ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

Σχέδιο Προγράμματος Δράσης ΕΣΑμεΑ για τη Χρονική Περίοδο 2013-2016

Φεβ 8, 2013 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, ΕΣΑΜΕΑ

ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Σχέδιο Προγράμματος Δράσης
Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία
για τη Χρονική Περίοδο 2013-2016

Κείμενο για συζήτηση στο 8ο Τακτικό Εκλογοαπολογιστικό Συνέδριο

Αθήνα
8-9 Φεβρουαρίου 2013


Η Εκτελεστική Γραμματεία και το Γενικό Συμβούλιο της Ε.Σ.Α.μεΑ. καταθέτει στους Συνέδρους του 8ου Εκλογοαπολογιστικού Συνεδρίου το σχέδιο προγράμματος δράσης της Ε.Σ.Α.μεΑ. για την τετραετία 2013-2016.

Οι Σύνεδροι καλούνται να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις/προτάσεις τους επί του σχεδίου προγράμματος δράσης 2013-2016 προκειμένου το νέο Γενικό Συμβούλιο να τις λάβει υπόψη του στην εκπόνηση του τελικού προγράμματος.    


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
2. ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ
3. ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ
3.1 Οργανωτικοί στόχοι
3.2 Κοινωνικοί στόχοι
3.3 Πολιτικοί στόχοι
3.3.1 Εφαρμογή και παρακολούθηση της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ
3.3.2 Αναθεώρηση Συντάγματος και θέματα αναπηρίας
3.3.3 Δημιουργία Κύκλου Δικαιωμάτων του Πολίτη με Αναπηρία στον Συνήγορο του Πολίτη
3.3.4 Σύσταση εξειδικευμένου τμήματος στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία για την αναπηρία
3.4 Στόχοι βελτίωσης των όρων και συνθηκών ζωής
3.4.1 Προσβασιμότητα
3.4.2 Συμμετοχή
3.4.3 Ισότητα
3.4.4 Εργασία
3.4.5 Εκπαίδευση και κατάρτιση
3.4.6 Κοινωνική προστασία
3.4.7 Υγεία


ΕΙΣΑΓΩΓΗ  

Τη χρονική περίοδο εκπόνησης του παρόντος Σχεδίου Προγράμματος Δράσης της Ε.Σ.Α.μεΑ. για τη χρονική περίοδο 2013 – 2016, έχουν λάβει χώρα γεγονότα που επηρέασαν προς αρνητική κατεύθυνση τη διαμόρφωση των πολιτικών για την αναπηρία. Η παρατεταμένη οικονομική κρίση οδήγησε σε σειρά δυσμενών θεσμικών αλλαγών στα θέματα αναπηρίας και σε περιορισμό της χρηματοδότησης του τομέα της κοινωνικής πολιτικής. Οι πρόσφατες αυτές εξελίξεις στην ελληνική οικονομία και κοινωνία επιβεβαιώνουν, με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο, την αντιφατική κατάσταση που διαμορφώνεται διεθνώς στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής τα τελευταία χρόνια.

Από τη μια μεριά, ως αποτέλεσμα των αγώνων του αναπηρικού κινήματος, έχουν διαδοθεί και έχουν γίνει κοινός τόπος αξίες και αρχές που αναφέρονται στα ανθρώπινα δικαιώματα, οι οποίες έχουν αποτυπωθεί σε κείμενα διεθνών οργανισμών και έχουν υιοθετηθεί από την εθνική νομοθεσία της χώρας. Αποκορύφωμα αυτών των θετικών εξελίξεων είναι η Διεθνής Σύμβαση για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ, που πρόσφατα κυρώθηκε από την Ελλάδα με τον ν.4074/2012. Η εν λόγω Σύμβαση συμβολίζει την οριστική μετάβαση της διεθνούς κοινότητας από το ιατρικό στο κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας και συνιστά την οριστική αποδοχή και υιοθέτηση της δικαιωματικής προσέγγισης στην αναπηρία. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι ο αγώνας για την υλοποίησή της θα είναι δύσκολος, σκληρός και επίμονος.

Από την άλλη, τόσο σε επίπεδο πολιτικής όσο και σε θεσμικό επίπεδο, παρατηρείται μία αντίστροφη τάση η οποία οδηγεί στην απαξίωση και τον περιορισμό του χώρου και της εμβέλειας της κοινωνικής πολιτικής, θέτοντας ταυτόχρονα σε σοβαρό κίνδυνο τον πυρήνα των κατακτήσεων στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αυτό που αποσταθεροποιεί τα δικαιώματα είναι η επιδείνωση των οικονομικών όρων για την πραγμάτωσή τους. Η επιδείνωση των οικονομικών προϋποθέσεων για την άσκηση των δικαιωμάτων, τους προσδίδει το χαρακτηριστικό του μη ρεαλιστικού, με αποτέλεσμα η θεσμική κατάργησή τους να είναι πλέον μία τυπική διαδικασία. Στο πλαίσιο αυτό, η αναπηρία, ως ζήτημα δικαιωμάτων, που έχει και οικονομικές διαστάσεις, υφίσταται έντονες πιέσεις.

Με τον τρόπο αυτό δικαιώματα, τα οποία στο σημερινό επίπεδο του πολιτισμού είναι αυτονόητο ότι πρέπει να τα απολαμβάνουν όλοι οι πολίτες, μετατρέπονται σε αγοραία αγαθά και υπηρεσίες. Το αποτέλεσμα αυτής της οπισθοδρόμησης είναι ότι πλέον  προϋπόθεση για την πρόσβαση, σε αυτά τα αγαθά και τις υπηρεσίες, δεν είναι απλώς η ιδιότητα του πολίτη, αλλά η κατοχή ανάλογης αγοραστικής δύναμης.

Στο υφιστάμενο υφεσιακό περιβάλλον βρίσκουν πρόσφορο έδαφος αντιλήψεις  «εθελοντισμού», «φιλανθρωπίας» κ.ά. σε αντιδιαστολή της κοινωνικής αλληλεγγύης και των υποχρεώσεων του κράτους πρόνοιας. Σε επικοινωνιακό επίπεδο, και με αφορμή παρατυπίες στην πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές, εντοπίζονται φαινόμενα συλλήβδην σπίλωσης των ατόμων με αναπηρία αντί της ανάληψης ευθύνης για τους ανεπαρκείς θεσμούς και την πλημμελή λειτουργία τους.

Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι προφανές ότι η εκπόνηση του Προγράμματος Δράσης της Ε.Σ.Α.μεΑ., εκτός από ένα σχέδιο βελτιώσεων της καθημερινής ζωής των ατόμων με αναπηρία, συνιστά μία πολιτική πράξη που αφορά τον πυρήνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι στόχοι του Προγράμματος Δράσης, στη σημερινή περίοδο, εστιάζουν στην κατοχύρωση των κεκτημένων δικαιωμάτων, στην οικοδόμηση σχέσεων κοινωνικής αλληλεγγύης για την αντιμετώπιση των αναγκών, παράλληλα βέβαια με ενέργειες για τη διεύρυνση των κοινωνικών δικαιωμάτων και την έμπρακτη στήριξή τους.

Προϋπόθεση για την επίτευξη των στόχων μας είναι η ενδυνάμωση του αναπηρικού κινήματος σε όρους ανθρώπινου δυναμικού, παραγωγής θέσεων, λειτουργίας των οργάνων και αποτελεσματικής οργάνωσης των διεκδικήσεων του.


1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Για την εκπόνηση του Σχεδίου Προγράμματος Δράσης της Ε.Σ.Α.μεΑ. κρίνεται αναγκαία η ανάλυση του εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος (ανάλυση SWOT). Όσον αφορά το εσωτερικό περιβάλλον, εξετάζονται τα πλεονεκτήματα και οι αδυναμίες του αναπηρικού κινήματος, ενώ για το εξωτερικό περιβάλλον εξετάζονται  οι ευκαιρίες και οι απειλές σε πολιτικό, θεσμικό, οικονομικό και τεχνολογικό επίπεδο.

α. Εσωτερικό περιβάλλον

– Πλεονεκτήματα/ισχυρά σημεία
Σε πολιτικό-συνδικαλιστικό επίπεδο, ισχυρό σημείο είναι το εύρωστο αναπηρικό κίνημα που εκφράζεται τόσο με την Ε.Σ.Α.μεΑ. όσο  και με το ευρύ πλέγμα δευτεροβάθμιων και πρωτοβάθμιων σωματείων σε όλη την Ελλάδα. Η Ε.Σ.Α.μεΑ. αποτελεί κοινωνικό εταίρο και ως εκ τούτου συμμετέχει σε διαδικασίες διαμόρφωσης πολιτικών που άμεσα ή/και έμμεσα αφορούν το ζήτημα της αναπηρίας. Η Ε.Σ.Α.μεΑ. συμμετέχει στις Επιτροπές Παρακολούθησης των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων των αναπτυξιακών παρεμβάσεων που συγχρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, έχει δικαίωμα να παρέχει υπηρεσίες Δια Βίου Μάθησης και έχει αποκτήσει Διαχειριστική Επάρκεια (τύπου Β και Γ) για την υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων. Στα ισχυρά σημεία συμπεριλαμβάνεται επίσης η συσσωρευμένη εμπειρία των αιρετών στελεχών του αναπηρικού κινήματος, καθώς και η επιμόρφωση στελεχών από όλη τη χώρα.

– Αδυναμίες/Αδύνατα σημεία
Σε οργανωτικό-συνδικαλιστικό επίπεδο, υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης της λειτουργίας και κατ’ επέκταση αναβάθμισης των παρεμβάσεων των περιφερειακών και τοπικών σωματείων ατόμων με αναπηρία.

β. Εξωτερικό περιβάλλον

– Ευκαιρίες
Διανύουμε μία περίοδο ωρίμανσης της σύγχρονης προσέγγισης για την αναπηρία η οποία, με τη συμβολή του αναπηρικού κινήματος, έχει αποτυπωθεί σε κείμενα διεθνών οργανισμών, σε μεγάλο βαθμό έχει ενσωματωθεί στο εθνικό θεσμικό πλαίσιο και έχει διαδοθεί σε ευρεία στρώματα της κοινωνίας. Επίσης, στις ευκαιρίες του εξωτερικού περιβάλλοντος εντάσσονται οι χρηματοδοτικές δυνατότητες στο πλαίσιο του (Ε.Σ.Π.Α.) 2007-2013 και της νέας προγραμματικής περιόδου 2014-2020 και ειδικότερα των επιμέρους Επιχειρησιακών Προγραμμάτων (π.χ. Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση, κ.ά.).

– Κίνδυνοι/Απειλές
Κρίσιμο απειλητικό στοιχείο της συγκυρίας είναι η οικονομική και ιδεολογική πίεση που δέχεται σήμερα το κράτος πρόνοιας. Υπό το βάρος της κρίσης της ελληνικής οικονομίας, ενδυναμώνεται η αντίληψη για την περαιτέρω συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας και την εμπορευματοποίηση των υπηρεσιών του.

