ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Αφιέρωμα: Ψωρίαση και Κνίδωση

Οκτ 31, 2016 | ΘΕΜΑΤΑ ΤΥΦΛΟΤΗΤΑΣ, Ιατρικά

Κατανοώντας την ψωρίαση: Η ψωρίαση είναι μία συστημική φλεγμονώδης πάθηση που χαρακτηρίζεται από επηρμένες λεπιδώδεις βλάβες στο δέρμα. Προσβάλλει περίπου 14 εκατομμύρια άτομα στην Ευρώπη και περίπου 125 εκατομμύρια άτομα σε ολόκληρο τον κόσμο. Η κατά πλάκας ψωρίαση είναι η πλέον συνήθης μορφή της νόσου και αντιπροσωπεύει περίπου το 80% των ασθενών. Επιπλέον, έως και το 30% των ατόμων με ψωρίαση μπορεί να αναπτύξει ψωριασική αρθρίτιδα.

Παιδική Ψωρίαση: Η εμφάνιση της ψωρίασης μπορεί να προκύψει σε όλες τις ηλικίες, με έξαρση στην εφηβεία, με ηλικία έναρξης πριν τα 25 χρόνια σε περίπου 50% των ασθενών. Επιπλέον, στο 10% των ασθενών η ψωρίαση εμφανίζεται πριν την ηλικία των 10 ετών, ενώ στο 2% εμφανίζεται κάτω των 2 ετών. Η εκδήλωση της ψωρίασης πριν από την εφηβεία δεν είναι συνηθισμένη, και η διάγνωση δε μπορεί να είναι εξακριβωμένη σε νεαρή ηλικία. Οι ψωριασικές πλάκες είναι λιγότερο διηθημένες και λιγότερο λεπιδώδεις, με αποτέλεσμα να εκλαμβάνονται λανθασμένα ως έκζεμα. Τα είδη της ψωρίασης παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, ωστόσο, στα παιδιά κάποιοι τύποι είναι περισσότερο συνηθισμένοι. Η διάγνωση έγκειται στην κλινική εξέταση μόνο, καθώς δεν υπάρχει εργαστηριακή εξέταση για να επιβεβαιώσει τη διάγνωση. Δε φαίνεται να υπάρχει σαφής διαφορά ανάμεσα στα δυο φύλα. Η ψωρίαση εμφανίζεται σχεδόν εξίσου σε αγόρια και κορίτσια. Στα κορίτσια εκδηλώνεται 1-2 χρόνια νωρίτερα από ό,τι στα αγόρια, γεγονός που συμβαδίζει με πρώιμη έναρξη της εφηβείας.

Η σύγχρονη θεραπευτική προσέγγιση της Ψωρίασης: Η ψωρίαση, παλαιότερα, χαρακτηριζόταν ως μια χρόνια, φλεγμονώδης, υποτροπιάζουσα, δυσίατη δερματοπάθεια. Στις μέρες μας, μετά από χρόνια επιστημονικών μελετών, έχει επιτευχθεί σημαντική πρόοδος αναφορικά με τη διαλεύκανση της παθογένειάς της και επιβεβαίωση του ανοσολογικού μηχανισμού της νόσου.

Έτσι, πλέον, η ψωρίαση θεωρείται μία μη μεταδοτική, αυτοφλεγμονώδης νόσος που μπορεί να συνυπάρχει με πολλά άλλα νοσήματα και έχει σημαντικές επιπτώσεις, τόσο κοινωνικοοικονομικές όσο και στην ποιότητα ζωής των ασθενών. Νεότερα στοιχεία υποδηλώνουν τη γενετική βάση της νόσου, η οποία πιθανώς να ενεργοποιείται από περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως το κάπνισμα, το στρες, το αλκοόλ, η διατροφικές συνήθειες, αλλά και οι λοιμώξεις. Η ψωρίαση είναι μια χρόνια νόσος με την οποία ζουν περισσότερα από 200.000 άτομα στην Ελλάδα. Πρόκειται για νόσο που ξεκινάει από δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και για το λόγο αυτό δεν είναι μεταδοτική.

Πέρα από τις διάφορες δερματικές εκδηλώσεις, η ψωρίαση έχει επιπτώσεις σε όλο τον οργανισμό. Υπολογίζεται ότι 1 στους 3 ασθενείς με ήπια, μέτρια ή και σοβαρή ψωρίαση θα αναπτύξει ψωριασική αρθρίτιδα, που μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη αρθρική καταστροφή. Επιπλέον, τα άτομα με ψωρίαση έχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο να αναπτύξουν μεταβολικό σύνδρομο και καρδιαγγειακή νόσο σε σχέση με το γενικό πληθυσμό.

Η επίδραση της ψωρίασης στην ποιότητα ζωής είναι συγκρίσιμη με εκείνη άλλων χρόνιων και πολύ επιβαρυντικών για την υγεία νοσημάτων, όπως η καρδιακή ανεπάρκεια, ο σακχαρώδης διαβήτης, το έμφραγμα του μυοκαρδίου, ακόμα και οι κακοήθειες. Τα συμπτώματα της ψωρίασης, όπως ο κνησμός, ο πόνος και η εικόνα των ψωριασικών πλακών, προκαλούν άγχος και αίσθημα ντροπής στους ασθενείς. Τα άτομα με ψωρίαση αντιμετωπίζουν προβλήματα στις κοινωνικές, διαπροσωπικές, σεξουαλικές και εργασιακές τους σχέσεις λόγω του έντονου στιγματισμού που απορρέει από την εικόνα της νόσου. Για τους παραπάνω λόγους, η συγκεκριμένη νόσος χαρακτηρίζεται από σημαντική επιβάρυνση της ποιότητας ζωής των ασθενών, ενώ έχει διαπιστωθεί ότι συνδέεται με έντονη ψυχολογική επιβάρυνση, ενεργό κατάθλιψη, αυτοκτονικό ιδεασμό και αλκοολισμό.

