Ρεπορτάζ: Άννα Θεωνά
Αυτισμός. Μια διαταραχή νευροψυχιατρικής και αναπτυξιακής φύσης που είναι δύσκολο να εξηγηθεί πλήρως αλλά πλήττει 50 ανά 10.000 παιδιά (στοιχεία από το Α´ Διεθνές Συνέδριο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Αυτισμού, Νοέμ. 2002, Μελβούρνη). Μια πάθηση που βιώνουν καθημερινά χιλιάδες οικογένειες χωρίς καμιά υποστήριξη από την Πολιτεία.
Για τον αυτισμό, αυτή την πολύπλοκη διαταραχή, δεν υπάρχει θεραπεία. Υπάρχει όμως δυνατότητα βελτίωσης, η οποία εξαρτάται και είναι στενά συνυφασμένη με τη σωστή και όσο το δυνατόν έγκαιρη διάγνωση, τη σωστή εκπαίδευση και από τον βαθμό κατανόησης του αυτιστικού ατόμου από το οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον. Ειδικά στη χώρα μας, τα αυτιστικά άτομα είναι εγκαταλελειμμένα στους γονείς τους, ενώ στη συνέχεια παραδίδονται στην εφιαλτική μοίρα τους, έγκλειστα σε ιδρύματα, ή σε αμφίβολες συνθήκες διαβίωσης.
Για την αλλαγή αυτής της εικόνας, που είναι βαμμένη με τα πιο μελανά χρώματα, αγωνίζονται καθημερινά εδώ και δεκαοκτώ χρόνια γονείς ατόμων με αναπηρία που ίδρυσαν και είναι μέλη της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων (ΕΕΠΑΑ), με μόνο σκοπό την άρση του αποκλεισμού των παιδιών με αυτισμό, την απόλαυση της ζωής και της διασφάλισης ίσων ευκαιριών διαβίωσης. Και όλα αυτά, σε μια χώρα που αδυνατεί να καλύψει ακόμα και στοιχειώδεις ανάγκες, σε μια χώρα που η ιδιωτική και ατομική πρωτοβουλία δεινοπαθεί να υπερκεράσει την αδιαφορία και την ανεπάρκεια των ιθυνόντων.
Για τη δράση της ΕΕΠΑΑ, μίλησε στα «Θέματα Αναπηρίας» ο Πρόεδρός της κύριος Ηλίας Παρίσης.
Πότε ιδρύθηκε η Ελληνική Εταιρεία Προστασίας Αυτιστικών Ατόμων και πόσα μέλη αριθμεί;
Η ΕΕΠΑΑ ιδρύθηκε το 1992 από τον καθηγητή του Πανεπιστημίου του Μπέρμιγχαμ κύριο Αλεξίου, ο οποίος είναι και πατέρας δύο αυτιστικών παιδιών. Όταν ήρθε στην Ελλάδα διαπίστωσε τα τεράστια ελλείμματα στη χώρα μας, που τότε ούτε καν αναφερόταν στη νομοθεσία η λέξη αυτισμός κι έτσι, μαζί με άλλους 80 γονείς ίδρυσαν την ΕΕΠΑΑ.
Η Εταιρία συγκροτείται από γονείς παιδιών με αυτισμό, χωρίς να αποκλείεται η συμμετοχή ατόμων με αυτισμό, εφόσον έχουν υψηλό νοητικό δυναμικό. Από την ίδρυσή της μέχρι σήμερα, όλα αυτά τα χρόνια της πορείας της, αγωνίζεται για τα δικαιώματα των παιδιών με αυτισμό.
Και πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι ο αυτισμός είναι μια πολύπλοκη πάθηση, λόγω των διαφορετικών κλινικών εμφανίσεών του. Το φάσμα είναι πολύ ευρύ: περιλαμβάνει από άτομα με τεράστιο πνευματικό δυναμικό, αλλά και άτομα με ελάχιστο. Και γι’ αυτό και τα προβλήματα ποικίλλουν.
Ποιος είναι ο βασικός στόχος της;
Στόχος όλων των γονέων που απαρτίζουν την ΕΕΠΑΑ είναι να ενώσουν τις φωνές τους και τις δυνάμεις τους σε έναν κοινό αγώνα για τα δικαιώματα των παιδιών με αυτισμό, ώστε η ελληνική Πολιτεία να αντιμετωπίζει και τα άτομα με αυτισμό ισότιμα με τους υπόλοιπους πολίτες.
Λίγα λόγια για τις σημαντικότερες δράσεις και πρωτοβουλίες της;
Καταρχάς πρέπει να τονίσουμε ότι αμέσως μετά την ίδρυσή της ο τότε Πρόεδρος της και νυν επίτιμος Πρόεδρος κύριος Αλεξίου, έκανε ενέργειες για να ενταχθεί η Εταιρεία σε ευρωπαϊκά προγράμματα με τα οποία ενισχύεται η χώρα μας, ώστε να υπαχθεί σε αυτά η κατασκευή έξι μεγάλων κτιριακών δομών, οι οποίες θα εξασφάλιζαν την εκπαίδευση των ατόμων με αυτισμό από μικρή ηλικία και το πέτυχε. Η χρηματοδότηση ήρθε, υπάρχει η απόφαση της ΕΕ. Ωστόσο, από το 1995 μέχρι και το 2004, παρά τις εξαγγελίες ακόμα και δια στόματος Πρωθυπουργών, δεν υλοποιήθηκαν, με εξαίρεση μίας στο Βόλο, η οποία λόγω κατασκευαστικών ατελειών δεν λειτουργεί στο σύνολό της. Απλώς ένα της κομμάτι λειτουργεί ως ειδικό σχολείο. Το άσχημο είναι ότι η Εταιρεία είχε κάνει μεγάλες προσπάθειες, είχε κάνει τα σχέδια, είχε βρει τα οικόπεδα, τα παρέδωσε στα Υπουργεία, αλλά δυστυχώς η αδιαφορία δεν επέτρεψε να ολοκληρωθεί αυτό το μεγαλόπνοο σχέδιο που θα ανακούφιζε πάρα πολλές οικογένειες και θα πολλαπλασίαζε τη γνώση για τον αυτισμό, αφού πολλές πόλεις στις οποίες στοχεύσαμε ήταν πανεπιστημιουπόλεις.