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Πλεονεκτήματα/Ισχυρά σημεία

Ευκαιρίες
Πολιτική, συνδικαλισμός
– Η ωριμότητα, η δυναμική και το κύρος της εκπροσώπησης της Ε.Σ.Α.μεΑ.
– Το ευρύ πλέγμα δευτεροβάθμιων και πρωτοβάθμιων σωματείων σε όλη την Ελλάδα.
– Η αναγνώριση της Ε.Σ.Α.μεΑ ως επίσημου κοινωνικού εταίρου και η συμμετοχή της σε θεσμικά όργανα/επιτροπές/ομάδες εργασίας.
– Η συμμετοχή της Ε.Σ.Α.μεΑ. στις Επιτροπές Παρακολούθησης των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων με δικαίωμα ψήφου.
– Η συμμετοχή της Ε.Σ.Α.μεΑ. στο Συμβούλιο Διά Βίου Μάθησης και Σύνδεσης με την Απασχόληση.

Εμπειρία, τεχνογνωσία
– Η απόκτηση διαχειριστικής επάρκειας από την  Ε.Σ.Α.μεΑ.
– Η πιστοποίηση της Ε.Σ.Α.μεΑ. ως φορέα παροχής Δια Βίου Μάθησης.
– Η συσσωρευμένη εμπειρία των στελεχών του αναπηρικού κινήματος.
– Η επιμόρφωση των στελεχών του αναπηρικού κινήματος από όλη τη χώρα μέσω σεμιναρίων σε θέματα αναπηρίας.

Αδυναμίες/Αδύνατα σημεία

Οργανωτικό-συνδικαλιστικό περιβάλλον
– Περιθώρια βελτίωσης της λειτουργίας και παρέμβασης των περιφερειακών και τοπικών σωματείων ατόμων με αναπηρία.

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Θεσμικό πλαίσιο
– Η Διεθνής Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία
– Το άρθρο 16 του Γενικού Κανονισμού των Διαρθρωτικών Ταμείων της Ε.Ε. Κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1083/2006.
– Ο Κανονισμός του ΕΚΤ και ειδικά τα άρθρα 2 και 3.
– Ο υπό διαμόρφωση Κανονισμός των Διαρθρωτικών Ταμείων για την επόμενη προγραμματική περίοδο 2014-2020.
– Η υιοθέτηση του διεθνούς και ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου από την Ελλάδα.

Χρηματοδοτικές δυνατότητες
– Το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς, (Ε.Σ.Π.Α.) 2007-2013 αλλά και η νέα προγραμματική περίοδος (2014-2020), με έμφαση σε Επιχειρησιακά Προγράμματα που συγχρηματοδοτούνται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο.

Κίνδυνοι/Απειλές

Οικονομικό περιβάλλον
– Ύφεση
– Ανεργία
– Περιστολή κοινωνικών δαπανών

Πολιτικό περιβάλλον
– Ρευστότητα πολιτικών εξελίξεων
– Αρνητική επίπτωση του οικονομικού περιβάλλοντος στο θεσμικό πλαίσιο και τις πολιτικές που αφορούν το κοινωνικό κράτος.


2. ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ

Το περιεχόμενο του Σχεδίου Προγράμματος Δράσης:

– θεμελιώνεται θεωρητικά στην αρχή των δικαιωμάτων του ανθρώπου,

– οικοδομείται στο πλαίσιο των αρχών του κοινωνικού μοντέλου,

– διαπνέεται από την αρχή της ολιστικής προσέγγισης της αναπηρίας, την αρχή του «mainstreaming», την αρχή της πρόσβασης, της προσβασιμότητας και του καθολικού σχεδιασμού,

– αποσκοπεί στην κοινωνική ένταξη, στην ενδυνάμωση της ανεξαρτησίας και της αυτοδιάθεσης των ατόμων μα αναπηρία,

– μέριμνα για τους γονείς/κηδεμόνες παιδιών/ατόμων με αναπηρία, για τα άτομα με βαριές αναπηρίες (νοητική αναπηρία, σύνδρομο Down, αυτισμό, εγκεφαλική παράλυση, βαριές και πολλαπλές αναπηρίες) και για τα άτομα που είναι εκτεθειμένα στον κίνδυνο πολλαπλών διακρίσεων.


3. ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΡΑΣΗΣ

Η αντιφατική κατάσταση στον χώρο της κοινωνικής πολιτικής, ασφαλώς εγείρει σημαντικές απαιτήσεις για τη θωράκιση και τη στόχευση ενός προγράμματος δράσης που εκπονείται υπό συνθήκες οικονομικής κρίσης. Οι στόχοι ενός προγράμματος δράσης, στη σημερινή περίοδο, που χαρακτηρίζεται από δυσμενείς εξελίξεις σε θεσμούς και πολιτικές, θα πρέπει να εστιάζει στην κατοχύρωση-υπεράσπιση των κεκτημένων δικαιωμάτων, στην οικοδόμηση σχέσεων κοινωνικής αλληλεγγύης για την αντιμετώπιση των αναγκών, παράλληλα βέβαια με ενέργειες για τη διεύρυνση των κοινωνικών δικαιωμάτων, τη θεσμική αποτύπωσή τους και την έμπρακτη στήριξή τους με συγκεκριμένες πολιτικές.

Με βάση τα ανωτέρω, το Πρόγραμμα Δράσης χαρακτηρίζεται από την πολλαπλότητα των στόχων με την έννοια:

– της άρσης της ύφεσης που υπονομεύει την οικονομική βάση πραγμάτωσης των δικαιωμάτων,
– της απόκρουσης αντιλήψεων και πολιτικών που αποσκοπούν στον περιορισμό των δικαιωμάτων,
– της υπεράσπισης των κεκτημένων,
– της διασφάλισης της εφαρμογής των ευνοϊκών θεσμικών ρυθμίσεων,
– της περαιτέρω διεύρυνσης των δικαιωμάτων.

Μία σχηματική κατηγοριοποίηση των στόχων μπορεί να είναι η εξής:

Οργανωτικοί Στόχοι
– Ενδυνάμωση του κύρους και της παρεμβατικής δραστηριότητας του αναπηρικού κινήματος.
– Ενδυνάμωση της δομής και λειτουργίας φορέων του συνδικαλιστικού κινήματος των ατόμων με αναπηρία.

Κοινωνικοί Στόχοι
– Υπέρβαση μεροληπτικών στάσεων και συμπεριφορών απέναντι στα άτομα με αναπηρία.
– Εμπέδωση στον γενικό πληθυσμό των αξιών και των αρχών που διέπουν το ζήτημα της αναπηρίας.
– Προώθηση θετικής εικόνας των ατόμων με αναπηρία (όχι με την έννοια της θετικής υπερβολής ή της ψευδούς θετικής εικόνας αλλά με την έννοια της καθημερινής συμμετοχής τους στην κοινωνική ζωή).

Πολιτικοί Στόχοι
– Θεσμικές παρεμβάσεις για την οριζόντια ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στις πολιτικές

Στόχοι βελτίωσης των όρων και συνθηκών ζωής
– Άρση των εμποδίων στην πρόσβαση σε υποδομές, εγκαταστάσεις, δημόσιους χώρους, αγαθά, υπηρεσίες και διευκολύνσεις.
– Άρση των εμποδίων για πρόσβαση στην απασχόληση και διατήρηση των θέσεων εργασίας.
– Διεκδίκηση εύλογων προσαρμογών στους χώρους εργασίας.
– Ενίσχυση πρωτοβουλιών κοινωνικής οικονομίας.
– Διευκόλυνση πρόσβασης στις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (ΤΠΕ).
– Άρση εμποδίων και διασφάλιση πρόσβασης στην πληροφόρηση.
– Αναβάθμιση υπηρεσιών υγείας.
– Άρση εμποδίων και διασφάλιση ποιότητας στην εκπαίδευση.
– Προώθηση της ανεξάρτητης διαβίωσης.
– Υποστήριξη των γονέων/κηδεμόνων παιδιών/ατόμων με αναπηρία και των μελών των οικογενειών ατόμων με αναπηρία.
– Αποτροπή  της άμεσης/έμμεσης και απλής/πολλαπλής διάκρισης.
– Ενθάρρυνση της συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στη δημόσια ζωή.


3.1 Οργανωτικοί στόχοι

– Ενδυνάμωση του κύρους και της παρεμβατικής δραστηριότητας του αναπηρικού κινήματος.
– Ενδυνάμωση δομής και λειτουργίας φορέων του συνδικαλιστικού κινήματος των ατόμων με αναπηρία.

Βασικές δράσεις για την επίτευξη αυτών των στόχων είναι:

1) Η αυτό-χρηματοδότηση αναπηρικού κινήματος αποτελεί επιτακτική ανάγκη την παρούσα κρίσιμη οικονομική περίοδο, προκειμένου να διασφαλιστεί η οικονομική αυτοδυναμία της  Ε.Σ.ΑμεΑ. και των φορέων μελών της. Η Ε.Σ.ΑμεΑ θα διεκδικήσει τη θέσπιση διάταξης με την οποία θα ορίζεται το ποσό της παρακράτησης από τα προνοιακά επιδόματα που καταβάλλονται στα άτομα με αναπηρία και θα αποδίδεται στις οργανώσεις του αναπηρικού κινήματος.

2) Η ολοκλήρωση της περιφερειακής συγκρότησης του αναπηρικού κινήματος.  

3) Η συνέχιση της επιμόρφωσης των στελεχών των αναπηρικών οργανώσεων σ’ όλη τη χώρα, ιδίως αυτών που εκπροσωπούν το κίνημα σε Διοικητικά Συμβούλια, Επιστημονικές Επιτροπές και Ομάδες Εργασίας.

4) Η ίδρυση του Ινστιτούτου Μελετών και Επιμόρφωσης για την Αναπηρία (Ι.Μ.Ε.Α.). Σύμφωνα με το άρθρο 5 του σχεδίου Καταστατικού, οι σκοποί του Ι.Μ.Ε.Α. είναι επιστημονικοί, γνωμοδοτικοί, κοινωφελείς, εκπαιδευτικοί, πολιτιστικοί και υποβοηθητικοί στην ανάπτυξη και εξέλιξη του ανθρώπινου δυναμικού των ατόμων με αναπηρία. Το Ινστιτούτο θα παρέχει επιστημονική και τεχνική στήριξη σε θέματα που ενδιαφέρουν το αναπηρικό κίνημα. Η ίδρυση και λειτουργία του Ινστιτούτου δεν επιτεύχθηκε την προηγουμένη προγραμματική περίοδο, λόγω των δυσμενών οικονομικών συνθηκών.

5) Η ενδυνάμωση του τρόπου επικοινωνίας και εσωτερικής διαβούλευσης μεταξύ Συνομοσπονδίας και φορέων – μελών.

6) Η αξιοποίηση διαχειριστικής επάρκειας Ε.Σ.Α.μεΑ. ως δικαιούχου στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007 – 2013 (αρ. πρωτ. και ημερ/νία πιστοποίησης 2058/16.02.2008), η οποία διασφαλίζει στη Συνομοσπονδία τη δυνατότητα να υλοποιεί έργα του ΕΣΠΑ ως τελικός δικαιούχος.

7) Η αξιοποίηση της πιστοποίησης της Ε.Σ.Α.μεΑ. ως φορέα παροχής δια βίου μάθησης κατά τον ν.3369/2005 (Απόφαση Αριθμ. 16195/ΦΕΚ 1399 τεύχος Β΄/6.08.2007).

8) Η δικτύωση με αντίστοιχους φορείς του εξωτερικού προσφέρει δυνατότητες ανταλλαγής εμπειριών, μεταφοράς τεχνογνωσίας, συντονισμού ενεργειών διεκδίκησης κ.ά. Η Ε.Σ.Α.μεΑ., συμμετέχοντας στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία (EDF) και μέσω αυτού στη Διεθνή Συμμαχία για την Αναπηρία (IDA), δίνει δυναμικά το παρόν στις ευρωπαϊκές και διεθνείς εξελίξεις στα ζητήματα αναπηρίας και συνεργάζεται  με την Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων προς όφελος των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα και στην Κύπρο.