Οι Βιολογικοί Παράγοντες: Η θεραπευτική φαρέτρα της ψωρίασης έχει εμπλουτιστεί τα τελευταία χρόνια με την εμφάνιση νέων στοχευμένων θεραπειών, των βιολογικών παραγόντων. Οι θεραπείες αυτές παρουσιάζουν μακροχρόνια αποτελεσματικότητα και σταθερό προφίλ ασφάλειας, ενώ βασικό τους πλεονέκτημα είναι ο έλεγχος της ψωρίασης και των συννοσηροτήτων που σχετίζονται με αυτή. Πιο συγκεκριμένα, οι βιολογικοί παράγοντες έχουν ένδειξη για χρήση και σε ασθενείς με ψωριασική αρθρίτιδα, την πιο συχνή συνοδό πάθηση της ψωρίασης. Πρέπει να τονιστεί ότι είναι σημαντικό ο ψωριασικός ασθενής να αντιμετωπίζεται ολιστικά από τον θεράποντα ιατρό του και οι διάφοροι παράγοντες κινδύνου να αναγνωρίζονται και να αντιμετωπίζονται εγκαίρως. Η ορθή και μακροχρόνια, αλλά κυρίως η έγκαιρη χορήγηση των βιολογικών παραγόντων, βοηθά στη πρώιμη ρύθμιση της ψωρίασης και των συννοσηροτήτων, άρα περιορίζει σημαντικά το κόστος της νόσου. Επιπλέον, η ευεργετική δράση τους βελτιώνει σημαντικά τη ποιότητα ζωής των ασθενών και του περιβάλλοντός τους. Η έγκαιρη παρέμβαση με βιολογικούς παράγοντες, συμβάλει όχι μόνο στην καλυτέρευση της ποιότητας ζωής των ατόμων με ψωρίαση αλλά και στη μείωση των απουσιών από την εργασία, και κυρίως στη βελτίωση της αποδοτικότητας κατά την παραμονή τους στον χώρο της εργασίας. Μάλιστα, τα οφέλη από τη χρήση των καινοτόμων αυτών θεραπειών μεγιστοποιούνται όταν χρησιμοποιηθούν έγκαιρα, με στενή παρακολούθηση από το δερματολόγο και συμμόρφωση του ασθενούς στη θεραπεία.

Υπάρχουν, επίσης, δεδομένα στη διεθνή βιβλιογραφία, κυρίως για τους βιολογικούς παράγοντες που στοχεύουν το μόριο TNF, που συνηγορούν υπέρ της προστατευτικής τους δράσης απέναντι στις περισσότερες συννοσηρότητες που σχετίζονται με την ψωρίαση: Μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων και εμφραγμάτων του μυοκαρδίου, αναστολή της καταστροφής των αρθρώσεων.

Adalimumab: Η αντιμετώπιση της ψωρίασης μπορεί πλέον να γίνει χωρίς καθυστέρηση: Από το 2007, οι ασθενείς με ψωρίαση μπορούν να επωφεληθούν από τη θεραπεία με τη χορήγηση Adalimumab (βιολογικός παράγοντας κατά του TNF) που παράγεται από τη βιοφαρμακευτική εταιρεία AbbVie. Το Adalimumab έχει την έγκριση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων ως θεραπεία 1ης γραμμής, δηλαδή μπορεί να χορηγηθεί άμεσα σε ασθενείς με μέτρια και σοβαρή ψωρίαση χωρίς να χάνεται χρόνος σε άλλες αναποτελεσματικές αγωγές. Μάλιστα, το Adalimumab είναι ο μοναδικός βιολογικός παράγοντας που αποτελεί 1ης Γραμμής συστηματική θεραπεία στην ψωρίαση από την ηλικία των 4 ετών, καθώς η χορήγησή του ενδείκνυται και σε παιδιά με ψωρίαση.

Έχουν περάσει σχεδόν 20 χρόνια από το 1997 όταν το Adalimumab χορηγήθηκε στον 1ο ασθενή. Έκτοτε, έχει χορηγηθεί σε πάνω από 1.000.000 ασθενείς διεθνώς, ενώ έχει 13 διαφορετικές ενδείξεις. Μάλιστα, 4 εξ’ αυτών αφορούν παθήσεις σε παιδιά, γεγονός που καταδεικνύει το σταθερό προφίλ ασφάλειάς του. Εκτός από την ψωρίαση και την ψωριασική αρθρίτιδα, το Adalimumab μπορεί χορηγείται σε ασθενείς με ρευματοειδή αρθρίτιδα, αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα, νόσο του Crohn, ελκώδη κολίτιδα, διαπυητική ιδρωταδενίτιδα, ενώ πρόσφατα έλαβε έγκριση και για τη ραγοειδίτιδα. Επομένως, υπάρχει πολύ μεγάλη εμπειρία στη χορήγηση του συγκεκριμένου φαρμακευτικού σκευάσματος από την ιατρική κοινότητα όχι μόνο των δερματολόγων, αλλά και των ρευματολόγων και των γαστρεντερολόγων.

Μια σημαντική από του στόματος θεραπεία για την ψωρίαση: Η ψωρίαση είναι χρόνιο νόσημα πολλών μορφών με υφέσεις και εξάρσεις, το οποίο αφορά το 3% του γενικού πληθυσμού. Όπως ανέφερε η καθηγήτρια Δερματολογίας – Αφροδισιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κα Χριστίνα Αντωνίου στο πλαίσιο του 25ου Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Δερματολογίας που έγινε στη Βιέννη από 28 Σεπτεμβρίου μέχρι 2 Οκτωβρίου, ψωρίαση δεν υπάρχει μόνο στο δέρμα αλλά και κάτω από αυτό, όπου υπάρχει συστηματική φλεγμονή και έτσι ο ασθενής μπορεί στη συνέχει να παρουσιάσει ψωριασιακή αρθρίτιδα. Η θεραπεία δεν είναι ποτέ ίδια για όλους τους ασθενείς, κάθε ένας είναι μια ξεχωριστή περίπτωση λόγω των μορφών και την έκταση που παρουσιάζει, τόνισε η κα Αντωνίου και γι αυτό όπως είπε, ο θεράπων ιατρός πρέπει πρωτίστως να ταξινομήσει τη μορφή και στη συνέχεια να καταλήξει σε θεραπεία.

