4ο υποκεφάλαιο: Αιτίες τύφλωσης και πρόοδος της ιατρικής επιστήμης κατά το 1ο μισό τού 20ού αιώνα.
Το 1920 στις ΗΠΑ οι εκ γενετής τυφλοί ανέρχονταν σε ποσοστό 10%, το οποίο όμως ελαττώθηκε σημαντικά μέσω της καταπολέμησης της γονοκοκκικής οφθαλμίας των νεογνών και της ευλογιάς. Αμερικανοί ερευνητές είχαν περιγράψει, περίπου 200 διαφορετικές περιπτώσεις τυφλότητας, οι οποίες οφείλονταν στην κληρονομικότητα και από αυτές οι 12 κατέληγαν σε τύφλωση (εκφύλιση κερατοειδούς, διατήρηση κοραίας μεμβράνης, προγήρως καταρράκτης, νεανικό γλαύκωμα, μελαγχρωστική αμφιβληστροειδίτιδα, εκφύλιση ωχράς κηλίδας, συγγενής ατροφία του οπτικού νεύρου, οπισθοβολβική νευρίτιδα, αμαυρωτική ιδιωτεία, βούφθαλμος και μικροφθαλμία). Από τις παραπάνω 12 ασθένειες, το νεανικό γλαύκωμα και η μελαγχρωστική αμφιβληστροειδίτιδα ήταν οι επικρατέστερες και ακολουθούσε η συγγενής ατροφία του οπτικού νεύρου.
Το 1925 οι μαθητές στον Οίκο Τυφλών ήταν 50. Σύμφωνα με πίνακα των τροφίμων που παρατίθεται στη λογοδοσία 1924-1925, οι αιτίες που τους προκάλεσαν την τύφλωση ήταν:
• ιριδοκυκλίτα που προκλήθηκε από γρίπη: 2 περιπτώσεις.
• ιριδοκυκλίτιδα που προκλήθηκε από μηνιγγίτιδα: 2 περιπτώσεις.
• μελαγχρωστική αμφιβληστροειδίτιδα εκ γενετής: 3 περιπτώσεις.
• ατροφία οπτικού νεύρου εκ γενετής: 4 περιπτώσεις.
• ατροφία οπτικού νεύρου που προκλήθηκε από μηνιγγίτιδα: 6 περιπτώσεις.
• συγγενής καταρράκτης εγχειρισμένος, εκ γενετής: 3 περιπτώσεις.
• ατροφία βολβού που προκλήθηκε από οφθαλμία: 4 περιπτώσεις.
• ατροφία βολβού που προκλήθηκε από κερατοειδίτιδα: 1 περίπτωση.
• ατροφία βολβού εκ γενετής: 4 περιπτώσεις.
• ατροφία βολβού που προκλήθηκε από ευλογιά: 1 περίπτωση.
• ατροφία βολβού που προκλήθηκε από ιλαρά: 1 περίπτωση.
• ατροφία βολβού που προκλήθηκε από ιροδοκυκλίτιδα: 1 περίπτωση.
• γλαύκωμα και λεύκωμα ολικό κερατοειδούς που προκλήθηκε από οστρακιά: 1 περίπτωση.
• γλαύκωμα και εξεντέρωση που προκλήθηκε από χτύπημα: 1 περίπτωση.
• γλαύκωμα εκ γενετής: 1 περίπτωση.
• παιδικό γλαύκωμα: 1 περίπτωση.
• εξόρυξη που προκλήθηκε από παιδικό γλαύκωμα: 1 περίπτωση.
• εξεντέρωση εκ γενετής: 1 περίπτωση.
Τις παραπάνω διαγνώσεις έκανε ο γνωστός έλληνας οφθαλμίατρος Β. Αδαμαντιάδης. Παρά την πρόοδο της επιστήμης στην οφθαλμολογία, όπως εμφαίνεται μέσα από τον Τύπο, παρατηρούμε ότι στην Ελλάδα -με βάση τον παραπάνω πίνακα- η τυφλότητα προερχόταν σε μεγάλο ποσοστό από ασθένειες, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί, αν είχαν τηρηθεί οι βασικοί κανόνες υγιεινής στο γενικό πληθυσμό, γεγονός που -προφανώς- δε συνέβαινε.
Η εξέλιξη της ιατρικής επιστήμης και, εν προκειμένω, της οφθαλμολογίας που μας ενδιαφέρει εδώ, απασχόλησε βεβαίως τον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο, από τον οποίο πληροφορούμαστε για τον τρόπο θεραπειών -που θεωρήθηκαν πρωτοπόρες στην εποχή τους- διαφόρων παθήσεων (όπως ο καταρράκτης, η μεταμόσχευση κερατοειδούς, κ.ά.). Ωστόσο, πριν οι επιστήμονες προχωρήσουν σε μεταμοσχεύσεις μοσχευμάτων από άνθρωπο σε άνθρωπο, πειραματίστηκαν επί χρόνια πάνω σε ζώα. Διαβάζουμε ότι το 1908 ο γιατρός Σ. Ζερβός από τη Σμύρνη, ανακοίνωσε σε ιατρικό συνέδριο στη Βουδαπέστη επιτυχείς μεταμοσχεύσεις από ζώο σε ζώο, νεφρών, σπλήνας και οφθαλμών.
Το 1945 ιδρύεται στη Ν. Υόρκη τράπεζα μοσχευμάτων κερατοειδούς χιτώνα. Από το 1935 μέχρι και το 1950 είχαν διενεργηθεί πάνω από 1.500 μεταμοσχεύσεις κερατοειδούς, από τις οποίες οι δύο στις τρεις ήταν επιτυχείς. Στην Ελλάδα το 1950 αναφέρεται επιτυχής μεταμόσχευση κερατοειδούς από οφθαλμίατρο στο Ηράκλειο.
Σύμφωνα με στατιστική τού 1951, η επίκτητη τύφλωση στην Ελλάδα αντιπροσώπευε το 93,32% και οι αιτίες της είχαν ταξινομηθεί ως εξής: ασθένειες (63,79%), ατυχήματα (11,46%), πολεμικά τραύματα (7,61%), άγνωστες αιτίες (10,46%). Η εκ γενετής τύφλωση αντιπροσώπευε το 6,68% και οφειλόταν σε συγγενείς νόσους (συγγενής καταρράκτης, σύφιλη κ.λπ.), σε κληρονομικές νόσους, σε τραυματισμούς κατά τον τοκετό και, σπανιότερα, στην γονοκοκκική οφθαλμία των νεογνών.
Την άνοιξη του 1956 ιδρύθηκε στη Βόννη σύνδεσμος «δωρητών οφθαλμών», προκειμένου μετά θάνατον οι κερατοειδείς των δωρητών να μεταμοσχευθούν σε τυφλούς και ήδη μέσα σε ένα μήνα αριθμούσε 370 μέλη.