9) Η σύνδεση του αναπηρικού κινήματος με άλλα κινήματα όπως το κίνημα των καταναλωτών, κ.ά.

10) Η διασφάλιση σταθερής συνεργασίας του αναπηρικού κινήματος όλων των βαθμίδων (τριτοβάθμια οργάνωση, δευτεροβάθμιες ομοσπονδίες ανά κατηγορία αναπηρίας και ανά Περιφέρεια, πρωτοβάθμια σωματεία) με τους φορείς της κεντρικής διοίκησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης, τους κοινωνικούς εταίρους, κ.ά. Το ζήτημα της αναπηρίας διαχέεται σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Η αντιμετώπιση των προβλημάτων που αφορούν την αναπηρία απαιτεί τη συντονισμένη δράση των εκπροσώπων όλων των φορέων.


3.2 Κοινωνικοί στόχοι

– Εμπέδωση στον γενικό πληθυσμό των αξιών και των αρχών που διέπουν το ζήτημα της αναπηρίας.
– Υπέρβαση αρνητικών αναπαραστάσεων, μεροληπτικών στάσεων και συμπεριφορών απέναντι στα άτομα με αναπηρία.
– Προώθηση θετικής εικόνας των ατόμων με αναπηρία (όχι με την έννοια της θετικής υπερβολής ή της ψευδούς θετικής εικόνας αλλά με την έννοια της καθημερινής συμμετοχής τους στην κοινωνική ζωή).

Καταρχάς, η Ε.Σ.Α.μεΑ. για την επίτευξη των παραπάνω στόχων θα λάβει υπόψη της δύο βασικές αρνητικές παραμέτρους που έχουν διαμορφωθεί λόγω της οικονομικής κρίσης:

1) Τη συκοφαντική επίθεση κατά των ατόμων με αναπηρία: Με σκοπό την αιτιολόγηση και την κοινωνική αποδοχή των πολιτικών που επιτίθενται στα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, επιχειρήθηκε, μέσω της γενίκευσης και με αφορμή πραγματικά περιστατικά, η στοχοποίηση και η συλλήβδην ενοχοποίηση των ατόμων με αναπηρία. Στην τακτική αυτή εντάσσεται η εκμετάλλευση του θέματος όσων καταχρηστικώς απολαμβάνουν παροχές που προορίζονται για τα άτομα με αναπηρία και ειδικές κατηγορίες ατόμων με αναπηρία. Η επίθεση αυτή αποσιώπησε, βέβαια, την πάγια πολιτική και τις προτάσεις του αναπηρικού κινήματος για τον περιορισμό αυτού του φαινομένου.  

Η γνώση και αποκάλυψη αυτής της επικοινωνιακής τακτικής έχει θεμελιώδη σημασία, καθότι η αποδοχή της αποπροσανατολίζει τη σκέψη και δυσχεραίνει την κατανόηση του πραγματικού περιεχομένου των αλλαγών που συντελούνται. Η επιτυχία αυτής της επικοινωνιακής πολιτικής μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα, όχι μόνο την παθητική αποδοχή των δυσμενών αλλαγών και την αδρανοποίηση των θιγόμενων στρωμάτων της κοινωνίας, αλλά ακόμη και την απόσπαση της θετικής γνώμης και στήριξης σε αυτές. Οι πιθανότητες για επιτυχία αυτής της πολιτικής δεν πρέπει να υποτιμώνται καθότι εδράζονται σε πραγματικά περιστατικά, τα οποία επιλεκτικά υπερτονίζονται και γενικεύονται.    

2) Η αποχώρηση του κράτους από την κοινωνική πολιτική συνδυάζεται με την ενδυνάμωση άλλων θεσμών και εννοιών όπως η «φιλανθρωπία» και ο «εθελοντισμός». Το ποιοτικά διαφορετικό, που εισάγεται με θεσμούς και έννοιες αυτού του είδους, είναι η μη καθολική, η μη υποχρεωτική, η ατομική, η αποσπασματική και επιλεκτική λειτουργία τους, σε σχέση με την υποχρεωτική, την καθολική και συνεχή υποχρέωση του κράτους να παρέχει κοινωνικές υπηρεσίες στους πολίτες που τις έχουν ανάγκη. Η «φιλανθρωπία», ο «εθελοντισμός» και παρόμοιες μορφές «βοήθειας», λειτουργούν ως αποπροσανατολιστικά υποκατάστατα του κράτους πρόνοιας και της δικαιωματικής πρόσβασης σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες.

Ο χώρος της αναπηρίας είναι εξαιρετικά πρόσφορος για την ανάπτυξη τέτοιων υποτιμητικών για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και αντικοινωνικών πρακτικών, οι οποίες συσκοτίζουν και αφήνουν στο απυρόβλητο τις πραγματικές αιτίες των προβλημάτων, αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους με ευκαιριακό και επιλεκτικό τρόπο, αναδεικνύουν ψευδείς ευεργέτες, απορροφούν και αποπροσανατολίζουν ανιδιοτελείς ενέργειες.

Βασικές δράσεις για την επίτευξη των παραπάνω στόχων είναι:

1) Η διοργάνωση εκστρατειών ενημέρωσης της κοινής γνώμης σε θέματα αναπηρίας σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.

2) Η διοργάνωση εκστρατειών για την προώθηση της εθελοντικής αιμοδοσίας, της δωρεάς οργάνων και ιστών σώματος με την κινητοποίηση του συνόλου του αναπηρικού κινήματος.

3) Η ανάπτυξη και εφαρμογή ενός κώδικα δεοντολογίας από το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο (ΕΣΡ) σε θέματα προβολής της αναπηρίας.

4) Η ενίσχυση των σχέσεων συνεργασίας με τα ΜΜΕ, με τα συλλογικά όργανα εκπροσώπησης των δημοσιογράφων και των ιδιοκτητών έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου.  

5) Η δημιουργία μιας υπηρεσίας στην ΕΡΤ που θα εντάσσει οριζόντια και κάθετα στα προγράμματα όλων των καναλιών, ιδιωτικών και δημόσιων, τα θέματα που αφορούν στην αναπηρία.

6) Η επικαιροποίηση της βάσης δεδομένων με τα στοιχεία επικοινωνίας των δημοσιογράφων, προκειμένου να διασφαλίζεται η αμεσότητα της επικοινωνίας μαζί τους.

7) Η αναδιοργάνωση του αρχείου multimedia της Ε.Σ.Α.μεΑ., ώστε να καθίσταται ευκολότερη η αναζήτηση ιστορικού υλικού και υλικού προβολής.

8) Η λειτουργία της νέας αναβαθμισμένης ιστοσελίδας της Ε.Σ.Α.μεΑ. (από επίπεδο προσβασιμότητας ΑΑ σε ΑΑΑ), ώστε να διασφαλιστεί η δυνατότητα πρόσβασης σε κάθε επισκέπτη.

9) Η λειτουργία του Web Radio και του Web TV της Ε.Σ.Α.μεΑ., μέσω των οποίων θα μπορεί κανείς να παρακολουθήσει απευθείας όλες τις εκδηλώσεις και τις κινητοποιήσεις του αναπηρικού κινήματος αλλά και εκπομπές για θέματα αναπηρίας από ειδικούς εμπειρογνώμονες και αιρετά στελέχη.

10) Η επανακυκλοφόρηση του περιοδικού «Θέματα Αναπηρίας» που θα δώσει ξανά βήμα σε ανθρώπους τους πνεύματος και των γραμμάτων καθώς και σε άτομα με αναπηρία, σε μια προσπάθεια ανάδειξης των θεμάτων αναπηρίας και αναζήτησης του δρόμου για την άρση του αποκλεισμού που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους.


3.3 Πολιτικοί στόχοι

– Θεσμικές παρεμβάσεις για την οριζόντια ένταξη της διάστασης της αναπηρίας στις πολιτικές/μέτρα/προγράμματα.

Οι θεσμικές παρεμβάσεις που προτείνονται θα δημιουργήσουν μια νέα τάξη πραγμάτων για την αναπηρία με αντικείμενο την ισότητα και την ανάδειξη των ατομικών, κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων.

3.3.1 Εφαρμογή και παρακολούθηση της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ

Άμεση εφαρμογή  της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία του ΟΗΕ και του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου που η χώρα έχει κυρώσει με τον ν. 4074/2012 και ορισμός των προβλεπόμενων μηχανισμών προώθησης, προστασίας και παρακολούθησης της Σύμβασης στη χώρα μας, στους οποίους η συμμετοχή των οργανώσεων των ατόμων με αναπηρία θεωρείται κρίσιμης σημασίας (Άρθρο 33 παρ.1, 2 και 3 της Σύμβασης).

Συγκεκριμένα, η Ε.Σ.Α.μεΑ. έχει ήδη προτείνει ως προς:

– το άρθρο 33.1, τον καθορισμό σημείου αναφοράς σε κάθε Υπουργείο – με τη μορφή Διεύθυνσης στα πιο σημαντικά Υπουργεία και Τμήματος στα υπόλοιπα – και τον σχηματισμό συντονιστικού μηχανισμού στο Υπουργείο Εσωτερικών με τη σύσταση Γενικής Γραμματείας για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, ακολουθώντας το μοντέλο της Γενικής Γραμματείας Ισότητας.  
– το άρθρο 33.2, η ευθύνη παρακολούθησης της εφαρμογής της Σύμβασης (μηχανισμός παρακολούθησης), με απόφαση του Πρωθυπουργού όπως προβλέπει το άρθρο 2 του ν. 4074/2012, να ανατεθεί στην ίδια και τον Συνήγορο του Πολίτη.

Ως προς την εφαρμογή και την παρακολούθηση της Σύμβασης, η  Ε.Σ.Α.μεΑ. θα επεξεργαστεί πρόγραμμα δράσης, στο οποίο, ενδεικτικά, θα περιλαμβάνονται:

1) Η κατάθεση Έκθεσης στην οποία θα αξιολογείται  η πρόοδος που σημειώθηκε ως προς την εφαρμογή των υποχρεώσεις της χώρας που απορρέουν από τη Σύμβαση).
2) Ενέργειες ενημέρωσης/επιμόρφωσης των στελεχών του αναπηρικού κινήματος, δεδομένου ότι η Σύμβαση συνιστά εργαλείο αλλαγής των ζητημάτων αναπηρίας στη χώρα και του ίδιου του αναπηρικού κινήματος.
3) Πρόσληψη συνεργάτη-ειδικού εμπειρογνώμονα σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων (εφόσον η οικονομική δυνατότητα της Ε.Σ.Α.μεΑ. το επιτρέπει).

3.3.2 Αναθεώρηση Συντάγματος και θέματα αναπηρίας

Ενόψει της αναθεώρησης του Συντάγματος το αναπηρικό κίνημα θα διεκδικήσει εναρμόνιση του Συντάγματος με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία καθώς και αναγνώριση της Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας και του συστήματος γραφής Braille.