Στη θεραπεία ισχύει ο κανόνας του 10 όπου πάνω από αυτό το νούμερο κατατάσσεται πλέον ο ασθενής στη μορφή που είναι πολύ βαριά. Όπως ανέφερε η καθηγήτρια κα Αντωνίου, τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει η αντιμετώπιση της ψωρίασης. «Η φαρέτρα μας είναι πιο πλούσια από ποτέ» είπε χαρακτηριστικά και συνέχισε. «Η απρεμιλάστη είναι ένας εκλεκτικός αναστολέας ο οποίος διευκόλυνε τη ζωή των ασθενών. Δρα ενδοκυτταρικά αναστέλλοντας το ένζυμο φωσφοδιαστεράση4 και έτσι ρυθμίζει τις κυττοκίνες.» Η απρεμιλάστη είναι μια νέα, ελπιδοφόρα και εξαιρετικά σημαντική δραστική ουσία, ένας εκλεκτικός αναστολέα της PDE4, η οποία αξίζει να σημειωθεί, είναι η πρώτη από του στόματος θεραπεία που λαμβάνει έγκριση για ασθενείς με ψωρίαση τα τελευταία 20 χρόνια και η πρώτη από του στόματος θεραπεία που λαμβάνει έγκριση για την ψωριασική αρθρίτιδα τα τελευταία 15 χρόνια. Η απρεμιλάστη είναι φάρμακο της εταιρείας Celgene που στην Ελλάδα εκπροσωπείται από την GENESIS Pharma.

Έχει δοκιμαστεί στην ψωρίαση κατά πλάκας γιατί αυτή είναι η τυπική μορφή ψωρίασης σε πολλές κλινικές μελέτες, όμως αξίζει να σημειωθεί ότι η παρουσίαση της στον τομέα της θεραπείας θα είναι πολύ σημαντική στο μέλλον καθώς οι μελέτες για το συγκεκριμένο αναστολέα διευρύνονται και σε άλλα θεραπευτικά πεδία. Όπως σημείωσε η κα Αντωνίου, η απρεμιλάστη θεωρείται από τους ερευνητές το κατάλληλο θεραπευτικό «μέσο» και για άλλα αυτοφλεγμονώδη νοσήματα όπως έχουν χαρακτηρισθεί. Συγκεκριμένα, η απρεμιλάστη είναι η πρώτη θεραπεία της Celgene στον τομέα των Αυτοάνοσων-Φλεγμονοδών νόσων.

Ωστόσο, όπως ανέφερε, εκτός από τις δύο ενδείξεις που πήρε αυτή τη στιγμή η Celgene μελετά την απρεμιλάστη και για άλλες θεραπευτικές περιοχές, όπως η νόσος του Bechet (Αδαμαστιάδη), ο λύκος, η ελκώδης κολίτιδα, η νόσος του Crohn και η ατοπική δερματίτιδα. Αναφορικά με τη συνολική δράση της απρεμιλάστης όπως είπε η καθηγήτρια, οι συνοσηρότητες είναι το μεγάλο «αγκάθι» στην αντιμετώπιση της κάθε νόσου. Οι συνοσηρότητες οφείλονται στη συστηματική φλεγμονή και αν ένα φάρμακο σταματάει αυτή τη φλεγμονή, τότε δεν θα εξελιχθεί η νόσος. Η απρεμιλάστη είναι απόλυτα ασφαλής για τον ασθενή καθώς, δεν είναι νεφροτοξικό φάρμακο όπως άλλα και συνεπώς ο ασθενής δεν χρειάζεται να κάνει τακτικά εξετάσεις ηπατολογικές κ.λπ. Η δόση των 30mg πρωί – βράδυ είναι η ενδεδειγμένη και σ’ αυτήν ανταποκρίνονται μεγάλο ποσοστό ασθενών.

Η απρεμιλάστη πήρε έγκριση σε δύο θεραπευτικές ενδείξεις: Για τη θεραπεία της μέτριας έως σοβαρής χρόνιας κατά πλάκας ψωρίασης σε ενήλικες ασθενείς οι οποίοι δεν ανταποκρίθηκαν, ή έχουν κάποια αντένδειξη, ή εμφάνισαν μη ανοχή σε άλλη συστημική θεραπεία, συμπεριλαμβανομένης της κυκλοσπορίνης, της μεθοτρεξάτης ή του ψωραλενίου και της υπεριώδους ακτινοβολίας Α (PUVA). Ως μονοθεραπεία ή σε συνδυασμό με Τροποποιητικά της Νόσου Αντιρρευματικά Φάρμακα (DMARDs), για τη θεραπεία της ενεργού ψωριασικής αρθρίτιδας (PsA) σε ενήλικες ασθενείς οι οποίοι είχαν ανεπαρκή ανταπόκριση ή εμφάνισαν μη ανοχή σε προηγούμενη θεραπεία με DMARD. Όπως παρατηρήθηκε σε όλες τις κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ, η απρελιμάστη δεν έδωσε σοβαρές ανεπιθύμητες αντιδράσεις. Οι πιο συχνά αναφερθείσες ήταν διάρροια, ναυτία, λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού και κεφαλαλγία. Οι αντιδράσεις από το γαστρεντερικό ήταν κατά κύριο λόγο ήπιας έως μέτριας βαρύτητας, ενώ μόνο το 0,3% των περιστατικών διάρροιας και το 0,3% των περιστατικών ναυτίας που αναφέρθηκαν ήταν βαριάς μορφής. Σύμφωνα με τους ειδικούς, οι ανεπιθύμητες αντιδράσεις παρουσιάστηκαν εντός των πρώτων 2 εβδομάδων θεραπείας και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχώρησαν εντός 4 εβδομάδων. Συνολικά, οι περισσότερες ανεπιθύμητες αντιδράσεις θεωρήθηκαν ήπιας ή μέτριας βαρύτητας. Το σημαντικό εύρημα των μελετών, είναι ότι οι ασθενείς όχι απλά ανταποκρίθηκαν στη θεραπεία, αλλά και διατήρησαν αυτή την καλή ανταπόκριση έως και 52 εβδομάδες.

