότητας αποτελούν αξιωματικά την πρώτη και κύρια αντιμετώπιση του διαβητικού συνδρόμου. Εάν αυτές οι επιλογές δεν επαρκέσουν, τότε η μετφορμίνη το παλαιότερο αντιδιαβητικό δισκίο, με τις γνωστές πολλά υποσχόμενες και σε πολλούς τομείς ακόμα ανεξερεύνητες θετικές επιδράσεις είναι η πρώτη μας επιλογή. Οι υπόλοιποι παλαιότεροι υπογλυκαιμικοί παράγοντες έχουν ακόμα και σήμερα θέση ως δεύτερο και τρίτο βήμα στη θεραπεία του τύπου 2 σακχαρώδη διαβήτη εξατομικεύοντας τις ανάγκες σύμφωνα με τις ιδιαιτερότητες του κάθε ατόμου με διαβήτη καθώς και τις συν-νοσηρότητες του. Το οικονομικό κόστος όπου απαιτείται θα πρέπει πάντα να λαμβάνεται υπόψη.
Πηγή: Πηγή: «The Doctor»
Τριμηνιαία περιοδική έκδοση για την επιστήμη και τη ζωή / Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2016 / Τεύχος 24