ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Καταναλωτές με αναπηρία

Δεκ 13, 2016 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, ΕΣΑΜΕΑ

Αθήνα: 13.12.2016
Αρ. Πρωτ.: 1872

ΠΡΟΣ: Εθνικό Συμβούλιο Καταναλωτών και Αγοράς (ΕΣΚΑ)
Υπόψη κ. Α. Παπαδεράκη, Γ.Γ. Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή, Προέδρου του ΕΣΚΑ

ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ:
Φορείς -μέλη ΕΣΚΑ
Φορείς-μέλη ΕΣΑμεΑ

ΘΕΜΑ: Καταναλωτές με αναπηρία

Αξιότιμε κ. Πρόεδρε,

Με αφορμή την συνεδρίαση του ΕΣΚΑ στις 19.12.2016, στο οποίο συμμετέχει ως μέλος και η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) -ο γ’ βάθμιος κοινωνικός και συνδικαλιστικός φορέας ατόμων με αναπηρίες και χρόνιες παθήσεις και των οικογενειών τους στη χώρα- επιθυμούμε να θέσουμε υπόψη σας και υπόψη των μελών του Συμβουλίου τα παρακάτω θέματα που σχετίζονται με τους καταναλωτές με αναπηρία:

1. Με την επικύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία η ΕΕ, και στη συνέχεια η χώρα μας με την ψήφιση του Ν.4074/2012 που την επικύρωσε σε εθνικό επίπεδο, ανέλαβαν τις υποχρεώσεις που απορρέουν από αυτή, ενώ η ίδια η Σύμβαση αποτελεί πλέον μέρος του ευρωπαϊκού και εθνικού θεσμικού πλαισίου. Ήδη στην γνωμοδότηση της ΕΟΚΕ με θέμα “Η προσβασιμότητα ως ανθρώπινο δικαίωμα των ατόμων με αναπηρίες” ορθά έχει τονιστεί “[…] ότι οι ακόλουθοι τομείς πολιτικής της ΕΕ πρέπει να εμπεριέχουν μια διάσταση προσβασιμότητας: δικαιοπρακτική ικανότητα, πολιτική συμμετοχή, απασχόληση, κρατικές ενισχύσεις, μεταφορές, εκπαίδευση, πρόσβαση σε αγαθά και υπηρεσίες, έρευνα, εξωτερική πολιτική και στέγαση”.

2. Η ίδια η ΕΕ στην “Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020: Ανανέωση της δέσμευσης για μια Ευρώπη χωρίς εμπόδια” αναγνωρίζει ότι “Η πλήρης οικονομική και κοινωνική συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία αποτελεί σημαντική παράμετρο για την επιτυχία της στρατηγικής Ευρώπη 2020 της ΕΕ, όσον αφορά τη δημιουργία έξυπνης, διατηρήσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης. Η οικοδόμηση μιας κοινωνίας ανοικτής σε όλους δημιουργεί, επιπλέον, εμπορικές ευκαιρίες και προωθεί την καινοτομία. Επειδή αυξάνεται διαρκώς η ζήτηση από καταναλωτές μεγαλύτερης ηλικίας, έχει μεγάλη σημασία, από εμπορική άποψη, να μπορούν να έχουν όλοι εύκολη πρόσβαση σε προϊόντα και υπηρεσίες. […] Οι υφιστάμενες πολιτικές και η ισχύουσα νομοθεσία δεν αντικατοπτρίζουν επαρκώς τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, όπως άλλωστε ούτε η ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών. […]”. Για το λόγο αυτό, η ΕΕ προώθησε την Ευρωπαϊκή Πράξη για την Προσβασιμότητα, η οποία αναμένεται να ψηφιστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατά το πρώτο τρίμηνο του 2017, με στόχο την βελτίωση της ομαλής λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς και την άρση/αποτροπή φραγμών στην ελεύθερη κυκλοφορία προσβάσιμων προϊόντων και υπηρεσιών αλλά και την μεγαλύτερη ένταξη και συμμετοχή των πολιτών με αναπηρία και γ’ ηλικίας στην κοινωνία και την ίση μεταχείριση αυτών ως καταναλωτών διασφαλίζοντας την πρόσβασή τους σε αγαθά και υπηρεσίες.