3.3.3 Δημιουργία Κύκλου Δικαιωμάτων του Πολίτη με Αναπηρία στον Συνήγορο του Πολίτη  

Η δημιουργία Κύκλου Δικαιωμάτων του Πολίτη με Αναπηρία στο Συνήγορο του Πολίτη (κατά το πρότυπο του Κύκλου Δικαιωμάτων του Παιδιού, του Κύκλου Ισότητας των Φύλων, κ.λπ.), λόγω της διακριτικής μεταχείρισης που υφίστανται σε πολλούς τομείς τα άτομα με αναπηρία, αλλά και της πολλαπλής διάκρισης που υφίστανται ορισμένες κατηγορίες ατόμων με αναπηρία (π.χ. γυναίκες με αναπηρία, μετανάστες με αναπηρία).

3.3.4 Σύσταση εξειδικευμένου τμήματος στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία για την αναπηρία

Η σύσταση εξειδικευμένου τμήματος στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία για τη συγκέντρωση στατιστικών και ερευνητικών δεδομένων και την ανάπτυξη δεικτών σχετικών με την αναπηρία. Η συστηματική στατιστική παρακολούθηση των δημογραφικών, κοινωνικών και οικονομικών χαρακτηριστικών, καθώς και των αναγκών των ατόμων με αναπηρία, προσφέρει το κατάλληλο και αναγκαίο υπόβαθρο για τη διάγνωση των προβλημάτων, την τεκμηρίωση των αιτημάτων και την αντιμετώπισή τους.


3.4 Στόχοι βελτίωσης των όρων και συνθηκών ζωής

Το θέμα της αναπηρίας τέμνει οριζόντια κάθε πλευρά της κοινωνικής ζωής και όλους τους τομείς δραστηριότητας του ανθρώπου. Στο παρόν Σχέδιο Προγράμματος Δράσης, ως πλαίσιο για τον προσδιορισμό των τομέων παρέμβασης θα χρησιμοποιηθούν οι τομείς παρέμβασης που τίθενται στην Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Ευρωπαϊκή στρατηγική για την αναπηρία 2010-2020», οι οποίοι είναι:

I. Προσβασιμότητα
II. Συμμετοχή
III. Ισότητα
IV. Εργασία
V. Εκπαίδευση και κατάρτιση
VI. Κοινωνική προστασία
VII. Υγεία

Σε κάθε τομέα παρέμβασης, ο κύριος στόχος είναι:

Τομέας παρέμβασης: I Προσβασιμότητα
Κύριος στόχος: Διασφάλιση της προσβασιμότητας σε αγαθά, σε υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων των δημοσίων υπηρεσιών, και σε υποστηρικτικά μέσα για τα άτομα με αναπηρία

Τομέας παρέμβασης: II Συμμετοχή
Κύριος στόχος: Επίτευξη πλήρους συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία

Τομέας παρέμβασης: III Ισότητα
Κύριος στόχος: Εξάλειψη των διακρίσεων λόγω αναπηρίας

Τομέας παρέμβασης: IV Εργασία
Κύριος στόχος: Δημιουργία κατάλληλων προϋποθέσεων ώστε περισσότερα άτομα με αναπηρία να κερδίζουν τα προς το ζην στην ανοικτή αγορά εργασίας

Τομέας παρέμβασης: V Εκπαίδευση και κατάρτιση
Κύριος στόχος: Προώθηση της εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς και της δια βίου μάθησης για μαθητές και σπουδαστές με αναπηρία

Τομέας παρέμβασης: VI Κοινωνική προστασία
Κύριος στόχος: Προώθηση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για τα άτομα με αναπηρία

Τομέας παρέμβασης: VII Υγεία
Κύριος στόχος: Προώθηση της ισότιμης πρόσβασης σε υγειονομικές υπηρεσίες και συναφείς υποδομές για τα άτομα με αναπηρία


3.4.1 Προσβασιμότητα

Το νόημα και η σημασία (αιτιολόγηση)
Η προσβασιμότητα αποτελεί θεμελιώδη συνθήκη για την επίτευξη στην πράξη της πρόσβασης, η οποία συνιστά εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την πλήρη και ισότιμη ένταξη των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής.

Υφιστάμενη κατάσταση και προβλήματα προς αντιμετώπιση
Παρά τις θετικές εξελίξεις σε όρους θεσμικής αποτύπωσης και πολιτικών, η προσβασιμότητα του δομημένου περιβάλλοντος, των μέσων μαζικής μεταφοράς, των υπηρεσιών, των σύγχρονων τεχνολογιών κ.ά. είναι ακόμη περιορισμένη. Αυτό αφορά τόσο την ιστορικά συσσωρευμένη κατάσταση όσο και την εκ νέου κατασκευή της. Συνεπώς, δεν πληρούνται και οι όροι για πλήρη και ισότιμη ένταξη των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής.

Η επιθυμητή κατάσταση, στρατηγική
Η ιεράρχηση των προτεραιοτήτων για τη διεύρυνση της προσβασιμότητας μπορεί να γίνει με πολλά κριτήρια. Ωστόσο, πρωταρχικής σημασίας είναι η διασφάλιση των όρων προσβασιμότητας σε οτιδήποτε καινούργιο κατασκευάζεται-δημιουργείται με στόχο την αποτροπή παραγωγής νέων πρόσθετων εμποδίων. Βασικός στόχος είναι η διασφάλιση της καθολικής προσβασιμότητας στο δομημένο περιβάλλον, σε αγαθά και υπηρεσίες. Την επίτευξη του στόχου εξυπηρετεί η στρατηγική της εμπέδωσης της αρχής του σχεδιασμού για όλους. Ιδιαίτερα αποτελεσματική είναι επίσης η δημιουργία αλυσίδων προσβάσιμων υποδομών και υπηρεσιών, σε αντιδιαστολή με τις μεμονωμένες παρεμβάσεις.

Πίνακας 1: Ενδεικτική παρουσίαση ενεργειών στον τομέα παρέμβασης: Προσβασιμότητα

Στόχοι
– Θέσπιση νομοθεσίας για την τήρηση προδιαγραφών προσβασιμότητας υποδομών και υπηρεσιών (συμβατικών και ηλεκτρονικών)
– Θέσπιση Εθνικού Συστήματος Πιστοποίησης για την προσβασιμότητα υποδομών και υπηρεσιών (συμβατικών και ηλεκτρονικών)
– Υπέρβαση εμποδίων προσβασιμότητας στα δημόσια κτήρια και κτήρια ανοικτά στο κοινό
– Υπέρβαση εμποδίων προσβασιμότητας στα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς
– Υπέρβαση εμποδίων προσβασιμότητας στις δημόσιες υπηρεσίες και υπηρεσίες ανοιχτές στο κοινό
– Προσβασιμότητα του δημόσιου χώρου (δρόμοι, πεζοδρόμια, πλατείες, πάρκα, παραλίες, κ.ά.)
– Δημιουργία ειδικών θέσεων στάθμευσης
– Υπέρβαση εμποδίων προσβασιμότητας στο διαδίκτυο
– Υπέρβαση εμποδίων προσβασιμότητας στην ενημέρωση-πληροφόρηση
– Προσβασιμότητα στους χώρους πολιτισμού
– Προσβασιμότητα στους χώρους αθλητισμού, ψυχαγωγίας, τουρισμού κ.λπ.
– Προσβασιμότητα επιχειρήσεων
– Καταναλωτές με αναπηρία

Ενέργειες
– Διεκδίκηση συμπλήρωσης, εκσυγχρονισμού και κωδικοποίησης της ισχύουσας νομοθεσίας, καθώς και θέσπιση νέας για τους τομείς που δεν καλύπτονται σήμερα, σχετικά με την τήρηση προδιαγραφών προσβασιμότητας στο φυσικό και δομημένο περιβάλλον, στις μεταφορές, στις τεχνολογίες πληροφοριών και επικοινωνίας, στα αγαθά και τις υπηρεσίες.
– Διεκδίκηση εισαγωγής της διάστασης της αναπηρίας και της προσβασιμότητας στην εθνική προτυποποίηση.
– Διεκδίκηση θέσπισης εθνικού συστήματος πιστοποίησης για την προσβασιμότητα των υποδομών και υπηρεσιών (συμβατικών και ηλεκτρονικών), με ισχυρή παρουσία των χρηστών, δηλαδή των ατόμων με αναπηρία, μέσω της Ε.Σ.Α.μεΑ.
– Διεκδίκηση έργων βελτίωσης της προσβασιμότητας των κτιρίων – τόσο σε συνήθεις και όσο και έκτακτες συνθήκες – στο χρονικό ορίζοντα του 2020 που θέτει ο Νέος Οικοδομικός Κανονισμός.
– Διεκδίκηση βελτίωσης της προσβασιμότητας όλων των σταδίων του μεταφορικού κύκλου (κράτηση θέσεων, έκδοση εισιτηρίων, στάσεις/σταθμοί, οχήματα κ.λπ.)
– Διεκδίκηση δρομολόγησης προσβάσιμων αστικών και υπεραστικών λεωφορείων, τρένων, ταξί κ.λπ.
– Εκπαίδευση σε θέματα αναπηρίας των οδηγών των  Μέσων Μαζικής Μεταφοράς.
– Διεκδίκηση της πλήρους εφαρμογής των νέων Ευρωπαϊκών Κανονισμών για τα δικαιώματα των επιβατών με αναπηρία σε όλα τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς.
– Διεκδίκηση βελτίωσης της προσβασιμότητας των υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών εκτάκτου ανάγκης (συμβατικών και ηλεκτρονικών).
– Καμπάνιες ενημέρωσης των πολιτών.
– Συνεργασία αναπηρικού κινήματος με σχολεία για διαλέξεις ενημέρωσης /ευαισθητοποίησης
– Αξιοποίηση υφιστάμενων πάρκων κυκλοφοριακής αγωγής.
– Εντοπισμός των σημείων για τη δημιουργία δικτύων ειδικών θέσεων στα εμπορικά κέντρα των πόλεων.
– Διεκδίκηση της τροποποίησης και έκδοση νέου Προεδρικού Διατάγματος για τη χορήγηση Δελτίου Στάθμευσης.
– Κατασκευή προσβάσιμων ιστοσελίδων σε δημόσιες και δημοτικές υπηρεσίες και υπηρεσίες ανοικτές στο κοινό.
– Παροχή προγραμμάτων κατάρτισης στις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (ΤΠΕ).
– Διεκδίκηση επιδοτήσεων ατόμων με αναπηρία για την απόκτηση ηλεκτρονικού εξοπλισμού.
– Διεκδίκηση της προώθησης της προσβασιμότητας των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης (υπότιτλοι, διερμηνεία στη νοηματική γλώσσα κ.λπ.).
– Αξιοποίηση των τοπικών ραδιοφωνικών και τηλεοπτικών σταθμών.
– Έκδοση εντύπων σε προσβάσιμες μορφές.
– Διεκδίκηση για καθιέρωση διερμηνείας στη νοηματική στις πολιτιστικές εκδηλώσεις και ξεναγήσεις.
– Διεκδίκηση για δημιουργία  απτικών τμημάτων σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους.
– Διεκδίκηση για δημιουργία υπηρεσίας ηχητικών – ψηφιακών και easy – to -read βιβλίων σε βιβλιοθήκες (δημοτικές, πανεπιστημιακές).  
– Διεκδίκηση έργων βελτίωσης της προσβασιμότητας υποδομών και υπηρεσιών.
– Προώθηση του Τουρισμού για Όλους.
– Ενημέρωση του επιχειρηματικού κόσμου για το μέγεθος και τις δυνατότητες της αγοράς των καταναλωτών με αναπηρία.
– Διεκδίκηση παροχής κινήτρων και παροχής τεχνογνωσίας στις επιχειρήσεις για βελτίωση της προσβασιμότητας των κτιριακών εγκαταστάσεων των επιχειρήσεων και την πρόβλεψη εύλογων προσαρμογών.