Ακίνδυνη η απρεμιλάστη και στις έγκυες: Το σημαντικό σημείο ωστόσο, στο οποίο στάθηκε η κα Αντωνίου είναι οι περιπτώσεις των εγκύων. Όπως είπε, όταν το φάρμακο το λαμβάνει μια γυναίκα και μείνει κατά λάθος έγκυος δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα και δεν χρειάζεται να διακόψει την εγκυμοσύνη της απλά, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης θα σταματήσει να το λαμβάνει καθώς και κατά τη διάρκεια του θηλασμού και στη συνέχεια μπορεί να μπει και πάλι στη θεραπεία της. Το ίδιο συμβαίνει και στις περιπτώσεις που ο ασθενής είναι ο σύντροφος και μείνει έγκυος κατά λάθος η γυναίκα. Με άλλες θεραπείες το σπέρμα παρουσιάζει πρόβλημα με την απρεμιλάστη όμως δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα στο σπέρμα και κατά συνέπεια στο βρέφος. Σύμφωνα με τους ειδικούς ωστόσο πολλές εγκυμονούσες καταπολεμούν την ψωρίαση με την εγκυμοσύνη άγνωστο για ποιο λόγο. Όπως λένε χαρακτηριστικά, σπάνια μια έγκυος θα παρουσιάσει έξαρση της νόσου.

Υψηλά επίπεδα κάθαρσης στο δέρμα προσφέρει η σεκουκινουμάμπη: Υψηλά επίπεδα κάθαρσης του δέρματος που διαρκεί, στους ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση κατά πλάκας σε διάστημα έως και 4 ετών θεραπείας επιτυγχάνει σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα η σεκουκινουμάμπη της εταιρείας Novartis. Τα εν λόγω ευρήματα παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στο 25ο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας (EADV) στη Βιέννη της Αυστρίας και καταδεικνύουν ότι με τη σεκουκινουμάμπη διατηρούνται σχεδόν στο 100% τα ποσοστά ανταπόκρισης κατά PASI 90 και PASI 100 από το Έτος 1 έως το Έτος 4. Η σεκουκινουμάμπη είναι ένα πλήρως ανθρώπινο μονοκλωνικό αντίσωμα που εξουδετερώνει επιλεκτικά την IL-17A. Σύμφωνα με έρευνες, η IL-17A μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διεργασία της ανοσοαπόκρισης του οργανισμού στην ψωρίαση, την αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα (AS) και την ψωριασική αρθρίτιδα (PsA). Μία νέα δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό της Αμερικανικής Ακαδημίας Δερματολογίας επιβεβαιώνει ότι η σεκουκινουμάμπη είναι σημαντικά ανώτερη σε σύγκριση με την ουστεκινουμάμπη στη διατήρηση καθαρού δέρματος στους ασθενείς με ψωρίαση σε διάστημα 52 εβδομάδων.

Ο στόχος της θεραπείας της ψωρίασης είναι το καθαρό δέρμα και η ανταπόκριση βάσει του Δείκτη Έκτασης και Σοβαρότητας της Ψωρίασης (PASI) 90 θεωρείται σημαντική μέτρηση της θεραπευτικής επιτυχίας. Καθαρό ή σχεδόν καθαρό δέρμα (PASI 90) επετεύχθη στο 68,5% των ασθενών κατά το Έτος 1 και αυτό το υψηλό ποσοστό διατηρήθηκε έως το Έτος 4 (66,4%).

Επιπλέον, απολύτως καθαρό δέρμα (PASI 100) επετεύχθη στο 43,8% των ασθενών με ψωρίαση κατά το Έτος 1 και αυτό το ποσοστό (43,5%) διατηρήθηκε έως το Έτος 4. Η μέση βελτίωση της ψωρίασης, όπως μετρήθηκε με βάση τη βαθμολογία του δείκτη PASI, διατηρήθηκε σε ποσοστό άνω του 90% μετά από διάστημα 4 ετών θεραπείας. Ο συνήθης στόχος της θεραπείας, ήτοι η ανταπόκριση PASI 75, επετεύχθη στο 88,5% των ασθενών κατά το Έτος 4.

Σε αυτήν τη μακροχρόνια μελέτη, η σεκουκινουμάμπη εξακολουθεί να εμφανίζει ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας, το οποίο συνάδει με το προφίλ ασφαλείας που τεκμηριώθηκε σε προηγούμενες μελέτες Φάσης ΙΙΙ. Στο συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας παρουσιάστηκαν επίσης αποτελέσματα που παρουσιάζουν τη μακροχρόνια αποτελεσματικότητα (1,5 έτη) της σεκουκινουμάμπης στη θεραπεία της ψωρίασης των χεριών και των ποδιών (παλαμοπελματιαία) που θεωρούνται περιοχές του σώματος οι οποίες παρουσιάζουν δυσκολία στη θεραπεία. Σε ποσοστό περίπου 60% των ασθενών επετεύχθησαν καθαρές ή σχεδόν καθαρές παλάμες και πέλματα με τη σεκουκινουμάμπη, ενώ η βελτίωση συνεχίστηκε για διάστημα 1,5 έτους. Αυτό καταδεικνύει την ισχύ της σεκουκινουμάμπης ως σημαντικής θεραπευτικής επιλογής για ασθενείς με ψωρίαση σε αυτές τις περιοχές του σώματος οι οποίες είναι ζωτικές για την καθημερινή λειτουργία. Είναι γνωστό ότι οι εν λόγω ασθενείς βιώνουν μεγαλύτερο βαθμό ανικανότητας και δυσφορίας σε σύγκριση με τους ασθενείς με ψωρίαση σε άλλες περιοχές του σώματος.