3. Παράλληλα, οι νέες Οδηγίες (ΕΚ) 2014/24 και 2014/25 σχετικά με τις δημόσιες προμήθειες και με τις προμήθειες φορέων που δραστηριοποιούνται στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών αντίστοιχα, οι οποίες ενσωματώθηκαν στο εθνικό δίκαιο με τον Ν.4412/2016 (βλ. άρθρο 54)  , καθιστούν πλέον υποχρεωτική την πρόβλεψη τεχνικών προδιαγραφών που θα  λαμβάνουν υπόψη τα κριτήρια προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρίες ή τον σχεδιασμό για όλους τους χρήστες  σε όλες τις σχετικές προκηρύξεις.

Σήμερα παρά τις παραπάνω θεσμικές προβλέψεις, οι καταναλωτές με αναπηρία και αυτοί με ανάγκες παρόμοιες με των ατόμων με αναπηρία (π.χ. καταναλωτές με χρόνιες παθήσεις, άτομα γ’ ηλικίας) εξακολουθούν να παραμένουν χωρίς ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματά τους και τους κανόνες εμπορίου. Οι αναπηρικοί φορείς δεν έχουν πρόσβαση σε όλους τους πολίτες με αναπηρία, παρά μόνο στα μέλη τους. Συνεπώς η όποια διάχυση της ενημέρωσης μέσω των αναπηρικών φορέων είναι πολύ μικρή. Αυτό δικαιολογεί και τον μικρό αριθμό καταγγελιών από καταναλωτές με αναπηρία και παρόμοιες ανάγκες, οι οποίοι ούτως ή άλλως -λόγω του καθημερινού αποκλεισμού που βιώνουν – δυσπιστούν για την αποτελεσματικότητα αυτών και αποφεύγουν συστηματικά την εμπλοκή με δημόσιες αρχές και διαμεσολαβητικές δομές.

Οι καταναλωτές με αναπηρία δεν έχουν άμεση πρόσβαση ούτε καν στις συμβάσεις. Καμία δε συντάσσεται π.χ. σε γραφή Braille ή με μεγαλύτερους χαρακτήρες ή σε μορφή easy to read ή σε DVD με διερμηνεία νοηματικής. Ούτε καν το κείμενο της εγγύησης δεν παρέχεται σε μορφές προσβάσιμες σε άτομα με αναπηρία. Ούτε ακόμη οι οδηγίες χρήσης ενός προϊόντος ή τα βασικά συστατικά του ή και αυτές οι διαδικασίες παραπόνων. Οι ιστοσελίδες δεν είναι προσβάσιμες (ούτε καν αυτή της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή) άρα ούτε το ηλεκτρονικό εμπόριο. Οι τραπεζικές υπηρεσίες επίσης. Η αγορά των ασφαλιστικών υπηρεσιών εγείρει πολλά εμπόδια γιατί ταυτίζει την αναπηρία (φυσική κατάσταση) με την ασθένεια. Επομένως τα άτομα με αναπηρία δυσχεραίνονται υπέρμετρα να λειτουργήσουν αυτόνομα σαν καταναλωτές, να αξιολογήσουν προϊόντα και υπηρεσίες, ρήτρες συμβάσεων κ.λπ.

Παράλληλα, οι φορείς καταναλωτών μη διαθέτοντας κουλτούρα αναπηρίας συνήθως δεν ενσωματώνουν τη διάσταση αυτής στις πολιτικές αλλά ούτε και στις καμπάνιές τους.

Η ελληνική Πολιτεία αντίστοιχα δυσχεραίνεται να εξειδικεύσει και διαχύσει τη διάσταση της αναπηρίας στις πολιτικές και δράσεις της που απευθύνονται στο γενικό πληθυσμό, περιοριζόμενη συνήθως σε εξειδικευμένες στρατηγικές, πολιτικές κ.λπ. στοχευμένες στους  πολίτες με αναπηρία, αντί της αξιοποίησης των αρχών του “Σχεδιασμού για Όλους” για την παραγωγή ενιαίων και συνεκτικών στρατηγικών, πολιτικών κ.λπ.