– Διεκδίκηση της βελτίωσης  της προσβασιμότητας των υπηρεσιών των επιχειρήσεων. Ενδεικτικά αναφέρουμε:
• τη βελτίωση της προσβασιμότητας των ιστοσελίδων των επιχειρήσεων και την ανάπτυξη πωλήσεων μέσω διαδικτύου (προσβάσιμου e-commerce και / ή e-banking),
• την έκδοση προσβάσιμων εντύπων και καταλόγων (π.χ. με μεγεθυμένους χαρακτήρες, σε μορφή Braille, σε easy – to – read μορφές κ.λπ.),
• το σχεδιασμό ετικετών προϊόντων που να μπορούν να αναγνωστούν από ηλικιωμένους και άτομα με προβλήματα όρασης,
• τη δημιουργία προσβάσιμων σημείων εξυπηρέτησης τύπου «one stop shop»,
• τη διάθεση ηλεκτρικού αμαξιδίου στους πελάτες με κινητικά προβλήματα για την κυκλοφορία μέσα σε μεγάλα πολυκαταστήματα,  την πρόβλεψη συστημάτων ενίσχυσης ήχου (π.χ. σε πολυκαταστήματα, κινηματογράφους, κ.λπ.),
• τη χρήση «ζωντανής βοήθειας» και ενδιαμέσων (π.χ. συνοδών).

– Προβολή προσβάσιμων επιχειρήσεων.
– Υποστήριξη και παροχή τεχνογνωσίας σε Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε.) και Σώμα Επιθεωρητών Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης (ΣΕΔΔ).  
– Προώθηση των δικαιωμάτων των καταναλωτών με αναπηρία.  
– Διεκδίκηση ισότιμης αντιμετώπισης των ατόμων με αναπηρία σε θέματα ιδιωτικής ασφάλισης.
– Δράσεις ενημέρωσης καταναλωτών με αναπηρία για τα δικαιώματά τους.


3.4.2 Συμμετοχή

Το νόημα και η σημασία (αιτιολόγηση)
Η πλήρης συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία σε όλο το φάσμα των λειτουργιών της κοινωνίας, αποτελεί μία ακόμη εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για την ισότιμη ένταξη των ατόμων με αναπηρία σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής. Ειδικότερα, για ζητήματα που αφορούν τα άτομα με αναπηρία, η συμμετοχή τους στα όργανα λήψης των αποφάσεων είναι απαραίτητη. Οι πολιτικές/τα μέτρα/τα προγράμματα που αναπτύσσονται χωρίς τη συμβολή των ατόμων με αναπηρία, ενέχουν τον κίνδυνο όχι μόνο να μην ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες, αλλά ακόμη και να αναπαράγουν, έστω και με έμμεσο τρόπο, διακρίσεις σε  βάρος των ατόμων με αναπηρία.

Υφιστάμενη κατάσταση και προβλήματα προς αντιμετώπιση
Πολλοί παράγοντες λειτουργούν ανασταλτικά ώστε τα άτομα με αναπηρία να ασκούν πλήρως τα θεμελιώδη δικαιώματά τους. Οι παράγοντες αυτοί αφορούν την επάρκεια και λειτουργία των θεσμών, την αρνητική στάση μέρους του πληθυσμού, την περιορισμένη προσβασιμότητα των υποδομών και υπηρεσιών και τους περιορισμούς στην ανεξάρτητη διαβίωση.

Η επιθυμητή κατάσταση, στρατηγική
Στόχος είναι η πλήρης συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία. Βασικές στρατηγικές για την επίτευξη του στόχου είναι: α) Η υπέρβαση των εμποδίων που δυσχεραίνουν την άσκηση των δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία (ως φυσικών προσώπων, πολιτικών παραγόντων, καταναλωτών, σπουδαστών κ.λπ.), β) Η μετάβαση από την ιδρυματική φροντίδα στην ανεξάρτητη διαβίωση, γ) Η διασφάλιση της προσβασιμότητας σε υποδομές, υπηρεσίες και εξοπλισμό.

Στόχοι

Συμμετοχή στην πολιτική και δημόσια ζωή
Πλήρης εφαρμογή της αρχής «τίποτα για εμάς, χωρίς εμάς»
Πρόσβαση στις εκλογικές διαδικασίες (πολιτικές, αυτοδιοικητικές, συνδικαλιστικές, κ.λπ.)

Συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή, την αναψυχή, τον ελεύθερο χρόνο και τον αθλητισμό
Ενίσχυση της συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στον αθλητισμό και την ψυχαγωγία
Πολιτιστικό και ψυχαγωγικό υλικό σε προσβάσιμες μορφές.
Διάδοση του «Τουρισμού για Όλους»

Αυτόνομη διακίνηση
Βελτίωση της προσβασιμότητας του δημόσιου χώρου
Διασφάλιση προσβάσιμου συστήματος  μεταφορών
Δημιουργία ειδικών θέσεων στάθμευσης

Αυτόνομη διαβίωση
Ανάπτυξη δικτύου κέντρων αυτόνομης, ημιαυτόνομης και προστατευόμενης διαβίωσης ατόμων με αναπηρία
Ανάπτυξη υποστηρικτικών υπηρεσιών για την εξυπηρέτηση των πολιτών με αναπηρία στην καθημερινή ζωή
Ανάδειξη των θετικών επιπτώσεων από τη διαβίωση στην κοινότητα των ατόμων με αναπηρία σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο.

Ενέργειες

Συμμετοχή στην πολιτική και δημόσια ζωή
– Ενδυνάμωση του κύρους και της παρεμβατικής δραστηριότητας του αναπηρικού κινήματος.
– Διεκδίκηση της συμμετοχής ατόμων με αναπηρία σε όλα τα όργανα και διαδικασίες που λαμβάνουν αποφάσεις σχετικές με την αναπηρία.
– Διεκδίκηση προσβασιμότητας εκλογικών τμημάτων.
– Διεκδίκηση υπηρεσίας συνοδών.
– Διεκδίκηση θέσεων στάσης οχήματος ατόμου με αναπηρία σε κάθε εκλογικό τμήμα.

Συμμετοχή στην πολιτιστική ζωή, την αναψυχή, τον ελεύθερο χρόνο και τον αθλητισμό
– Υλοποίηση προγραμμάτων άθλησης και ψυχαγωγίας για άτομα με βαριές αναπηρίες και άτομα που διαβιούν σε ιδρύματα.
– Ενθάρρυνση των ατόμων με αναπηρία να συμμετέχουν σε γενικές αθλητικές δραστηριότητες.
– Διεκδίκηση προσβασιοποίησης πολιτιστικού υλικού (ψηφιοποίηση, κ.λπ.).
– Διεκδίκηση προσβασιοποίησης τηλεοπτικών προγραμμάτων, ταινιών, θεατρικών παραστάσεων, πολιτιστικών δραστηριοτήτων (νοηματική, υποτιτλισμός, ηχητική περιγραφή, κ.λπ.).
– Ενημέρωση τουριστικών επιχειρήσεων για τα οφέλη του «Τουρισμού για Όλους».
– Έκδοση Οδηγών (σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή) ανά περιοχή με τις προσβάσιμες τουριστικές επιχειρήσεις.

Αυτόνομη διακίνηση
– Βλ. Πίνακα 1: Προσβασιμότητα
– Βλ. Πίνακα 1: Προσβασιμότητα
– Βλ. Πίνακα 1: Προσβασιμότητα

Αυτόνομη διαβίωση
– Διεκδίκηση δημιουργίας κέντρων αυτόνομης, ημιαυτόνομης και προστατευμένης διαβίωσης.
– Διεκδίκηση δημιουργίας ξενώνων βραχείας φιλοξενίας.
– Ανάπτυξη συμπράξεων μεταξύ των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης και των αναπηρικών οργανώσεων για τη δημιουργία υπηρεσιών μικρής κλίμακας (Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας, Συμβουλευτικοί Σταθμοί).
– Διεκδίκηση της χρηματοδότησης της λειτουργίας των Κέντρων Διημέρευσης, των Στεγών Αυτόνομης Διαβίωσης κ.λπ. μέσω ενιαίου ειδικού νοσηλίου από τα ασφαλιστικά ταμεία.
– Διεκδίκηση καθιέρωσης του θεσμού του προσωπικού βοηθού.
– Διεκδίκηση της διεύρυνσης των ωφελουμένων του προγράμματος «Κατ’ οίκον φροντίδα συνταξιούχων».
– Διεκδίκηση πρόσβασης με ευνοϊκούς όρους των  ατόμων με αναπηρία και των  οικογενειών τους σε υποστηρικτικές υπηρεσίες  που παρέχονται από τις κοινωνικές συνεταιριστικές  επιχειρήσεις (π.χ. Βοήθεια στο Σπίτι, κ.λπ.).
– Ενημέρωση/ευαισθητοποίηση/ κινητοποίηση της τοπικής κοινωνίας.


3.4.3 Ισότητα

Το νόημα και η σημασία (αιτιολόγηση).
Η διάκριση (άμεση, έμμεση, πολλαπλή) σε μια πτυχή της κοινωνικής ζωής, είναι δυνατόν να δημιουργεί προϋποθέσεις περαιτέρω δυσμενών όρων ένταξης των ατόμων με αναπηρία. Ενδέχεται δηλαδή να αποτελέσει την απαρχή σειράς διακρίσεων και σε άλλους τομείς, οι οποίες συσσωρευόμενες μπορεί να οδηγήσουν ακόμη και στον κοινωνικό αποκλεισμό.

Υφιστάμενη κατάσταση και προβλήματα προς αντιμετώπιση
Η άμεση και η έμμεση διάκριση, τουλάχιστον σε θεσμικό επίπεδο, έχουν αντιμετωπιστεί. Ωστόσο, ζητούμενο παραμένει η πλήρης εξάλειψή τους και στην πράξη. Δεν είναι δυνατόν να διατυπωθεί η ίδια διαπίστωση για την πολλαπλή διάκριση, όπου τόσο σε θεσμικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο πρέπει να υπάρξει σημαντική πρόοδος.

Η επιθυμητή κατάσταση, στρατηγική
Στόχος είναι η εξάλειψη της διάκρισης λόγω αναπηρίας. η ισότητα σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Στρατηγικές με τις οποίες επιδιώκεται να αρθούν οι διακρίσεις είναι η εφαρμογή των επιταγών της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.  Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναφερθεί, ότι η θέσπιση ειδικών θετικών μέτρων, με τα οποία επιδιώκεται η αντιστάθμιση μειονεκτημάτων των ευπαθών ομάδων, δεν συνιστούν διάκριση.

Οι εδραιωμένες νοοτροπίες, δρουν ανασταλτικά στην υιοθέτηση, εμπέδωση και διάδοση του νέου μοντέλου και των νέων πολιτικών για την αναπηρία. Συνεπώς απαιτείται υπέρβαση της συσσωρευμένης αδράνειας της κοινωνίας τόσο στο επίπεδο των αρχών, των θεσμών και των πολιτικών, όσο και στο επίπεδο των κοινωνικών αντιλήψεων για την αναπηρία. Κρίσιμο πεδίο στην υπέρβαση της μεροληπτικής στάσης και συμπεριφοράς αποτελούν οι χρησιμοποιούμενες έννοιες και το λεξιλόγιο. Πρόκειται για ένα πεδίο στο οποίο υπάρχει μεγάλη άγνοια και σύγχυση του πληθυσμού. Οι μη δόκιμες στάσεις και συμπεριφορές οφείλονται, σε μεγάλο βαθμό, στην ελλιπή εκπαίδευση και την άγνοια. Συνεπώς, η υπέρβασή τους είναι δυνατόν να επιτευχθεί με ενέργειες ενημέρωσης.

