ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Υπόμνημα τής Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία για την προαγωγή των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία ως εργαζομένων ή κρατουμένων) στο σωφρονιστικό σύστημα της χώρας

Μάι 10, 2013 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, ΕΣΑΜΕΑ

Αθήνα/Athens…9-5-2013
Αρ. Πρωτ. / Ref. Nr: 1745

Προς:
Πρόεδρο και Μέλη Ειδικής Μόνιμης
Επιτροπής του Σωφρονιστικού Συστήματος

ΚΟΙΝ:
– Γραφείο Πρωθυπουργού κ. Αντ. Σαμαρά
– Διαρκή Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης
– κ. Αντ. Ρουπακιώτη, Υπουργό Δικαιοσύνης  
– Γενικό Γραμματέα Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
– Φορείς – Μέλη Ε.Σ.ΑμεΑ.

ΥΠΟΜΝΗΜΑ
ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ
για την προαγωγή των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία ως εργαζομένων ή κρατουμένων)  στο σωφρονιστικό σύστημα της χώρας


Κύριε Πρόεδρε και μέλη της Επιτροπής,

Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (Ε.Σ.Α.μεΑ.) έχει και στο παρελθόν έχει επισημάνει την ολοκληρωτική έλλειψη μέτρων ικανών να οδηγήσουν στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία που διαβιούν στα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας συμπεριλαμβανομένων και των ατόμων με αναπηρία που εργάζονται σε αυτά.

Με αφορμή τις εργασίες της Επιτροπής  σας για την Κωδικοποίηση προτάσεων σχετικών με το νέο Σωφρονιστικό Κώδικα, η Ε.Σ.ΑμεΑ. καταθέτει προτάσεις οι οποίες στηρίζονται στις αρχές της νέας δικαιωματικής προσέγγισης για την αναπηρία. Βάσει τη νέας λοιπόν προσέγγισης  η διάσταση της αναπηρίας πρέπει να εντάσσεται σε κάθε τομέα και δράση της κοινωνίας συμπεριλαμβανομένου και τους σωφρονιστικού συστήματος. Άλλωστε η άρση των πάση φύσεως εμποδίων που οδηγούν τα άτομα με αναπηρία στον αποκλεισμό αποτελεί επιταγή και του εθνικού Συντάγματος της χώρας μας (άρθρο 21 παρ. 6) και της Διεθνούς Σύμβασης για τα δικαιώματα των ΑμεΑ, άρθρο 15, 16 & 17).  

Για την οικοδόμηση ενός δίκαιου σωφρονιστικού συστήματος είναι ευνόητο ότι απαιτείται η λήψη πρόσθετων μέτρων για την κάλυψη των αναγκών που προκύπτουν από κάθε κατηγορία αναπηρίας ή χρόνιας πάθησης. Η Εθνική Συνομοσπονδία ΑμεΑ επανέρχεται σε προτάσεις που έχει καταθέσει στις προηγούμενες πολιτικές ηγεσίες του Υπουργείου Δικαιοσύνης δηλώνοντας ταυτόχρονα την αμέριστη συμπαράστασή της για την ανάπτυξη και υλοποίησή τους και θέτοντας στη διάθεσή σας την τεχνογνωσία και εμπειρία που διαθέτει.

Α. ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 η αναπηρία αντιμετωπίζεται στο πλαίσιο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Για τα ανθρώπινα δικαιώματα οι διεθνείς οργανισμοί (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, Συμβούλιο της Ευρώπης, Ευρωπαϊκή Ένωση) έχουν υιοθετήσει σειρά πράξεων. Ωστόσο, οι ριζικές αλλαγές στην προσέγγιση της αναπηρίας, προς την κατεύθυνση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είχαν ως αποτέλεσμα την υιοθέτηση κειμένων ειδικά για την αναπηρία.  Ορισμένα από αυτά συνιστούν κατευθυντήριες γραμμές, ενώ άλλα έχουν εν δυνάμει νομική ισχύ στο βαθμό που επικυρώνονται από τα κράτη μέλη των διεθνών οργανισμών.

Η Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία είναι η κορυφαία δέσμευση της διεθνούς κοινότητας για τα θέματα αναπηρίας. Η Διεθνή Σύμβαση δίνει έμφαση στο σεβασμό των ανθρωπίνων αξιών της αυτονομίας, της ισότητας και της αξιοπρέπειας για τα άτομα με αναπηρία, καταδικάζει την άνιση μεταχείριση και τις διακρίσεις σε όλες τους τις μορφές σε βάρος των ατόμων με αναπηρία, διασφαλίζει την ένταξη της διάστασης της αναπηρίας σε όλα τα υφιστάμενα διεθνή όργανα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και προστατεύει την ποικιλομορφία που χαρακτηρίζει τα άτομα με αναπηρία ως ομάδα πληθυσμού.