Σύμφωνα με τον Vasant Narasimhan, Παγκόσμιος Επικεφαλής Ανάπτυξης Φαρμάκου και Διευθυντής Ιατρικού Τμήματος της Novartis, οι ασθενείς με ψωρίαση χρειάζονται θεραπείες τις οποίες θα μπορούν να χρησιμοποιούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς να μειώνεται η αποτελεσματικότητά τους και είμαστε ικανοποιημένοι από το γεγονός ότι η σεκουκινουμάμπη αποδεικνύεται μια δυνατή επιλογή για τους ασθενείς. Η σεκουκινουμάμπη είναι εγκεκριμένη σε περισσότερες από 65 χώρες για τη θεραπεία της μέτριας έως σοβαρής ψωρίασης κατά πλάκας, περιλαμβάνοντας τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ιαπωνία, την Ελβετία, την Αυστραλία, τις ΗΠΑ και τον Καναδά.

Στην Ευρώπη, η σεκουκινουμάμπη είναι εγκεκριμένη ως συστηματική θεραπεία πρώτης γραμμής για τη μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση σε ενήλικες ασθενείς. Στις ΗΠΑ, η σεκουκινουμάμπη είναι εγκεκριμένη ως θεραπεία της μέτριας έως σοβαρής ψωρίασης κατά πλάκας σε ενήλικες ασθενείς που είναι υποψήφιοι για συστηματκή θεραπεία ή φωτοθεραπεία. Επιπλέον, η σεκουκινουμάμπη είναι ο πρώτος αναστολέας IL-17A που έχει εγκριθεί σε περισσότερες από 50 χώρες για τη θεραπεία της ενεργού AS και PsA, περιλαμβάνοντας τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις ΗΠΑ. Επιπλέον, η σεκουκινουμάμπη είναι εγκεκριμένη για τη θεραπεία της PsA και της φλυκταινώδους ψωρίασης στην Ιαπωνία. Περισσότεροι από 10.000 ασθενείς έχουν λάβει θεραπεία με σεκουκινουμάμπη στο πλαίσιο κλινικών δοκιμών για πληθώρα ενδείξεων, ενώ έχει χορηγηθεί σε περισσότερους από 50.000 ασθενείς μετά την έγκρισή της.

