ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

19ο τεύχος τού περιοδικού «Θέματα Αναπηρίας»: συνέντευξη

Μαρ 19, 2010 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

Άγγελος Δεληβορριάς
Διευθυντής Μουσείου Μπενάκη
«Η Τέχνη καλλιεργεί και εξανθρωπίζει»

Συνέντευξη: Άννα Θεωνά


Ο αποκλεισμός των ατόμων με αναπηρία ακόμα και από απλά, καθημερινά πράγματα όπως είναι ένας περίπατος, μια ψυχαγωγική δραστηριότητα, μια επίσκεψη σε μουσείο, είναι δυστυχώς μια πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα που οφείλεται τόσο στην έλλειψη προσβάσιμων υποδομών και κατάλληλα προσαρμοσμένων στις ανάγκες που η αναπηρία δημιουργεί, όσο και στη έλλειψη μέτρων που να προωθούν την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην οικονομική, κοινωνική, πολιτική, αλλά και στην πολιτιστική ζωή της χώρας.

Ωστόσο, κάποιες πρωτοβουλίες, έρχονται να συμπληρώσουν αυτό το σημαντικό κενό, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις εκείνες στα άτομα με αναπηρία να ασκήσουν το θεμελιώδες δικαίωμα της απόλαυσης μια θεατρικής παράστασης, μιας έκθεσης, μιας συναυλίας. Φωτεινό παράδειγμα το Μουσείο Μπενάκη που έχει μεριμνήσει με τις απαραίτητες προσαρμογές να μετατραπεί σε ένα ανοιχτό μουσείο σε όλους τους πολίτες, δίνοντας την ευκαιρία στα άτομα με αναπηρία να γευτούν την τέχνη και να καρπωθούν τη γνώση και την πνευματική ανάταση που προσφέρει.


Ο Διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη κ. Άγγελος Δεληβορριάς, μίλησε στα «Θέματα Αναπηρίας» για το Μουσείο, το πολιτισμό, τα άτομα με αναπηρία και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα στη χώρα μας, καθώς και τη σημασία της τέχνης στον αγώνα για την άρση στερεοτύπων και προκαταλήψεων.

Πόσο φιλόξενη και φιλική προς τα άτομα με αναπηρία είναι η Ελλάδα του 21ου αιώνα;

Αυτή η ερώτηση με φέρνει σε δύσκολη θέση, πραγματικά σε πολύ δύσκολη θέση. Δεν ξέρω κατά πόσο η Ελλάδα και πρώτα από όλα η ελληνική Πολιτεία έχει εκπληρώσει το χρέος της απέναντι στους συμπολίτες μας με αναπηρία. Περισσότερο το κάνει η ίδια η κοινωνία που συναισθάνεται την ανάγκη της συμπαράστασης. Ένας μεγάλος αριθμός από ιδρύματα, οργανισμούς φιλικούς προς τους ανθρώπους και τα παιδιά με κάποια αναπηρία λειτουργούν χάρη στην ιδιωτική πρωτοβουλία.

Τώρα, όσον αφορά στους πολιτιστικούς οργανισμούς, ξεκινώντας από τα Πανεπιστήμια και τελειώνοντας στα Μουσεία, στα θέατρα, τους χώρους συναυλιών, πρέπει να ομολογήσω ότι δεν έχω δει, δεν έχω χαρεί με τη συμμετοχή ατόμων με αναπηρία. Δεν τους βλέπω όχι απλώς τόσο συχνά, αλλά σχεδόν καθόλου. Ξέρω, λόγου χάρη, ότι μέσα στις προσπάθειες που κατέβαλε η Πολιτεία για να δείξει το ευρωπαϊκό της πρόσωπο την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν η κατασκευή επί των ανύπαρκτων πεζοδρομίων της Αθήνας ειδικών λωρίδων για τα άτομα με προβλήματα όρασης. Έκτοτε πέρασαν έξι ολόκληρα χρόνια και θα πρέπει να ομολογήσω ότι δεν έχω δει ούτε έναν να περπατάει πάνω σε αυτές τις λωρίδες. Δεν μπορώ να θεωρήσω την κατασκευή αυτών των λωρίδων ως εκδήλωση ενδιαφέροντος της ελληνικής Πολιτείας για τα άτομα με αναπηρία.

Συμφωνείτε με την άποψη ότι ο τρόπος αντιμετώπισης των ατόμων με αναπηρία σε μια χώρα είναι δείκτης πολιτισμού; Αν ναι πόσο «πολιτισμένη» είναι η σύγχρονη Ελλάδα;

Χωρίς συζήτηση. Τον δείκτη του πολιτιστικού επιπέδου μας τον ορίζει π.χ. η ποιότητα των τηλεοπτικών εκπομπών, η ποιότητα των μουσικών ακουσμάτων και γενικά η ποιότητα που μας περιβάλλει. Δεν έχω δει άτομα με αναπηρία. Δίδαξα και στο Πανεπιστήμιο για 20 χρόνια, δεν είδα ένα παιδί με αναπηρία να παρακολουθεί τα μαθήματα. Καταλαβαίνετε τι θέλω να πω. Δεν ξέρω τι κατάσταση επικρατεί στην κατώτατη και τη μέση βαθμίδα της εκπαίδευσης. Δεν ξέρω πόσα από τα παιδιά με τέτοιου είδους προβλήματα έχουν πρόσβαση. Η ελληνική Πολιτεία απέχει από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μια εικοσιπενταετία περίπου και όχι μόνο ως προς αυτό το ζήτημα.