Πίνακας 3: Ενδεικτική παρουσίαση ενεργειών στον τομέα παρέμβασης: Ισότητα

Στόχοι
– Εξάλειψη της άμεσης, έμμεσης, πολλαπλής διάκρισης λόγω αναπηρίας από όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής
– Διασφάλιση ότι τα άτομα με αναπηρία είναι ίσα ενώπιον του νόμου
– Ενίσχυση θετικών μέτρων δράσης
– Διάχυση της διάστασης της αναπηρίας στις πολιτικές ισότητας των φύλων και αντίστροφα
– Υπέρβαση μεροληπτικών στάσεων και συμπεριφορών απέναντι στα άτομα με αναπηρία

Ενέργειες
– Εντοπισμός, αποκάλυψη και καταπολέμηση των άμεσων, έμμεσων πολλαπλών διακρίσεων.
– Διεκδίκηση θέσπισης νομοθεσίας καταπολέμησης των διακρίσεων.
– Έλεγχος συμβατότητας της κείμενης  νομοθεσίας με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία.
– Διεκδίκηση λήψης υποστηρικτικών μέτρων για τα άτομα με αναπηρία προκειμένου να ασκήσουν την ικανότητά τους για δικαιοπραξία.
– Διεκδίκηση θέσπισης θετικών ρυθμίσεων για τα άτομα με αναπηρία σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής ζωής.
– Διεκδίκηση της ένταξης της διάστασης της αναπηρίας  στην εφαρμογή πολιτικών/μέτρων/ προγραμμάτων για την ισότητα των φύλων και αντίστροφα.
– Διεκδίκησης λήψης υποστηρικτικών μέτρων για τις γυναίκες με αναπηρία λόγω της διπλής διάκρισης που βιώνουν (φύλο και αναπηρία) και για τις μητέρες παιδιών με αναπηρία.
– Διεκδίκηση συμπερίληψης των γυναικών με αναπηρία στις στατιστικές ανά φύλο.
– Διεκδίκηση τροποποίησης σχετικών ΚΥΑ προγραμμάτων που απευθύνονται μόνο στις μητέρες παιδιών/ατόμων με αναπηρία προκειμένου να συμπεριληφθούν και οι  πατέρες/άνδρες κηδεμόνες  παιδιών/ατόμων με αναπηρία.
– Ενημέρωση, ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης (αρθρογραφία, ημερίδες, αξιοποίηση ΜΜΕ, κ.λπ.).


3.4.4 Εργασία

Το νόημα και η σημασία (αιτιολόγηση)
Η απασχόληση συμβάλει στην ανεξαρτησία, στην αυτοεκτίμηση και στην κοινωνική  ένταξη των ατόμων με αναπηρία. Συγχρόνως, περιορίζει την πίεση για κοινωνικές δαπάνες και απομακρύνει τον κίνδυνο της φτώχειας.

Υφιστάμενη κατάσταση και προβλήματα προς αντιμετώπιση
Η υφιστάμενη κατάσταση χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα δυσμενής. Τα άτομα με αναπηρία,  συγκρινόμενα με τον γενικό πληθυσμό, έχουν χαμηλότερη συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό, παρουσιάζουν υψηλότερη ανεργία και υψηλότερο κίνδυνο απώλειας της εργασίας και αμείβονται χαμηλότερα.  Η ανωτέρω δυσμενής κατάσταση επιδεινώνεται σε συνθήκες οικονομικής ύφεσης και καλπάζουσας ανεργίας. Ένας παράγοντας που επηρεάζει σημαντικά την ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην εργασία είναι η εκπαίδευση, σε συνάρτηση, όμως, με πολλούς άλλους παράγοντες όπως είναι αυτή καθαυτή η ύπαρξη θέσεων εργασίας, οι προκαταλήψεις των εργοδοτών, η έλλειψη προσβασιμότητας του εργασιακού χώρου και των τεχνικών βοηθημάτων και η διακοπή των προνοιακών επιδομάτων σε περίπτωση απασχόλησης, η οποία αποτρέπει τα άτομα με αναπηρία να αναλάβουν εργασία πλήρους ή μερικής απασχόλησης χωρίς να χάσουν την αναγκαία υποστήριξη  του εισοδήματός τους, κ.ά.

Η επιθυμητή κατάσταση, στρατηγική
Στόχος είναι η άρση των εμποδίων για πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στην απασχόληση. Ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί με μία ολοκληρωμένη στρατηγική, σε αντικατάσταση των προηγούμενων αποσπασματικών και αναποτελεσματικών πολιτικών. Η στρατηγική αυτή πρέπει να βασίζεται στην εφαρμογή της νομοθεσίας για την καταπολέμηση των διακρίσεων και στη θέσπιση θετικών μέτρων για την προώθηση της απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία. Επιπρόσθετα, απαιτείται μια νέα προσέγγιση της επιδοματικής πολιτικής, ώστε αυτή να μην λειτουργεί ως εμπόδιο για την ένταξη στην εργασία, την αυτο-απασχόληση και την επιχειρηματική δραστηριότητα. ήτοι το επίδομα αναπηρίας να μη διακόπτεται όταν το άτομο με αναπηρία εργάζεται ή ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα. Η συνέχιση της παροχής επιδομάτων σε όλες τις κατηγορίες ατόμων με αναπηρία είναι δίκαιη καθότι στοχεύει στην κάλυψη των πρόσθετων αναγκών που απορρέουν από αυτή καθαυτή την αναπηρία, ενώ η αμοιβή της εργασίας στην κάλυψη των βιοποριστικών αναγκών.

Πίνακας 4: Ενδεικτική παρουσίαση ενεργειών στον τομέα παρέμβασης: Εργασία

Στόχοι
– Εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας (ν. 3304/2005)
– Αύξηση του ποσοστού απασχόλησης ατόμων με αναπηρία στον δημόσιο, ευρύτερο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα
– Αποσύνδεση του επιδόματος αναπηρίας από την απασχόληση (όπως άλλωστε προβλέπεται από τον νόμο για την κοινωνική οικονομία)
– Δημιουργία θέσεων απασχόλησης ατόμων με αναπηρία στον ιδιωτικό τομέα
– Προστασία από την απόλυση και διατήρηση της εργασίας και επαγγελματικής εξέλιξης των εργαζόμενων με αναπηρία
– Ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας των ατόμων με αναπηρία
– Έμφαση σε εναλλακτικές μορφές εργασιακής ένταξης ατόμων με αναπηρία (προστατευόμενη, υποστηριζόμενη απασχόληση)
– Δημιουργία θέσεων απασχόλησης ατόμων με αναπηρία στον τομέα της κοινωνικής οικονομίας
– Διασύνδεση του τομέα της εκπαίδευσης / κατάρτισης με τον τομέα της απασχόλησης
– Ανάδειξη των θετικών επιπτώσεων από την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο

Ενέργειες
– Συνεργασία και διοργάνωση ημερίδων με τους αρμόδιους φορείς προώθησης της Αρχής της Ίσης Μεταχείρισης στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας, δηλαδή τον Συνήγορο του Πολίτη, το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε.) και το Τμήμα Ισότητας Ευκαιριών της Διεύθυνσης Κοινωνικής Προστασίας του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
– Δημοσιοποίηση, σε περιοδική βάση, στατιστικών στοιχείων σχετικά με τις περιπτώσεις διακριτικής μεταχείρισης στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας, που διαθέτουν οι φορείς προώθησης της Αρχής της Ίσης Μεταχείρισης
– Ενημέρωση δικαστικών λειτουργών, εργατικών συνδικάτων, οργανώσεων εργοδοτών για την αρχή της ίσης μεταχείρισης στον τομέα της απασχόλησης και της εργασίας.
– Ενημέρωση ατόμων με αναπηρία σχετικά με την προστασία που τους παρέχει ο νόμος.
– Η θέσπιση ενός νέου συστήματος ποσόστωσης στον δημόσιο, ευρύτερο δημόσιο και ιδιωτικό τομέα αποκλειστικά και μόνο για τα άτομα με αναπηρία δεδομένου ότι το υφιστάμενο  παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα εφαρμογής και περιλαμβάνονται ανομοιογενείς ομάδες με διαφορετικές ανάγκες και προβλήματα
– Πρόταση για θεσμική προσαρμογή έτσι ώστε το επίδομα να μην λειτουργεί ως εμπόδιο για την ένταξη στην εργασία, την αυτο-απασχόληση και την επιχειρηματική δραστηριότητα, ήτοι το επίδομα αναπηρίας να μη διακόπτεται όταν το άτομο με αναπηρία εργάζεται ή ασκεί επιχειρηματική δραστηριότητα.
– Εκστρατείες ενημέρωσης επιχειρηματιών.
– Παροχή κινήτρων στους επιχειρηματίες για την απασχόληση ατόμων με αναπηρία (π.χ. επιδότηση μέρους της ασφαλιστικής δαπάνης εργαζομένων με αναπηρία).
– Παροχή κινήτρων για εύλογες προσαρμογές στους χώρους εργασίας.
– Πρόταση για ανάπτυξη προγράμματος αποκατάστασης και επανα-κατάρτισης για την τοποθέτηση σε νέα θέση εργασίας βάσει των ιδιαιτέρων αναγκών που απορρέουν από την αναπηρία.
– Πρόταση για παροχή πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης κατά την περίοδο αποκατάστασης για την αποφυγή της ένταξής τους σε σύνταξη.
– Προώθηση εύλογων προσαρμογών στους χώρους εργασίας.
– Πρόταση για αξιοποίηση υφιστάμενων ή/και νέων προγραμμάτων επιχορήγησης της επιχειρηματικής δραστηριότητας των ατόμων με αναπηρία.
– Υποστήριξη αναπηρικών φορέων για ίδρυση και λειτουργία προστατευμένων παραγωγικών εργαστηρίων.
– Διεκδίκηση έκδοσης Προεδρικού Διατάγματος που να προσδιορίζει τις προϋποθέσεις και τους όρους λειτουργίας των προστατευμένων παραγωγικών εργαστηρίων.  
– Διεκδίκηση θεσμικού πλαισίου για την υποστηριζόμενη απασχόληση.
– Διεκδίκηση των εργασιακών, ασφαλιστικών και συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των απασχολούμενων σε όλες τις εναλλακτικές μορφές απασχόλησης.
– Υποστήριξη αναπηρικών φορέων και φυσικών προσώπων (ατόμων με αναπηρία) για ίδρυση επιχειρήσεων κοινωνικής οικονομίας.
– Εκπαίδευση των επαγγελματιών (σύμβουλοι απασχόλησης) που ασχολούνται με την επαγγελματική ένταξη των ατόμων με αναπηρία
– Εκστρατείες ενημέρωσης εργοδοτών και τοπικής κοινωνίας.
– Συνεργασία με Εργατικά Κέντρα, Επιμελητήρια, ΟΑΕΔ.