Με την υπογραφή της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία από τα κράτη-μέλη του Ο.Η.Ε., συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, τα κράτη καλούνται να προωθήσουν την εφαρμογή μέτρων και πολιτικών σε εθνικό πλέον επίπεδο που θα συμβάλλουν σημαντικά στη μετάβαση από το ιατρικό μοντέλο στο μοντέλο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τα άτομα με αναπηρία.

Εξειδικεύοντας στις αρμοδιότητες της Επιτροπής σας παραπέμπουμε στα βασικά άρθρα της Σύμβασης όπως το Άρθρο 4 «Γενικές υποχρεώσεις», το  Άρθρο 5  «Ισότητα και μη διάκριση», το  Άρθρο 9 «Προσβασιμότητα», το Άρθρο 12 «Ισότητα ενώπιον του νόμου» και το Άρθρο 13 «Πρόσβαση στη δικαιοσύνη» και στη συνέχεια στα άρθρο 15 «Απαλλαγή από βασανιστήρια ή σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία., άρθρο 16 «αΑπαλλαγή από την εκμετάλλευση, τη βία και την κακομεταχείριση» θέτοντας ένα νέο πλαίσιο δράσης στο οποίο πρέπει να κινηθεί ο νέος Σωφρονιστικός Κώδικας.

Εξαιρετικά κρίσιμη για την προσέγγιση του ζητήματος της αναπηρίας είναι η έννοια της ισότητας. Σύμφωνα με τη νέα προσέγγιση. στην αρχή της ισότητας, αυτό που συνιστά διάκριση δεν είναι η διαφορετική αντιμετώπιση των ανθρώπων, αλλά η διαφορετική αντιμετώπιση ανθρώπων που βρίσκονται σε παρόμοια θέση και η όμοια αντιμετώπιση ανθρώπων που βρίσκονται σε διαφορετική θέση. Όσο επικρατεί η άποψη ότι τα «διαφορετικά» άτομα πρέπει να προσαρμόζονται μονόπλευρα στα πρότυπα των «άλλων», τότε είναι αδύνατον να επιτευχθεί πραγματική ισότητα. Για το λόγο αυτό, απαιτείται λήψη μέτρων ίσης και όχι ίδιας μεταχείρισης.

ΓΕΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΔΙΑΧΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ, ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Ο όρος «mainstreaming» σημαίνει τη διάχυση της διάστασης της αναπηρίας στο σύνολο των πτυχών της κοινωνικής ζωής. Τα θέματα των ατόμων με αναπηρία πρέπει να ενταχθούν σε όλες τις πολιτικές και όλα τα επίπεδα της Πολιτείας. Ωστόσο, σε καμιά περίπτωση ο όρος mainstreaming δε πρέπει να αποτελέσει αιτία για την κατάργηση των ειδικών πολιτικών που απευθύνονται στα άτομα με αναπηρία. Η διάσταση της αναπηρίας θα πρέπει να διαχέεται σε όλες τις πολιτικές που αφορούν το συνολικό πληθυσμό, ενώ οι ειδικές υπηρεσίες που απευθύνονται στα άτομα με αναπηρία πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά.

Η αρχή του «mainstreaming» συνδέεται άμεσα με τη μετάβαση από το ιατρικό-ατομικό στο κοινωνικό μοντέλο. Από την υιοθέτηση της αντίληψης ότι η αναπηρία σε μεγάλο βαθμό επηρεάζεται από το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, προκύπτει ότι το ζήτημα της αναπηρίας πρέπει να ενσωματώνεται στις πολιτικές που αφορούν το σχεδιασμό και τη λειτουργία όλων των πτυχών της κοινωνικής ζωής.

Για τη διασφάλιση της αρχής του mainstreaming, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων  πρέπει να προβλέψει την:

• Κατάρτιση Επιχειρησιακού Σχεδίου για τη διάχυση της διάστασης της αναπηρίας και της προσβασιμότητας των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις πολιτικές, διαδικασίες, υπηρεσίες και προγράμματα που αφορούν στον τομέα της δικαιοσύνης, συμπεριλαμβανομένου και του σωφρονιστικού συστήματος.

• Συνεχή διαβούλευση με την ΕΣΑμεΑ και τους Φορείς της σε επίπεδο σχεδιασμού και αξιολόγησης πολιτικών και πιστοποίησης της προσβασιμότητας υποδομών και υπηρεσιών συμπεριλαμβανομένων και των σωφρονιστικών καταστημάτων.

• Διασφάλιση, ανάπτυξη μηχανισμού ελέγχου και πιστοποίηση της προσβασιμότητας στα άτομα με αναπηρία
– των κτιριακών υποδομών συμπεριλαμβανομένων και των τμημάτων κράτησης, σωφρονιστικών καταστημάτων κ.λπ.  
– των ηλεκτρονικών υπηρεσιών (προσβασιμότητα ιστοτόπων σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές WAI-W3C, έκδοση 2.0, σε επίπεδο ΑΑΑ)
– και των εντύπων (χρήση μεγεθυμένων χαρακτήρων, γραφή Braille, κ.λπ.)