Καθαρό δέρμα με χρήση αφρού Enstilar: Νέα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο πρόσφατο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας (EADV), αποδεικνύουν ότι η βελτιωμένη κάθαρση του δέρματος με τη χρήση αφρού Enstilar® (καλσιποτριόλη/διπροπιονική βητα μεθαζόνη 50 μg/g / 0,5 mg/g, αφρού Cal/BDP) έχει ως αποτέλεσμα και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ενηλίκων ασθενών με κατά πλάκας ψωρίαση. Τα στοιχεία που παρουσιάσθηκαν στο συνέδριο της EADV βασίζονται σε προηγούμενη κλινική έρευνα Φάσης ΙΙΙ και διάρκειας 12 εβδομάδων -μελέτη PSO-ABLE- η οποία κατέδειξε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα του αφρού Cal/BDP έπειτα από 4 εβδομάδες χρήσης έναντι της αποτελεσματικότητας της γέλης Cal/BDP μετά από 8 εβδομάδες χρήσης-κατέδειξε δηλαδή για τον αφρό Cal/BDP εκτός από μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ταχύτερη δράση. Στα πλαίσια της ανωτέρω κλινικής έρευνας PSO-ABLE και των στοιχείων που έδωσαν οι ασθενείς σχετικά με τις προτιμήσεις τους, ο αφρός Enstilar® είναι ευκολότερος στην εφαρμογή του, καλύτερα ανεκτός και έχει λιγότερες παρενέργειες συγκριτικά με τη χρήση μόνο ισχυρών/πολύ ισχυρών στεροειδών. Στην post-hoc ανάλυση της παραπάνω κλινικής έρευνας, αξιολογήθηκε η βαθμολογία του Δερματολογικού Δείκτη Ποιότητας Ζωής (DLQI) των ασθενών ανάλογα με το βαθμό κάθαρσης του δέρματος –εκτός του τριχωτού της κεφαλής, που δεν υπεβλήθη σε θεραπεία– όπως αυτή αξιολογήθηκε με χρήση του τροποποιημένου Δείκτη Έκτασης και Βαρύτητας της Ψωρίασης (mPASI) και κατηγοριοποιήθηκε σε τρία επίπεδα 50–<75%, 75–<90% ή 90% στις 4 εβδομάδες αγωγής. Όπως δήλωσε ο Καθηγητής κ. Chris Griffiths, επικεφαλής της κλινικής έρευνας, «Η ανάλυση αυτής της κλινικής μελέτης αποδεικνύει σαφώς τη συσχέτιση της πληρέστερης κάθαρσης του δέρματος με τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στους ασθενείς με ψωρίαση. Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι τα οφέλη της θεραπείας με τη χρήση του αφρού Enstilar® δεν περιορίζονται απλώς και μόνο στο δέρμα». «Είναι καθησυχαστικό να βλέπει κανείς ότι εκτός από την αντιμετώπιση των ορατών βλαβών από τη νόσο, οι ίδιοι ασθενείς παρουσίασαν σημαντική βελτίωση στη ζωή τους εν γένει. Για το λόγο αυτό, το υγειονομικό προσωπικό που ασχολείται με τη θεραπεία ατόμων με ψωρίαση οφείλει να λαμβάνει υπόψη του ότι όχι μόνο οι επιπτώσεις της ψωρίασης στη φυσιολογία του ασθενούς αλλά και αυτές στην ψυχολογία του πρέπει επίσης να αντιμετωπισθούν». «Είμαστε στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσουμε τα αποτελέσματα της έρευνας αυτής, βάσει της οποίας αποδεικνύεται ότι το Enstilar® μπορεί να κάνει τη διαφορά στη ζωή των ασθενών με ψωρίαση». Αυτές ήταν οι δηλώσεις του κ. Ραγκoύση, Γενικού Διευθυντή της εταιρίας LEO Pharma Hellas, ο οποίος συνέχισε λέγοντας: «Η συναισθηματική φόρτιση που βιώνουν οι ασθενείς με ψωρίαση είναι πολύ έντονη, αφού τα 3/ 4 των ασθενών δηλώνουν ότι η ασθένεια αυτή επηρεάζει την ποιότητα της ζωής τους. Αυτό και μόνο είναι αρκετό προκειμένου να αντιληφθούμε την αναγκαιότητα λήψης της κατάλληλης θεραπείας και του σωστού σκευάσματος, με στόχο τη βελτίωση τόσο της φυσικής όσο και της ψυχολογικής κατάστασης των ασθενών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το σκεύασμα Enstilar® συμβάλλει στη διασφάλιση αυτού του στόχου». AbbVie & Boehringer ενώνουν τις δυνάμεις τους έναντι της ψωρίασης: Μια νέα παγκόσμια συνεργασία υπογράφηκε μεταξύ των φαρμακευτικών εταιρειών AbbVie και Boehringer Ingelheim με στόχο την ανάπτυξη και τη διάθεση στην αγορά μιας νέας ερευνητικής βιολογικής θεραπείας για την αντιμετώπιση της ψωρίασης. Η συνεργασία αφορά το BI 655066, είναι μονοκλωνικό βιολογικό αντίσωμα έναντι της ιντερλευκίνης-23 (αντι-IL-23), που -σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατης κλινικής μελέτης φάσης 2- έχει υψηλότερη αποτελεσματικότητα έναντι της καθιερωμένης θεραπείας σε ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση κατά πλάκας. Πιο συγκεκριμένα, μετά από χρονικό διάστημα 9 μηνών, 69% των ασθενών που έλαβαν θεραπεία με το BI 655066 διατήρησαν καθαρό ή σχεδόν καθαρό δέρμα (έναντι 30% όσων έλαβαν την καθιερωμένη θεραπεία), ενώ πέτυχαν αυτήν την ανταπόκριση του δέρματος ταχύτερα (περίπου οκτώ εβδομάδες έναντι περίπου 16 εβδομάδων) και για μεγαλύτερο κατά δύο μήνες και πλέον διάστημα (≥ 32 εβδομάδες έναντι 24 εβδομάδων). Επιπλέον, πλήρως καθαρό δέρμα διατήρησε, μετά το πέρας εννέα μηνών, σχεδόν το τριπλάσιο ποσοστό των ασθενών (43% έναντι 15%). Η σύμπραξη των δύο εταιρειών, συνδυάζοντας την τεχνογνωσία της AbbVie στην ανάπτυξη και διάθεση στην αγορά των κορυφαίων βιολογικών παραγόντων παγκοσμίως, με τα κλινικά αποτελέσματα που έχει παρουσιάσει μέχρι σήμερα η Boehringer Ingelheim, μπορεί να δώσει στους ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή ψωρίαση τη δυνατότητα για ουσιαστική βελτίωση της καθιερωμένης θεραπείας τους. Επιπλέον, θα αξιολογηθεί το ενδεχόμενο χρήσης του BI 655066 και για τη θεραπεία της νόσου του Crohn, της ψωριασικής αρθρίτιδας και του άσθματος. Παράλληλα, στο πλαίσιο της συνεργασίας αυτής, η AbbVie αποκτά δικαιώματα στο ερευνητικό σκεύασμα BI 655064, ένα αντι-CD-40 ανοσοδιεγερτικό αντίσωμα, που βρίσκεται επί του παρόντος σε πρόγραμμα ανάπτυξης φάσης 1 από την Boehringer Ingelheim, καθώς και το δικαίωμα επιλογής να προχωρήσει με το πρόγραμμα ανάπτυξής του μετά την ολοκλήρωση των κλινικών αποτελεσμάτων. Ηλεκτρονική εφαρμογή στην υπηρεσία των ασθενών με ψωρίαση: Μια νέα εφαρμογή ήρθε να κάνει πιο εύκολη και πιο «ανθρώπινη» την καθημερινότητα των ασθενών με ψωρίαση. Πρόκειται για την ηλεκτρονική εφαρμογή “MyPso”, η οποία ήρθε και στη χώρα μας και μάλιστα στα ελληνικά έτσι ώστε να είναι κατανοητή και ευκολόχρηστη σε όλους. Η εφαρμογή έχει λάβει έγκριση από τον ΕΟΦ και ο χρήστης μπορεί να την έχει στο κινητό του μπαίνοντας στο iTunes πληκτρολογώντας https://www.appsto.re/gr/HYjLab.i ή στο GooglePlay πατώντας https://play.google.com/store/apps/details?id=com.leopharma.gr.mypso. Προσοχή οι χρήστες πρέπει να μπουν μέσω των εφαρμογών που αναφέρονται πιο πάνω, και όχι απευθείας από το MyPso App – Leo Pharma γιατί δεν θα βρουν την εφαρμογή στα ελληνικά. Η εφαρμογή αυτή σύμφωνα με τους ειδικούς θα βοηθήσει τους ασθενείς να διαχειριστούν την πάθησή τους και να καταλάβουν ότι δεν είναι μόνοι τους σ’ αυτό. Ότι υπάρχουν χιλιάδες άλλοι άνθρωποι που βιώνουν τα ίδια πράγματα και αντιμετωπίζουν τα ίδια προβλήματα. Και επιπλέον όλα αυτά με την ανωνυμία να τους προστατεύει και να μην νιώθουν ότι εκτίθενται σε αγνώστους. Μάλιστα ο Πρόεδρος του Σωματείου Υποστήριξης Ασθενών με Ψωρίαση και Ψωριασική Αρθρίτιδα “ΚΑΛΥΨΩ”, κ. Κωνσταντίνος Λούμος επεσήμανε ότι ο ίδιος χρησιμοποίησε την εφαρμογή και την βρήκε πολύ βοηθητική. Όπως είπε ο κ. Λούμος, οι χρήστες της νέας εφαρμογής “MyPso” μπορούν να συγκρίνουν τα αποτελέσματά τους ανώνυμα με τα αποτελέσματα άλλων χρηστών, γεγονός που δημιουργεί την αίσθηση μιας «κοινότητας», απ’ όπου οι χρήστες μπορούν να ενημερώνονται και να εντοπίζουν κοινές εμπειρίες. Για να φτιαχτεί η εφαρμογή αυτή η LEO Pharma συνεργάστηκε με ανθρώπους από όλο τον κόσμο που πάσχουν από ψωρίαση, με σκοπό να δημιουργήσει μια λειτουργική κι εύχρηστη εφαρμογή που θα τους βοηθήσει να έχουν τον έλεγχο της πάθησής τους, αντιμετωπίζοντάς την με συνέπεια κι αυτοπεποίθηση. Ο κ. Νικόλαος Ραγκούσης, General Manager LEO Pharma Hellas S.A. ανέφερε ότι η εφαρμογή “MyPso” είναι απλή και λειτουργική στη χρήση, και επιτρέπει σε όλους τους ανθρώπους με ψωρίαση να παρακολουθούν την πρόοδό τους με το πάτημα ενός κουμπιού. «Για εμάς, η εφαρμογή αυτή είναι κάτι παραπάνω από ένα πρωτοποριακό τεχνολογικό εργαλείο. Αποτελεί έμπρακτη επισφράγιση της δέσμευσής μας στους ασθενείς, και τις ανάγκες τους, σηματοδοτώντας παράλληλα ένα σημαντικό βήμα ανέλιξης στον κλάδο της δερματολογίας γενικότερα» τόνισε ο κ. Ραγκούσης. Αναλύοντας την εφαρμογή ο Δερματολόγος- Αφροδισιολόγος και Διδάκτωρ του Παν/μίου Charite-Universitawtsmedizin Berlin, κ. Δημήτρης Παπακώστας είπε ότι με την εφαρμογή ο ασθενής μπορεί να παρακολουθεί τα συμπτώματά του και να δημιουργεί ένα ημερολόγιο φωτογραφιών, να εντοπίζει τους παράγοντες έξαρσης του, να καταχωρεί την πορεία της θεραπείας του, να συγκρίνει ανώνυμα τα αποτελέσματα του χρήστη με τα αποτελέσματα άλλων αντίστοιχων χρηστών της εφαρμογής στην Ελλάδα και να δημιουργεί αναφορές για δική του χρήση. Ο ρόλος της Διατροφής στην Ψωρίαση: Το Σωματείο Υποστήριξης Ασθενών με Ψωρίαση και Ψωριασική Αρθρίτιδα, ΚΑΛΥΨΩ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψωρίασης (29 Οκτωβρίου), διοργάνωσε ενημερωτική εκδήλωση με στόχο την ενημέρωση για το «ρόλο της διατροφής στην ψωρίαση». Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με την ευγενική υποστήριξη της LEO HELLAS. Όπως ανέφεραν οι ειδικοί τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στη διατροφή και την ψωρίαση με αποτέλεσμα οι σωστές διατροφικές συνήθειες να αποτελούν ένα σημαντικό μέρος της προσπάθειας αντιμετώπισης της νόσου. Ως πρωταρχική σημασίας παρέμβαση για την αντιμετώπιση της ψωρίασης αποτελεί η απόκτηση ενός υγιούς βάρους. Είναι
απαραίτητο να κατανοήσουμε ότι οι τροφές δεν είναι μόνο μέσα μεταφοράς θρεπτικών συστατικών όπως οι υδατάνθρακες, οι πρωτεΐνες και τα λιπαρά, αλλά ταυτόχρονα -και πάνω απ’ όλα- σημαντικών ουσιών με ισχυρή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση, όπως οι πολυφαινόλες, τα φλαβονοειδή, οι ανθοκυανίνες και οι θειούχες ενώσεις, χρήσιμων στην ψωρίαση. Με οδηγό ορισμένες επιστημονικές γνώσεις, μπορούν όλοι οι ασθενείς με ψωρίαση να μαγειρεύουν νόστιμα και υγιεινά. Επιλέγοντας τα κατάλληλα τρόφιμα και μαγειρεύοντας τα σωστά, χωρίς να γίνονται συμβιβασμοί, όσον αφορά τη γεύση και την απόλαυση που χαρίζει το φαγητό, μπορούν οι ασθενείς όχι μόνο να βελτιώσουν την ψωρίαση τους, αλλά και να μειώσουν τον κίνδυνο ανάπτυξης υπερβολικού βάρους/παχυσαρκίας, μεταβολικών και καρδιαγγειακών νόσων. Η απόκτηση λοιπόν ενός υγιούς σωματικού βάρους μέσα από την αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και με την υιοθέτηση μιας διατροφής κοντά στα πρότυπα της Μεσογειακής Διατροφής, μπορεί να αποτελέσει έναν ισχυρό σύμμαχο για τους ασθενείς που πάσχουν από ψωρίαση».