4. Η εμπειρία έχει επίσης αποδείξει ότι και οι κατασκευαστές/ προμηθευτές -όπως συμβαίνει και με τις δημόσιες υπηρεσίες- αγνοούν τις αρχές του «Σχεδιασμού για όλους», γεγονός που θα δυσχεράνει πολύ την προσαρμογή τους στις απαιτήσεις του νέου ευρωπαϊκού και εθνικού θεσμικού πλαισίου, ιδιαίτερα αυτού που αφορά στις δημόσιες προμήθειες, εάν δεν ληφθούν έγκαιρα τα κατάλληλα μέτρα και δεν ενημερωθούν για τη νέα λογική σχεδιασμού προϊόντων και υπηρεσιών και τις απαιτήσεις της νομοθεσίας.

5. Σε συνέχεια των παραπάνω η ΕΣΑμεΑ θεωρεί απόλυτα αναγκαία τα παρακάτω:

5.1. προσαρμογή του εθνικού θεσμικού πλαισίου περί καταναλωτών και εμπορίας (συμβατικής και ηλεκτρονικής μορφής) στο πνεύμα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία και ενσωμάτωση της διάστασης της αναπηρίας και της προσβασιμότητας σε αυτό. Ο νέος Κώδικας Καταναλωτικής Δεοντολογίας είναι ένα θετικό βήμα σε αυτή την κατεύθυνση εάν και εφόσον καταστεί υποχρεωτικός και δεν παραμείνει σε επίπεδο συστάσεων.

5.2. εντοπισμό και τακτοποίηση μέσω θεσμικών ρυθμίσεων (κανονισμοί, οδηγίες κ.λπ.) όλων των θεμάτων που εγείρουν διαρκή εμπόδια στην ισότιμη δραστηριοποίηση καταναλωτών με αναπηρία (π.χ. ασφαλίσεις ζωής, τραπεζικές υπηρεσίες, ηλεκτρονικό εμπόριο κ.λπ.)

5.3. κωδικοποίηση των προβλέψεων της ευρωπαϊκής και εθνικής νομοθεσίας περί καταναλωτών και εμπορίας σε απλή και κατανοητή από τους καταναλωτές γλώσσα και σε μορφές προσβάσιμες σε καταναλωτές με αναπηρία και ανάρτηση στην ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή, η οποία πρέπει να γίνει προσβάσιμη σύμφωνα με τις προδιαγραφές που ορίζει η Υπ. Απόφαση με αριθ. ΥΑΠ/Φ.40.4/1/989 (ΦΕΚ 1301 Β/ 12.04.2012) «Κύρωση Πλαισίου Παροχής Υπηρεσιών Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης»,

5.4. διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης καταναλωτών με αναπηρία σε μορφές προσβάσιμες σε αυτούς,

5.5. διεξαγωγή εκστρατειών ενημέρωσης φορέων καταναλωτών σε θέματα αναπηρίας και προσβασιμότητας,

5.6. δημιουργία εργαλείων για τη διευκόλυνση παραγωγών και προμηθευτών να ενσωματώσουν τη διάσταση της αναπηρίας και την προσβασιμότητα στα αγαθά και υπηρεσίες που προωθούν στην αγορά,

5.7. διαρκή συνεργασία με το αναπηρικό κίνημα για την υλοποίηση των παραπάνω προτάσεων.

Αξιότιμε κ. Πρόεδρε,

Η ΕΣΑμεΑ με τη συμμετοχή της στην συνεδρίαση της 19.12.2016 και δια μέσου της παρούσας επιστολής της και των θέσεών της που ανέπτυξε παραπάνω ελπίζει να διασφαλίσει τη στήριξη του ΕΣΚΑ για την προώθηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών με αναπηρία αλλά και την απρόσκοπτη εφαρμογή από τη χώρα μας του νέου θεσμικού πλαισίου που προωθεί η ΕΕ (δημόσιες προμήθειες, Ευρωπαϊκή Πράξη για την Προσβασιμότητα κ.λπ.).

Με εκτίμηση

Ο Πρόεδρος
Ι. Βαρδακαστάνης

Ο Γεν. Γραμματέας
Χρ. Νάστας

Μετάβαση στο περιεχόμενο