3.4.5 Εκπαίδευση και κατάρτιση

Το νόημα και η σημασία (αιτιολόγηση)
Η σχέση εκπαίδευσης και κοινωνικού αποκλεισμού είναι σήμερα πιο στενή σε σχέση με το παρελθόν. Άνθρωποι χωρίς προσόντα είναι περισσότερο κοινωνικά αποκλεισμένοι και ζουν σε μεγαλύτερη φτώχεια σε σχέση με 50 χρόνια νωρίτερα.

Υφιστάμενη κατάσταση και προβλήματα προς αντιμετώπιση
Τα άτομα με αναπηρία,  συγκρινόμενα με τον γενικό πληθυσμό, έχουν υψηλότερο ποσοστό μη συμμετοχής στην εκπαίδευση, αλλά και πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Η μέριμνα για την εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία φθίνει δραματικά από την πρωτοβάθμια προς τη δευτεροβάθμια, με αποτέλεσμα να έχουν λιγότερες πιθανότητες να φτάσουν ως την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Η κατάσταση στη γενική  εκπαίδευση είναι δυσμενέστερη για τα παιδιά με αναπηρία, ενώ συχνά παρατηρείται το φαινόμενο να εντάσσονται σε ξεχωριστές δομές. Συγχρόνως, δεν εφαρμόζονται άλλες δόκιμες μορφές εκπαίδευσης (υποστηρικτική διδασκαλία, συνεργατική διδασκαλία) που θα υποστήριζαν την ένταξη  των παιδιών με αναπηρία στη γενική  εκπαίδευση. Οι αδυναμίες στο εκπαιδευτικό σύστημα αφορούν εμπόδια τα οποία αποκλείουν τα άτομα με αναπηρία από αυτή καθ’ εαυτή την πρόσβαση στο εκπαιδευτικό σύστημα, την πρόωρη εγκατάλειψη και την παροχή χαμηλότερου επιπέδου μόρφωσης. Η αποσπασματική και ελλειμματική αντιμετώπιση της εκπαίδευσης των ατόμων με αναπηρία δημιουργεί προβλήματα με έντονο σωρευτικό χαρακτήρα και μπορεί να αποτελέσει την απαρχή διακρίσεων και σε άλλους τομείς (εργασία, κοινωνική ένταξη, αυτοεκτίμηση κ.ά.)

Η επιθυμητή κατάσταση, στρατηγική
Βασικός στόχος είναι η άρση των αποκλεισμών για μαθητές, σπουδαστές και φοιτητές με αναπηρία. Τα άτομα με αναπηρία, πρέπει να ενσωματώνονται στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα, με τον κατάλληλο τρόπο, και εφόσον είναι αναγκαίο να τους παρέχεται και εξατομικευμένη στήριξη. Επίσης, πρέπει να γίνεται έγκαιρη επισήμανση των ειδικών εκπαιδευτικών αναγκών, να παρέχεται έγκαιρη στήριξη, εξατομικευμένη μάθηση, και να λαμβάνονται μέτρα για την αντιμετώπιση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου. Πολλές δυνατότητες προσφέρει η διά βίου μάθηση, όχι μόνο για την κάλυψη των κενών του γενικού εκπαιδευτικού συστήματος, αλλά και τη διαρκή επιμόρφωση των ατόμων με αναπηρία στις νέες τεχνολογίες και τις εν γένει γνωσιακές απαιτήσεις για πλήρη ένταξη στην κοινωνική και οικονομική ζωή.

Για την προώθηση της ισότητας στην εκπαίδευση, κρίσιμη σημασία έχει όχι μόνο η διασφάλιση της πρόσβασης, αλλά και των προϋποθέσεων για επίτευξη ίσου αποτελέσματος. Ενώ, η πολιτική των «ίσων ευκαιριών» εξαντλείται στη διασφάλιση της πρόσβασης, η πολιτική για την ισότητα του εκπαιδευτικού αποτελέσματος περιλαμβάνει και τη μέριμνα για τη λήψη πρόσθετων μέτρων για υποστήριξη όσων τα έχουν ανάγκη.  

Πίνακας 5: Ενδεικτική παρουσίαση ενεργειών στον τομέα παρέμβασης: Εκπαίδευση και κατάρτιση

Στόχοι

Πρωτοβάθμια / Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
– Βελτίωση της προσβασιμότητας των σχολικών μονάδων για διευκόλυνση της ένταξης μαθητών με αναπηρία σε αυτές
– Διασφάλιση μεταφοράς μαθητών με αναπηρία
– Ενίσχυση των Μονάδων Ειδικής Αγωγής
– Ενίσχυση της συνεκπαίδευσης
– Διασφάλιση της προσβασιμότητας της διδακτικής ύλης
– Προώθηση θετικών στάσεων της εκπαιδευτικής κοινότητας
– Ουσιαστική εμπλοκή των γονέων στην εκπαίδευση των παιδιών τους
– Διαβούλευση του αναπηρικού κινήματος με τις Διευθύνσεις της α΄βάθμιας και β΄βάθμιας εκπαίδευσης

Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
– Βελτίωση της προσβασιμότητας των κτιριακών εγκαταστάσεων των ΑΕΙ για διευκόλυνση της ένταξης φοιτητών με αναπηρία σε αυτές
– Υποστήριξη φοιτητών με αναπηρία
– Διασφάλιση της προσβασιμότητας της διδακτικής ύλης
– Διαβούλευση αναπηρικού κινήματος με Πανεπιστημιακά Τμήματα για συμπερίληψη της διάστασης της αναπηρίας σε προγράμματα σπουδών
– Ανάπτυξη συμμαχιών μεταξύ αναπηρικού κινήματος και Πανεπιστημιακών Τμημάτων  

Δια Βίου Εκπαίδευση
– Βελτίωση της προσβασιμότητας των εκπαιδευτικών μονάδων δια βίου εκπαίδευσης (Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας – ΣΔΕ, Κέντρα Εκπαίδευσης Ενηλίκων – ΚΕΕ, κ.λπ.) για διευκόλυνση της συμμετοχής ατόμων με αναπηρία
– Ανάπτυξη προγραμμάτων δια βίου εκπαίδευσης ατόμων με αναπηρία
– Αύξηση του ποσοστού συμμετοχής ατόμων με αναπηρία σε προγράμματα δια βίου εκπαίδευσης
– Διασύνδεση των προγραμμάτων της δια βίου εκπαίδευσης / κατάρτισης με τον τομέα της απασχόλησης

Ενέργειες

Πρωτοβάθμια / Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
– Διασφάλιση της προσβασιμότητας των σχολικών μονάδων με ιεράρχηση των αναγκών.
– Ανάπτυξη δημοτικής  υπηρεσίας μεταφοράς ατόμων με αναπηρία με  προσβάσιμα λεωφορεία.
– Διεκδίκηση επαρκούς στελέχωσης σε εκπαιδευτικό και βοηθητικό προσωπικό.
– Παροχή κατάλληλης στήριξης για τη συνεκπαίδευση παιδιών με αναπηρία στη γενική τάξη.
– Επιμόρφωση εκπαιδευτικών.
– Ψηφιοποίηση της διδακτική ύλης.
– Ενημέρωση εκπαιδευτικού προσωπικού.
– Ενημέρωση μαθητών α’ βάθμιας και β’ βάθμιας εκπαίδευσης.
– Ενημέρωση γονέων παιδιών με αναπηρία.
– Συνεργασία εκπαιδευτικών – γονέων παιδιών με αναπηρία.
– Ανάπτυξη ομάδων συμβουλευτικής γονέων με παιδιά με αναπηρία σχολικής ηλικίας.
– Χαρτογράφηση των αναγκών των μαθητών με αναπηρία.
– Αναζήτηση μαθητών που βρίσκονται εκτός εκπαιδευτικού συστήματος.
– Αξιολόγηση της εκπαίδευσης των ατόμων με αναπηρία.

Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
– Διασφάλιση της προσβασιμότητας των κτιριακών εγκαταστάσεων (αμφιθέατρα, εργαστήρια, βιβλιοθήκες, εστίες, λέσχες σίτισης) με ιεράρχηση των αναγκών.
– Σύσταση υπηρεσίας υποδοχής φοιτητών με αναπηρία ή εκπαίδευση του προσωπικού της υφιστάμενης γραμματείας των ΑΕΙ σε θέματα αναπηρίας.
– Λειτουργία συμβουλευτικών κέντρων για τους φοιτητές με αναπηρία που θα προσφέρουν συμβουλευτικές υπηρεσίες και ψυχοκοινωνική υποστήριξη.
– Παροχή τεχνικού εξοπλισμού.
– Ορισμός καθηγητή – συμβούλου οι οποίοι θα έχουν μεσολαβητικό ρόλο με τις πανεπιστημιακές αρχές για την επίλυση των προβλημάτων των φοιτητών με αναπηρία.
– Ψηφιοποίηση της διδακτική ύλης.
– Διάχυση της διάστασης της αναπηρίας σε προγράμματα σπουδών Τμημάτων όπως Παιδαγωγικά, Αρχιτεκτονική, Νομική.
– Συνδιοργάνωση συνεδρίων αναπηρικού κινήματος και Πανεπιστημιακών Τμημάτων.
– Ομιλίες εκπροσώπων του αναπηρικού κινήματος σε φοιτητές στο πλαίσιο σχετικών μαθημάτων.

Δια Βίου Εκπαίδευση
– Διασφάλιση της προσβασιμότητας των εκπαιδευτικών μονάδων με ιεράρχηση των αναγκών.
– Υλοποίηση προγραμμάτων γονέων με παιδιά με αναπηρία.
– Υλοποίηση προγραμμάτων επαγγελματικού προσανατολισμού ατόμων με αναπηρία.
– Υλοποίηση προγραμμάτων δια βίου εκπαίδευσης σε διάφορα γνωστικά αντικείμενα αναλόγως των εκπαιδευτικών αναγκών των ατόμων με αναπηρία.
– Διασφάλιση προϋποθέσεων που θα καταστήσουν δυνατή τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία σε προγράμματα δια βίου εκπαίδευσης όπως χορήγηση εκπαιδευτικού επιδόματος, παροχή διευκόλυνσης μετακίνησης κ.λπ.
– Εκπαίδευση των επαγγελματιών (σύμβουλοι απασχόλησης) που ασχολούνται με την επαγγελματική ένταξη των ατόμων με αναπηρία


3.4.6 Κοινωνική προστασία

Το νόημα και η σημασία (αιτιολόγηση)
Οι ανισότητες και οι διακρίσεις που υφίστανται τα άτομα με αναπηρία σε σειρά τομείς της κοινωνικής και οικονομικής ζωής (εκπαίδευση εργασία, υγεία κ.ά.), έχουν ως αποτέλεσμα την έκθεσή τους σε αυξημένο κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού.  Η κοινωνική προστασία, λειτουργώντας αντισταθμιστικά, μπορεί να περιορίσει αυτόν τον κίνδυνο.

Υφιστάμενη κατάσταση και προβλήματα προς αντιμετώπιση
Τα άτομα με αναπηρία, συγκρινόμενα με τον γενικό πληθυσμό, έχουν υψηλότερο ποσοστό φτώχειας και ανεργίας, υψηλότερο κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού. Παράλληλα με τις πολιτικές για την ουσιαστική αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, απαιτείται ειδική μέριμνα σε όρους κοινωνικής προστασίας.

Η επιθυμητή κατάσταση, στρατηγική
Στόχος είναι η προώθηση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης για τα άτομα με αναπηρία. Τα άτομα με αναπηρία πρέπει να μπορούν να επωφελούνται από συστήματα κοινωνικής προστασίας και από προγράμματα καταπολέμησης της φτώχειας, από την παροχή βοήθειας, από δημόσια στεγαστικά προγράμματα και άλλες υπηρεσίες διευκόλυνσης καθώς και από προγράμματα συνταξιοδότησης και παροχών.