Η ψωρίαση είναι μία χρόνια φλεγμονώδης, αυτοάνοση δερματοπάθεια, η οποία αφορά στο 2%-4% του πληθυσμού παγκοσμίως. Η Ψωρίαση όμως δεν είναι μόνη. Έχει δικαίως χαρακτηριστεί ως η κορυφή του παγόβουνου καθώς έχει συσχετιστεί με αρκετές συννοσηρότητες. Υπολογίζεται ότι το 73% των ασθενών με ψωρίαση έχουν τουλάχιστον μία συνυπάρχουσα νόσο: ψωριασική αρθρίτιδα, παχυσαρκία, υπέρταση, διαβήτη, υπερλιπιδαιμία, μεταβολικό σύνδρομο, καρδιαγγειακά νοσήματα, φλεγμονώδη νοσήματα εντέρου, ΧΑΠ, αποφρακτική άπνοια ύπνου, ψυχιατρικές διαταραχές, κατάθλιψη, λεμφώματα και σκλήρυνση κατά πλάκας. Η παρουσία αυτών των συνυπαρχουσών παθήσεων καθώς και των φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για αυτές επηρεάζει την επιλογή της θεραπείας. Χαρακτηριστικά μελέτες έχουν δείξει ότι σε ασθενείς με συννοσηρότητες, όπως το μεταβολικό σύνδρομο, η παχυσαρκία, τα καρδιαγγειακά νοσήματα κ.α. θα πρέπει να επιλέγεται ανάλογη συστηματική θεραπεία για την ψωρίαση, ανεξάρτητα της βαρύτητας αυτής, διότι έτσι μειώνεται η πιθανότητα θνησιμότητας από τις συνυπάρχουσες παθήσεις. Με λίγα λόγια οι συννοσηρότητες θα πρέπει να συνυπολογίζονται στην επιλογή της θεραπείας για την ψωρίαση.