του Υπουργείου και των εποπτευόμενων από αυτό Υπηρεσιών και Φορέων (Πρωτοδικεία, Ειρηνοδικεία, Εφετεία Άρειος Πάγος, Σωφρονιστικά Καταστήματα, Υποθηκοφυλακεία κ.λπ.), καθώς και της ασφάλειας των ατόμων με αναπηρίες στις παραπάνω κτιριακές υποδομές σε περιπτώσεις εκτάκτου ανάγκης.

• Καθιέρωση παροχής «ζωντανής» βοήθειας και ενδιαμέσων (συνοδών, επαγγελματιών διερμηνέων της νοηματικής γλώσσας κ.λπ.) προκειμένου να διευκολύνουν την πρόσβαση ατόμων με αναπηρία σε όλες τις συναλλαγές τους με το Υπουργείο και τις εποπτευόμενες από αυτό Υπηρεσίες και Φορείς, καθώς και σε όλες τις νομικές διαδικασίες.

• Λήψη μέτρων – σε συνεργασία με την ΕΣΑμεΑ – για την κατάρτιση / ενημέρωση  σε θέματα αναπηρίας και προσβασιμότητας
– στελεχών του Υπουργείου και των εποπτευόμενων από αυτό Υπηρεσιών και Φορέων
– δικηγόρων, συμβολαιογράφων, δικαστικών λειτουργών και εισαγγελέων, σωφρονιστικών υπαλλήλων κ.λπ.

ώστε να είναι εξοικειωμένοι με τις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις, τα δικαιώματά τους και τις παραβιάσεις αυτών με τις οποίες έρχονται συχνά αντιμέτωποι.

Δ. ΜΕΤΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΙΔΙΑΙΤΕΡΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΙΟΥΝ ΣΤΑ ΣΩΦΡΟΝΙΣΤΙΚΑ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Τα στοιχεία που έρχονται στο φως της δημοσιότητας σε τακτά χρονικά διαστήματα για τις απαράδεκτες συνθήκες διαβίωσης των κρατουμένων στο σύνολο των σωφρονιστικών καταστημάτων της χώρας είναι βέβαιο ότι αφορούν και τους κρατούμενους που είναι άτομα με αναπηρίες και χρόνιες παθήσεις. Από τη στιγμή δε που τα άτομα με αναπηρία έχουν πρόσθετες ανάγκες που προκύπτουν από την αναπηρία τους είναι μαθηματικά βέβαιο ότι οι συνθήκες διαβίωσής τους είναι πολύ πιο σκληρές και τα προβλήματά τους πολλαπλάσια.  

Σε αυτήν τη κατεύθυνση πρέπει να ενεργοποιηθεί η διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 3 του Ν.2776/1999, η οποία ορίζει ρητά «ειδική μεταχείριση των κρατουμένων  όταν δικαιολογείται από τη νομική ή πραγματική κατάσταση του, όπως υποδίκων και καταδίκων, έγγαμων και αγάμων, ανηλίκων, γυναικών, ανδρών, ατόμων με ειδικές ανάγκες ή για τις θρησκευτικές ή άλλες πεποιθήσεις εφόσον γίνεται υπέρ του κρατούμενου και προς εξυπηρέτηση των ειδικών αναγκών που απορρέουν από την κατάσταση στην οποία ευρίσκεται.»

Για να καταστεί όμως ενεργή η ανωτέρω διάταξη απαιτείται – πέρα από τη διασφάλιση της προσβασιμότητας των υποδομών και υπηρεσιών, όπως προαναφέρθηκε στην παρούσα ενότητα – η άμεση λήψη θεσμικών μέτρων, όπως:

• Άμεση στελέχωση των νοσοκομείων και των ψυχιατρείων των φυλακών με ιατρικό, νοσηλευτικό και παραϊατρικό προσωπικό για την παροχή ιατρικής και θεραπευτικής φροντίδας στους κρατούμενους με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις.

• Διασύνδεση των νοσοκομείων των σωφρονιστικών καταστημάτων με τα Γενικά Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία της χώρας και τα Κέντρα Αποκατάστασης των Ατόμων με Αναπηρία.

• Δωρεάν παροχή ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών βοηθημάτων, των  θεραπευτικών μέσων και των αναλωσίμων υλικών τους, στους κρατούμενους με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις.

• Εξατομικευμένη θεραπεία για τους κρατούμενους με ψυχική αναπηρία στα σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας, καθώς και τους ακαταλόγιστους εγκληματίες του άρθρου 69 του Ποινικού Κώδικα.

Αξιότιμοι κύριοι,

Ελπίζουμε στη θετική ανταπόκρισή σας στις προτάσεις μας με στόχο τη διασφάλιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία και της ισότιμης πρόσβασης αυτών στη δικαιοσύνη.
    

Με εκτίμηση

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ
Γ. ΒΑΡΔΑΚΑΣΤΑΝΗΣ

Ο ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
ΧΡ. ΝΑΣΤΑΣ

Μετάβαση στο περιεχόμενο