ΝΑΤΑΣΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ,
natpapa@pegasus.gr

Η ιστορία του Γιάννη Κουκούμιαλου, που όντας τυφλός και χωρίς χέρι ψαρεύει στη θάλασσα τα τελευταία 70 χρόνια, η περιπέτεια της ζωής του καραβομαραγκού Δημήτρη Μωράκη, γνωστού με το ψευδώνυμο «Παπόριας» από τη Χίο, αλλά και αυτή του Μάσσιμο από την Αιθιοπία που ζει άστεγος σε μια γειτονιά της Αθήνας βρίσκονται στις «αποσκευές» ενός πολύχρωμου καραβανιού που εδώ και τρία χρόνια ταξιδεύει στην Ελλάδα καταγράφοντας μοναδικές ανθρώπινες ιστορίες.

Με δύο κυκλικές μογγολικές σκηνές (yurt) και ένα αυτοκινούμενο τροχόσπιτο, οι σύγχρονοι νομάδες του Caravan Project ξεκίνησαν ένα μεγάλο οδοιπορικό στην Ελλάδα με σκοπό να φέρουν στο προσκήνιο «ιστορίες ανθρώπων και τόπων που έχουν τη δύναμη να εμπνεύσουν, να συν-κινήσουν και να δημιουργήσουν χώρους αναστοχασμού και μετάπραξης».

Από τα Πομακοχώρια μέχρι την Κρήτη, από το Καστελόριζο μέχρι την οροσειρά του Γράμμου, από τη Μάνη μέχρι το Αγιον Ορος και τη Μυτιλήνη, οι συλλέκτες βιογραφιών του Caravan Project, το οποίο κινείται με την αποκλειστική χορηγία του ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος», ενώνουν τους ανθρώπους μέσα από δράσεις, και εργαστήρια που στήνονται επί τόπου.

«Η ζωή ενός ανθρώπου, η ιστορία ενός τόπου ή μιας κοινωνικής δράσης μπορεί να εμπνεύσει ή να γίνει η αφορμή ώστε να δημιουργηθούν σημαντικά ερωτήματα. Το κίνητρο ήταν να φέρουμε στο φως κάποιες ιστορίες ανθρώπων που στέκονται κάπως μακριά από τον συμβατικό τρόπο ζωής και να τις χρησιμοποιήσουμε μετά με εκπαιδευτικό τρόπο εγκαινιάζοντας έναν δημιουργικό διάλογο. Έτσι σταθμεύουμε σε επτά ελληνικές πόλεις, καλώντας τον κόσμο από τις ντόπιες κοινωνίες να συμμετάσχει ενεργά, σε μια σειρά από πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δράσεις» λέει ο εμπνευστής του Caravan Project, Στρατής Βογιατζής, που μαζί με τη φωτογράφο και ντοκιμαντερίστρια Θέκλα Μαλάμου, την Αλεξάνδρα Σαλίμπα, τον Γιάννη Αδρίμη, τη Μαρία Δασκαλάκη, τη Κατερίνα Αποστολοπούλου, αλλά και μια πλειάδα καλλιτεχνών και επιστημόνων γυρίζουν όλη την Ελλάδα με το πολυπολιτισμικό καραβάνι τους.

«Μετά τη Μυτιλήνη οι επόμενοι σταθμοί μας είναι τα Χανιά, η Καλαμάτα, τα Γιάννενα, η Σαμοθράκη, η Θεσσαλονίκη και, τέλος, η Αθήνα».

Τα προηγούμενα χρόνια το Καραβάνι πραγματοποίησε προβολές σε πλατείες και χωριά, πανεπιστήμια και σχολεία, φυλακές και ευπαθείς ομάδες. «Ομως για πρώτη φορά φέτος επιχειρούμε κάτι διαφορετικό, καθώς μένουμε πλέον σε αυτούς τους τόπους για έναν μήνα ίσως και παραπάνω».

Στόχος της ομάδας είναι να δημιουργήσουν έναν τόπο συνάντησης, «ένα ζωντανό αρχείο ιστοριών, μια οργανική εγκυκλοπαίδεια που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ποικίλους τρόπους και καθώς περνάει ο καιρός αυτό το αρχείο να αποκτήσει μια σπουδαιότητα».

Παράλληλα το Caravan Project απευθύνει ένα ανοιχτό κάλεσμα στις ντόπιες κοινωνίες που επισκέπτεται με σκοπό «να ιχνηλατήσουμε μαζί περάσματα σε περιοχές όπου κατοικούν η μνήμη, η φαντασία, το βίωμα, καταλύοντας την απομόνωση και αναδεικνύοντας τους καρπούς συνευρέσεων, μέσα από τις οποίες εμπλουτίζεται η ανθρώπινη έκφραση και προωθείται η ποικιλομορφία δημιουργικών μορφών πράττειν», όπως δηλώνουν τα μέλη της ομάδας.