Θεωρείτε ότι οι Έλληνες έχουν αποδεχτεί την αναπηρία ως μέρος της ανθρώπινης ποικιλομορφίας;

Εγώ εκείνο που ξέρω είναι ότι στις παραδοσιακές κοινωνίες, στα χωριά, στα χρόνια πριν τη δικτατορία, οι άνθρωποι με κάποια αναπηρία που ζούσαν στην περιφέρεια ήταν ενταγμένοι κανονικά μέσα στα κοινωνικά σύνολα. Ήταν αποδεκτοί, δεν τους θεωρούσαν ως κάτι το ιδιαίτερο. Αργότερα όμως, άλλαξαν τα πράγματα και δεν κακόπαθαν μόνο τα άτομα με αναπηρία, αλλά και όσοι δεν είχαν καμιά αναπηρία.

Το Μουσείο Μπενάκη είναι πρότυπο προσβασιμότητας και ένα σημαντικό λίκνο πολιτισμού για τη χώρα. Πώς ξεκίνησε αυτή η πρωτοβουλία; Υπάρχει ανταπόκριση από τους πολίτες με αναπηρία;

Οπωσδήποτε έχει αυξηθεί, ναι. Αρκεί να σας πω ότι σε μια από τις τελευταίες εκδηλώσεις που διοργανώσαμε, η προσέλευση ήταν θεαματική. Θα πρέπει επίσης να σας πω ότι στο κτίριο επί της Βασιλίσσης Σοφίας, έγινε πρόβλεψη για να μπορούν να εισέρχονται και να κυκλοφορούν μέσα άνθρωποι με κινητικά προβλήματα και χρήστες αναπηρικού αμαξιδίου, διότι όλα τα νεοκλασικά κτίρια λίγο πολύ έχουν κλίμακες μνημειακές που δεν βοηθούν. Με τη δεύτερη είσοδο όμως, το Μουσείο Μπενάκη το έλυσε αυτό το πρόβλημα. Υπάρχει ανελκυστήρας, που επιτρέπει τη διακίνηση μέσα σε όλους τους χώρους και σε όλα τα επίπεδα του Μουσείου.

Νομίζω ότι θα έπρεπε να εντατικοποιηθεί η προσπάθεια κυρίως ως προς τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Μουσείου, δηλαδή η διοργάνωση ειδικών προγραμμάτων για παιδιά, κάτι που γίνεται, αλλά θα μπορούσε να ενισχυθεί μελλοντικά. Χωρίς συζήτηση, θα μπορούσαν να γίνουν κι άλλα πράγματα. Όταν λέμε προσβάσιμο Μουσείο, αναφερόμαστε γενικότερα στην προσβασιμότητα ενός πνευματικού οργανισμού. Θέλουμε να είναι προσβάσιμο για το σύνολο του κοινωνικoύ σώματος, αν αυτό είναι δυνατό. Δεν αντιμετωπίζουμε τα άτομα με αναπηρία ως ένα ξένο σώμα μέσα στο σύνολο του κοινωνικού ιστού.

Κατά πόσο μπορεί η Τέχνη να συμβάλλει στην άρση των στερεοτύπων γύρω από την αναπηρία;

Η Τέχνη καλλιεργεί. Επιτρέπει στον άνθρωπο να βγάλει στην επιφάνεια και να συνειδητοποιήσει τον ανθρωπισμό του. Ο εξανθρωπισμός του ανθρώπου οφείλεται σε έναν πολύ μεγάλο βαθμό στα γράμματα και τις τέχνες. Οφείλεται και σε άλλους παράγοντες, όπως ο κοινωνικός περίγυρος, η οικογένεια, οι συνθήκες, η καθημερινότητα, αλλά όλα αυτά είναι μεγέθη που αλληλοεπηρεάζονται. Τώρα, το κατά πόσο η Ελλάδα έχει εκδηλώσει το ενδιαφέρον της και την εκτίμησή της για την καλλιτεχνική παραγωγή, είναι μια άλλη ιστορία.