Σύμφωνα με την κα Μαρία Πολίτου, Δερματολόγο-Αφροδισιολόγο, Επιμελήτρια Β’, Α’ Πανεπιστημιακή Κλινική Νοσοκομείο Ανδρέας Συγγρός αν η διατροφή βελτιώνει ή ακόμα και μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης των συννοσηροτήτων είναι αυτονόητο ότι θα καταφεύγαμε ενδεχομένως σε ηπιότερες θεραπείες για την ψωρίαση. Επιπλέον, όπως είπε, παρεμβαίνοντας με τη διατροφή στις συνυπάρχουσες παθήσεις π.χ. σάκχαρο, παχυσαρκία, κτλ, θα παρεμβαίναμε και στο προσδόκιμο ζωής αυτών των ασθενών, το οποίο είναι μειωμένο εξαιτίας αυτών των παθήσεων.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Περιοδικό της Αμερικανικής Ακαδημίας Δερματολογίας το 2014 συνδέει την παχυσαρκία με τον αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης ψωρίασης. Ερευνητές ανακάλυψαν ότι η ύπαρξη υψηλότερου Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI) είναι πολύ πιθανόν να οδηγήσει στην εκδήλωση της ψωριασικής αρθρίτιδας, όπως και σε αύξηση των σοβαρών συμπτωμάτων της ασθένειας. Ο Δρ. Wilson Liao, ένας εκ των συντακτών της μελέτης, δήλωσε ότι η παχυσαρκία δίδει πιθανώς το έναυσμα για την εκδήλωση της ψωρίασης σε ανθρώπους που έχουν κάποια προδιάθεση στην συγκεκριμένη νόσο. Οι ερευνητές επίσης ανακάλυψαν ότι σε υπέρβαρα άτομα, που καταφέρνουν να χάσουν βάρος, υπάρχει βελτίωση στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας. Τα λιποκύτταρα «κρύβουν» κυτοκίνες, πρωτεΐνες δηλαδή που μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονές, δήλωσε ο Δρ. Liao. «Υπό την έννοια αυτή, αν κάποιος χάσει βάρος, μειώνεται και το καύσιμο που προκαλεί την πυρκαγιά». Επίσης, μελέτη που δημοσιεύθηκε την ίδια χρονιά στο Βρετανικό Περιοδικό Δερματολογίας αναγνώρισε τη σχέση μεταξύ της απώλειας βάρους και της μείωσης των σοβαρών συμπτωμάτων της νόσου.

Η εν λόγω μελέτη εστίασε στη «διατροφική παρέμβαση» σε συνδυασμό και με συστηματική αντιμετώπιση, συμπεριλαμβανομένης της άσκησης, για περίοδο 20 εβδομάδων. «Ο συσχετισμός μεταξύ της απώλειας βάρους και της βελτίωσης των συμπτωμάτων της νόσου ήταν σαφής», όπως δήλωσε ο Δρ. Luigi Naldi, βασικός συντάκτης της μελέτης του Βρετανικού Περιοδικού Δερματολογίας. «Σε ασθενείς που έχασαν περισσότερο βάρος υπήρξε και σημαντικότερη βελτίωση της νόσου».

Πρόσθεσε, δε, ότι ακόμη και μία μικρή απώλεια βάρους μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το βαθμό νοσηρότητας. Οι επιπτώσεις της διατροφικής παρέμβασης στην νόσο της ψωρίασης σε βάθος χρόνου τίθενται προς περαιτέρω διερεύνηση. Ωστόσο, τα αποτελέσματα της εν λόγω μελέτης δίδουν έμφαση στη σημασία της απώλειας βάρους ως μέρος μίας συνολικής θεραπείας κατά της ψωρίασης και συναφών προς αυτήν ασθενειών σε παχύσαρκους ασθενείς που πάσχουν από τη συγκεκριμένη νόσο.

Ο κος Κων/νος Λούμος, Πρόεδρος Σωματείου Υποστήριξης Ασθενών με Ψωρίαση και Ψωριασική Αρθρίτιδα “ΚΑΛΥΨΩ” επεσήμανε ότι η ισορροπημένη διατροφή, η στοχευμένη στις συμβουλές των ειδικών επιστημόνων διατροφή, μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο με ψωρίαση να βελτιώσει αυτό που αποτελεί πρωταρχικό στόχο του Σωματείου Καλυψώ: Την ποιότητα ζωής του! Για περισσότερες πρακτικές συμβουλές και προτάσεις διατροφής σχετικά με την ψωρίαση, επισκεφθείτε τη σελίδα http://www.psoriasis.qualitycare.gr/.

Η ψωρίαση δεν είναι μεταδοτική: Το «Επιδέρμια» είναι ένας πανελλήνιος σύλλογος ασθενών με ψωρίαση και ψωριασική αρθρίτιδα. Δημιουργήθηκε αποκλειστικά από ασθενείς μέσα από την πρόδηλη ανάγκη τους να διεκδικήσουν και να προασπίσουν τα δικαιώματα των ασθενών με ψωρίαση και ψωριασική αρθρίτιδα. Ένας από τους κύριους στόχους του Επιδέρμια είναι η πληροφόρηση και η ενημέρωση των ασθενών και του οικογενειακού τους περιβάλλοντος, καθώς και οποιουδήποτε ενδιαφερόμενου, για οτιδήποτε νεότερο σχετικά με την ψωρίαση. Απαντώντας στο καίριο ερώτημα όλων, αν η ψωρίαση μεταδοτική; Το Επιδέρμια απαντά «ΌXI δεν είναι μεταδοτική. Δεν προκαλείται από κάποιον ιό ή παθογόνο μικρόβιο. Δεν μπορείτε να την κολλήσετε από κάποιον ή να την μεταδώσετε εσείς σε άλλους.»

Πηγή: Ηλεκτρονικό περιοδικό «Health daily»

Μετάβαση στο περιεχόμενο