Πίνακας 6: Ενδεικτική παρουσίαση ενεργειών στον τομέα παρέμβασης: Κοινωνική προστασία

Στόχοι
– Πιστοποίηση αναπηρίας – Δημιουργία αξιόπιστου συστήματος αξιολόγησης και πιστοποίησης της αναπηρίας
– Προστασία από την πολιτική λιτότητας
– Ίση πρόσβαση σε πολιτικές μείωσης της φτώχειας
– Ανάπτυξη προγραμμάτων συνταξιοδότησης και παροχών

Ενέργειες
– Εκπόνηση σχεδίου δράσης για την εύρυθμη λειτουργία των ΚΕΠΑ σε κάθε πόλη της χώρας, για την εξυπηρέτηση όλων των ατόμων με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις που πρέπει να εξεταστούν ή να επανεξεταστούν.
– Άμεση λειτουργία της Επιτροπής του άρθρου 7 του ν.3863/2010 για την αναθεώρηση και διαρκή επικαιροποίηση του Ενιαίου Πίνακα Προσδιορισμού Αναπηρίας (πρώην ΚΕΒΑ) προκειμένου να συμπεριληφθούν κάποιες κατηγορίες αναπηρίας (βλ. Πίνακα 7: Υγεία).
– Πρόσληψη ειδικού στελέχους (εφόσον η οικονομική δυνατότητα της Ε.Σ.Α.μεΑ. το επιτρέπει) σε θέματα αξιολόγησης και πιστοποίησης της αναπηρίας.
– Διεκδίκηση εξαίρεσης των ατόμων με αναπηρία από την πολιτική περικοπών των κοινωνικών δαπανών.
– Διεκδίκηση ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος.
– Διεκδίκηση ευνοϊκότερων όρων στα δημόσια στεγαστικά προγράμματα.
– Διεκδίκηση ανάπτυξης προγραμμάτων καταπολέμησης της φτώχειας σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο.
– Διεκδίκηση ειδικών προγραμμάτων και πολιτικών, που να απευθύνονται στο σύνολο των ατόμων με αναπηρία και όχι μόνο σε συγκεκριμένες κατηγορίες, για την κάλυψη των οικονομικών αναγκών λόγω της αναπηρίας τους.
– Διεκδίκηση ειδικών επιδομάτων που να υποστηρίζουν το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία για αυτονομία.


3.4.7 Υγεία

Το νόημα και η σημασία (αιτιολόγηση)
Ο τομέας της υγείας έχει ιδιαίτερη σημασία κυρίως για τα άτομα με χρόνιες παθήσεις, εάν ληφθούν υπόψη οι εξής παράγοντες: α) Τα άτομα με χρόνιες παθήσεις είναι συχνοί χρήστες των υπηρεσιών υγείας, β) Η δωρεάν πρόσβασή τους σε ένα οργανωμένο σύστημα υπηρεσιών υγείας αποτελεί το θεμέλιο λίθο προκειμένου τα άτομα με χρόνιες παθήσεις να διατηρήσουν το βέλτιστο επίπεδο της λειτουργικότητας τους και να συμμετέχουν σε όλες τις κοινωνικές δραστηριότητες, γ) Η μείωση του εισοδήματος των ατόμων με αναπηρία ή/και με χρόνιες παθήσεις σχετίζεται άμεσα με την κάλυψη του επιπρόσθετου κόστους των θεραπευτικών μεθόδων και των μεθόδων αποκατάστασης τους.

Υφιστάμενη κατάσταση και προβλήματα προς αντιμετώπιση
Όσον αφορά στον τομέα υγείας, σύμφωνα με στοιχεία της  Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδος , το 19% του πληθυσμού αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα υγείας ή κάποια αναπηρία. Συνεπώς ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού κάνει συχνή χρήση των υπηρεσιών υγείας, οι οποίες σε γενικές γραμμές έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό τους την αποσπασματική προσέγγιση του ατόμου με αναπηρία και χρόνια πάθηση. Ενδεικτικά, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε ως βασικά  προβλήματα:  α) την έλλειψη εξειδικευμένου  δικτύου συντονισμού των μονάδων ή των ιατρείων παρακολούθησης των ατόμων με χρόνιες παθήσεις σε όλη τη χώρα, β) την έλλειψη τήρησης ιατρικού φακέλου και συστήματος ελέγχου, γ) την έλλειψη πρόληψης των επιπλοκών και των δευτεροβάθμιων αναπηριών που προκύπτουν από την κύρια πάθηση, δ) τον μικρό αριθμό διαθέσιμων κλινών αποκατάστασης, ε) τις μεγάλες γεωγραφικές ανισότητες όσον αφορά στην ποιότητα και στην ποσότητα της παρεχόμενης νοσοκομειακής φροντίδας.

Η επιθυμητή κατάσταση, στρατηγική
Στόχος είναι η προώθηση της ισότιμης πρόσβασης σε υγειονομικές υπηρεσίες και συναφείς υποδομές για άτομα με αναπηρία. Τα άτομα με αναπηρία δικαιούνται να έχουν ισότιμη πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη, συμπεριλαμβανομένης της προληπτικής ιατρικής, καθώς και σε ποιοτικές ειδικές υγειονομικές υπηρεσίες και υπηρεσίες αποκατάστασης, προσιτές από οικονομική άποψη, που θα συνεκτιμούν τις ανάγκες τους.

Πίνακας 7: Ενδεικτική παρουσίαση ενεργειών στον τομέα παρέμβασης:  Υγεία

Στόχοι

– Πρόσβαση στο φάρμακο
– Πρόσβαση σε σύγχρονες θεραπευτικές πράξεις
– Βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας στα άτομα με αναπηρία
– Βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών αποκατάστασης
– Βελτίωση της προσβασιμότητας των μονάδων υγείας όλων των επιπέδων
– Προώθηση θετικών στάσεων της ιατρικής / παραϊατρικής κοινότητας
– Προώθηση της εθελοντικής αιμοδοσίας και της δωρεάς ιστών και οργάνων σώματος
– Μείωση των κινδύνων πρόκλησης αναπηρίας κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής
– Διαβούλευση αναπηρικού κινήματος με φορείς υγείας

Χρόνιες παθήσεις
– Αντιμετώπιση των πρόσθετων επιπτώσεων της κρίσης στον τομέα υγείας για τα άτομα με χρόνιες παθήσεις
– Αναβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας προς τα άτομα με χρόνιες παθήσεις
– Εκπαίδευση ατόμων με χρόνιες παθήσεις

Ψυχική αναπηρία
– Ανάπτυξη ενός σύγχρονου συστήματος ψυχικής υγείας

Σπάνιες Παθήσεις
– Αναβάθμιση παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας και φαρμακευτική παροχή προς άτομα με σπάνιες παθήσεις

Ενέργειες

– Διεκδίκηση κατάργησης της συμμετοχής στο φάρμακο, στις περιπτώσεις που εξαιτίας κάποιων αναπηριών προκύπτουν πρόσθετα προβλήματα υγείας.
– Διεκδίκηση ένταξης στον Κανονισμό του Ε.Ο.Π.Υ.Υ. και άλλων σύγχρονων θεραπευτικών πράξεων.
– Διεκδίκηση καθιέρωσης της νοσηλείας στο σπίτι.
– Διεκδίκηση δημιουργίας κέντρου πληροφόρησης ατόμων με αναπηρία σχετικά με θέματα υγείας, αποκατάστασης, κ.λπ.
– Διεκδίκηση ίδρυσης νέων Μονάδων Αποκατάστασης και ενίσχυση υπαρχόντων.
– Διεκδίκηση προσβασιμότητας των μονάδων υγείας με ιεράρχηση των αναγκών.
– Διεκδίκηση παροχής υπηρεσιών διερμηνείας κατά τις ιατρικές συναλλαγές σε δημόσιες μονάδες υγείας.
– Παροχή προσβάσιμου ενημερωτικού υλικού.
– Ευαισθητοποίηση για θέματα αναπηρίας στις ιατρικές σχολές.
– Ευαισθητοποίηση για θέματα αναπηρίας στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα των επαγγελματιών του υγειονομικού τομέα.
– Εκστρατείες ενημέρωσης για την εθελοντική αιμοδοσία και τη δωρεά ιστών και οργάνων σώματος σε στοχευμένα κοινά.
– Ανάληψη δράσης στον τομέα της υγείας και ασφάλειας στην εργασία.
– Χαρτογράφηση των αναγκών των ατόμων με αναπηρία και ατόμων με χρόνιες παθήσεις σε πολιτικές και υπηρεσίες υγείας.
– Αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών υγείας προς τα άτομα με αναπηρία και χρόνιες παθήσεις.

Χρόνιες παθήσεις
– Εκπόνηση ειδικού προγράμματος δράσης για την υγεία, τη φαρμακευτική κάλυψη, την προστασία των ανασφαλίστων.
– Πρόσληψη ειδικού στελέχους (εφόσον η οικονομική δυνατότητα της Ε.Σ.Α.μεΑ. το επιτρέπει) για την υγεία και την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη.
– Διεκδίκηση ανάπτυξης προγραμμάτων πρώιμης διάγνωσης- έγκαιρης παρέμβασης προβλημάτων υγείας που μπορούν να προκαλέσουν χρόνια πάθηση.
– Καθιέρωση δημοτικών μονάδων συντονισμού παραπομπών ατόμων με χρόνιες παθήσεις.
– Διεκδίκηση ανάπτυξης προγραμμάτων πρόληψης των επιπλοκών που μπορούν να προκύψουν από μία πάθηση.
– Οργάνωση μονάδων/κέντρων χρονίως πασχόντων σε όλες τους νομούς της χώρας –   ανάπτυξη δικτύου χρονίως πασχόντων στη νησιωτική χώρα.
– Ανάπτυξη προγραμμάτων εκπαίδευσης ατόμων με χρόνιες παθήσεις στη διαχείριση της πάθησής τους.

Ψυχική αναπηρία
– Βελτίωση της λειτουργίας των ψυχιατρικών κλινικών.
– Μείωση της ακούσιας νοσηλείας,
– Διεκδίκηση ανάπτυξης προγραμμάτων στέγασης ατόμων με ψυχική αναπηρία (ξενώνες, κ.λπ.).
– Ενίσχυση της αυτό-εκπροσώπησης των ίδιων των ατόμων με ψυχική αναπηρία.
– Ενίσχυση του ρόλου των Κοι.ΣΠΕ στην ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και την επαγγελματική ένταξη ατόμων με ψυχική αναπηρία.
– Εκπαίδευση και η υποστήριξη της οικογένειας του ατόμου με ψυχική αναπηρία.
– Ενημέρωση – ευαισθητοποίηση για τον περιορισμό του στίγματος κ.λπ.

Σπάνιες Παθήσεις
– Διεκδίκηση συμπλήρωσης του Ενιαίου Πίνακα Προσδιορισμού Αναπηρίας (πρώην ΚΕΒΑ) με επιστημονική τεκμηρίωση από διεθνείς πηγές των σπάνιων παθήσεων, προκειμένου να αποδίδοντα από τα ΚΕΠΑ αξιόπιστα ποσοστά αναπηρίας.
– Φαρμακευτικό πρωτόκολλο.

Πηγή: http://www.esaea.gr/

Μετάβαση στο περιεχόμενο