Πως κρίνετε τον τρόπο που παρουσιάζουν τα σύγχρονα ΜΜΕ την αναπηρία;

Δεν διαθέτω τηλεόραση στο σπίτι, δεν βλέπω, οπότε δεν ξέρω τι συμβαίνει. Όσον αφορά σε εφημερίδες και περιοδικά, δεν βλέπω αρκετά θέματα για άτομα με αναπηρία σε κάποιον υπολογίσιμο βαθμό. Είναι λίγη η κάλυψη. Με κάποια καθυστέρηση ας πούμε άρχισε ο ελληνικός τύπος να ασχολείται με ένα άλλο θέμα, το περιβάλλον … εκεί είναι αισθητό το ενδιαφέρον. Αλλά, για τα άλλα ζητήματα, μολονότι αρκετές εφημερίδες αφιερώνουν σελίδες ολόκληρες στα θέματα υγείας και τα λοιπά, η αναπηρία δεν είναι ένα από τα θέματα που θίγουν. Κι από την άλλη είναι φοβερό να προσπαθούν να καλλιεργήσουν τον οίκτο και τα φιλανθρωπικά αισθήματα.

Παρατηρούμε ωστόσο και τάσεις ηρωοποίησης των ατόμων με αναπηρία…

Γι΄ αυτό ακριβώς ανέφερα προηγουμένως και τις συνθήκες που επικρατούσαν παλαιότερα στα χωριά, με ανθρώπους όχι ιδιαίτερα υψηλού γνωστικού επιπέδου. Εκεί τα πράγματα ήταν πολύ πιο απλά, πιο φυσικά. Τα ΜΜΕ επηρεάζουν πολύ τις αντιλήψεις.

Τι πρέπει να αλλάξει;

Θα πρέπει να συναισθανθούν οι αρμόδιοι τι θα όφειλαν να κάνουν. Και στο τέλος, αντί να βάζουν κάτω τις σοφές κεφαλές τους όταν για παράδειγμα φαντάζονται, νομοθετούν ή σχεδιάζουν, ας δουν τι συμβαίνει σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως ας πούμε στα σκανδιναβικά κράτη. Όχι όμως στην Αμερική.

Πέραν από τη διοργάνωση του πολύ επιτυχημένου Emotion Pictures Festival, υπάρχουν στον προγραμματισμό του Μουσείου Μπενάκη κάποια έκθεση προσβάσιμη στα άτομα με αναπηρία όλων των κατηγοριών (ηχητική περιγραφή, ξενάγηση στη νοηματική, γραφή Braille);

Προς το παρόν όχι. Είμαστε ακόμα στα στάδια της ανίχνευσης. Είμαστε ανοιχτοί σε νέες ιδέες, προτάσεις και καινούριες σκέψεις. Είναι ακριβώς η υπευθυνότητα ενός οργανισμού που επιβάλλει να είναι προσεκτικός στα βήματα που θα κάνει.


Βιογραφικό Σημείωμα
Ο Άγγελος Δεληβορριάς γεννήθηκε το 1937 στην Αθήνα, άρχισε τις σπουδές του το 1956 στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης με καθηγητή τον Γιώργο Μπακαλάκη και αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο των Αθηνών. Στο διάστημα αυτό υπηρέτησε ως επιστημονικός βοηθός σε σημαντικές ανασκαφές, ενώ το 1964 ξεκίνησε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Freiburg / Breisgau και το 1965, μετά από επιτυχή διαγωνισμό, διορίστηκε στην Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία. Υπηρέτησε αρχικά στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας υπό την καθοδήγηση του Χρήστου και της Σέμνης Καρούζου. Το 1969, με την υποτροφία της Αlexander von Humboldt Stiftung, άρχισε τη μελέτη της διδακτορικής του διατριβής στο Πανεπιστήμιο του Tubingen. Κατά το διάστημα 1972-1973 συνέχισε τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και στην Ecole Pratique des Hautes Etudes.

Από το 1973 διευθύνει το Μουσείο Μπενάκη, τη ριζική ανάπλαση του οποίου ανέλαβε και ολοκλήρωσε τον Ιούνιο του 2000, οπότε και πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια των νέων εκθεσιακών του χώρων. Έχει δώσει διαλέξεις και συμμετείχε με ανακοινώσεις σε συνέδρια στο Institute of Fine Arts της Νέας Υόρκης, στα Πανεπιστήμια του Αμβούργου, του Wurzburg και του Oslo, του Princeton, της Φιλαδέλφειας, του Bryn Mawr και του Madison/Wisconsin, στο J.Paul Getty Museum του Malibu, στη National Gallery of Art της Ουάσινγκτον, στο Cleveland Museum of Art, στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου και στο Λούβρο, στην Academia dei Lincei, στο Pergamonmuseum του Βερολίνου, στα Μουσεία Μπενάκη και Γουλανδρή, στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη και στην Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών, στη Θεσσαλονίκη και αλλού. Άρθρα και εργασίες του έχουν δημοσιευθεί σε πολλές ελληνικές και διεθνείς εκδόσεις. Έχει οργανώσει πολλές εκθέσεις στο Μουσείο Μπενάκη και στο εξωτερικό, και έχει συμμετάσχει ενεργά στη συγγραφή και την έκδοση των συνοδευτικών τους καταλόγων.

Μετάβαση στο περιεχόμενο