«Στο μεγάλο yurt φιλοξενούμε μια έκθεση ανοιχτή στο κοινό, με άξονα τις ιστορίες και το οδοιπορικό μας, στο πλαίσιο της οποίας υλοποιούνται εκπαιδευτικά προγράμματα για μαθητές σχολείων. Εκεί υπάρχει όλο το υλικό που έχουμε συλλέξει εμείς. Μετά στο μικρό yurt μέσα από το εργαστήρι ιστοριών καλούμε τους κατοίκους να συλλέξουν οι ίδιοι τις ιστορίες που τους αφορούν, συνεισφέροντας σε ένα ζωντανό αρχείο, που δημιουργείται για πρώτη φορά στην Ελλάδα», μας λέει ο Στρατής Βογιατζής, ο κοινωνικός ανθρωπολόγος από τη Χίο που έχει εργαστεί μεταξύ άλλων στην Παλαιστίνη ως ερευνητής με θέμα τα παιδιά και την πολιτική βία, ως βοηθός για εκπαιδευτικά θέματα στα «Σπίτια του Πολιτισμού» στην Αβάνα και ως καθηγητής στις τσιγγάνικες κοινότητες της Θεσσαλονίκης.

Ζωντανό αρχείο

Εμπλουτίζοντας ταυτόχρονα το ζωντανό αρχείο ιστοριών, οι κάτοικοι των περιοχών που επισκέπτεται το Καραβάνι θα έχουν την ευκαιρία να δουν τις δικές τους ιστορίες να παίρνουν «σάρκα και οστά» μέσα από την κινηματογράφηση, τη φωτογραφία και τη δημιουργική αφήγηση, που προάγονται μέσα από τις δραστηριότητες του project. Στο ζωντανό αρχείο ιστοριών του Caravan Project (http://www.caravanproject.org) συγκεντρώνονται ήδη ξεχωριστές ανθρώπινες ιστορίες που κινδυνεύουν να χαθούν ή παραμένουν στην αφάνεια.

Κάποια από τα ντοκιμαντέρ που εντάσσονται στις «ιστορίες» του Caravan Project έχουν βραβευτεί και διακριθεί στην Ελλάδα και διεθνώς. Το ντοκιμαντέρ για το «Κοινωνικό Ωδείο» της Θέκλας Μαλάμου και της Αλεξάνδρας Σαλίμπα που εντάσσεται στο αρχείο των ιστοριών του Caravan Project επιλέχθηκε από το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, για να προβληθεί στα σχολεία. Το Κοινωνικό Ωδείο όπου 66 καθηγητές διδάσκουν 100 μαθητές ανεξαρτήτως ηλικίας, είναι μια συλλογικότητα μουσικών στην Αθήνα και ο στόχος του είναι να προσφέρει δωρεάν μαθήματα μουσικής σε όσους επιθυμούν να μάθουν μουσική και δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα.

ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ο τυφλός ψαράς και ο τελευταίος «Παποριάς»

Οι ιστορίες που συλλέγουν οι άνθρωποι του Caravan Project φέρνουν στην επιφάνεια διάφορες κοινωνικές δυναμικές (ρατσισμός, διαφορετικότητα, αυτοπροσδιορισμός, αλληλεγγύη κ.λπ.) και βοηθούν ενεργά στη διαμόρφωση ενός πλαισίου επικοινωνίας πάνω σε μείζονα ζητήματα των καιρών μας.

Ετσι, μέσα από την ανθρώπινη εμπειρία όπως αυτή καταγράφεται στις ιστορίες δίνεται η δυνατότητα στο κοινό αυτών να συζητάει πάνω σε σύγχρονες κοινωνικές δυναμικές, διευρύνοντας έτσι την οπτική του σε ζητήματα που άπτονται της πραγματικότητας που τo περιβάλλει.

70 χρόνια στη θάλασσα

Ο «Τυφλός Ψαράς» της Θέκλας Μαλάμου και του Στρατή Βογιατζή είναι το πρώτο ντοκιμαντέρ από τη σειρά «Ξεχωριστοί Ανθρωποι».

Μέσα από αυτό το ντοκιμαντέρ παρακολουθούμε τη ζωή του Γιάννη Κουκούμιαλου, που όντας τυφλός και χωρίς χέρι, ψαρεύει στη θάλασσα τα τελευταία 70 χρόνια της ζωής του.

Με εικόνες πραγματικές, αυτές των παιδικών του χρόνων, με έναν κόσμο ταξινομημένο και οργανωμένο που κατασκευάζει στο μυαλό του, με τη διαίσθησή του και μια δύναμη θεϊκή, όπως ο ίδιος αποκαλεί, συνθέτει τον χάρτη του και παρέα μ΄ αυτόν ταξιδεύει τα τελευταία εβδομήντα χρόνια μες τη θάλασσα.

Καραβομαραγκός

Ο «Παπόριας», Δημήτρης Μωράκης, ένας από τους τελευταίους καραβομαραγκούς που εδώ και 40 χρόνια μάχεται ώστε να μην εκλείψει το επάγγελμα, περιγράφει στο ντοκιμαντέρ του Στρατή Βογιατζή και του Γιάννη Αδρίμη τη μακρά παράδοσή μας στην ξυλοναυπηγική.

Με ρίζες από τις «αμμουδιές του Ομήρου», ο Δημήτρης Μωράκης ασχολείται με την παραδοσιακή ξυλοναυπηγική από τα 12 του χρόνια δουλεύοντας σκληρά με συνέπεια και αφοσίωση, πατώντας γερά στην παράδοση και ταυτόχρο ναυλοποιώντας νέες κατασκευαστικές ιδέες με την πείρα και την έμπνευση ενός γνήσιου δημιουργού.

Πηγή: Εφημερίδα «Έθνος»