Επιπλέον, από τον κύριο Αλεξίου και πάλι είχε κατατεθεί πρόταση Προγράμματος μετεκπαίδευσης 600 ωρών, επιπέδου Master δηλαδή, εκπαιδευτικών στην Ειδική Αγωγή. Με τη βοήθεια και πολλών εξειδικευμένων επιστημόνων του εξωτερικού στον αυτισμό, καταρτίστηκε και υλοποιήθηκε αυτό το Πρόγραμμα, εκπαιδεύτηκαν 120 εκπαιδευτικοί, οι οποίοι εκτός από τη θεωρητική κατάρτιση, έκαναν και πρακτική σε σχολεία και σχολές του εξωτερικού. Δυστυχώς όμως, όλοι αυτοί οι εκπαιδευτικοί δεν αξιοποιήθηκαν με το σκεπτικό ότι το Πρόγραμμα δεν είχε σφραγίδα κάποιου Πανεπιστημίου κι επομένως δεν θεωρήθηκε εξειδίκευση στον αυτισμό, παρά το γεγονός ότι ήταν μοναδική ως ενέργεια.
Κοιτώντας πίσω στο χρόνο ποια ήταν η σημαντικότερη επιτυχία της ΕΕΠΑΑ;
Αναμφίβολα η εισαγωγή του αυτισμού στη νομοθεσία. Από το 1998 με το νόμο για την κοινωνική φροντίδα είναι πλέον ορατός ο αυτισμός. Μπήκε στο νόμο γιατί έπρεπε να εμφανιστούν αυτά τα κέντρα κοινωνικής φροντίδας για τα άτομα με αυτισμό, ο οποίος εμπεριέχει πολύ πρωτοπόρες διατάξεις, που όμως παραμένουν ανεφάρμοστες.
Το 1999 εμφανίστηκε στο νόμο 2716 για την ψυχική υγεία και στον 2817/2000 για την ειδική αγωγή και εκπαίδευση, στον οποίο βασίστηκε και ο πρόσφατος νόμος του 2008, που περιλαμβάνει σημαντικές διατάξεις για τα παιδιά με αυτισμό. Περιμένουμε απλώς από το κράτος την εφαρμογή του.
Πόσο πίσω είναι η χώρα μας στον τρόπο αντιμετώπισης του αυτισμού σε σχέση με την Ευρώπη και τον κόσμο;
Εμείς ως οργάνωση εξαρχής οργανωθήκαμε σε πανελλαδικό επίπεδο, στην πράξη, όχι μόνο στα λόγια. Έχουμε παραρτήματα σε πολλές πόλεις της χώρας, συνδεδεμένους Συλλόγους, επομένως δουλέψαμε σε αυτό το κομμάτι, ώστε να είμαστε ακριβώς μια εθνική οργάνωση για τον αυτισμό. Υπό αυτή την έννοια, είμαστε μέλος της ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας για τον Αυτισμό, της Autism Europe και ως ελληνική οργάνωση συμμετέχουμε με ένα μέλος μας στις συνελεύσεις της. Επομένως, αφενός μπορούμε να μεταφέρουμε προβληματισμούς έξω και αφετέρου να φέρουμε γνώση από έξω και ειδικά από χώρες που έχουν υψηλό επίπεδο παροχών.
Τώρα από πλευράς παροχών στη χώρα μας θα έλεγα ότι είμαστε πάρα πολύ πίσω. Αν υπολογίσουμε τι έχει γίνει την 15ετία από την εμφάνιση του αυτισμού στη νομοθεσία, δεν είμαστε ευχαριστημένοι. Σύμφωνα με τα στοιχεία μας, χωρίς να έχει γίνει επίσημη έρευνα, ένα ποσοστό της τάξης του 90% των παιδιών με αυτισμό στη χώρα μας βρίσκεται εκτός εκπαίδευσης, εκτός φροντίδας, εκτός συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας. Η χώρα μας είναι μια από τις χώρες με τις λιγότερες παροχές για τον αυτισμό στην ΕΕ.
Πώς έχει η συνεργασία της ΕΕΠΑΑ με τα ΜΜΕ; Συμφωνείτε με τον τρόπο παρουσίασης της αναπηρίας και δη του αυτισμού;
Δεν υπάρχει παρουσίαση, δεν υπάρχει ευαισθητοποίηση για να παρουσιάσουν το θέμα του αυτισμού, ίσως γιατί είναι θέμα που δεν «πουλάει» και δεν το λέω έτσι τυχαία. Έχουμε κάνει ενέργειες, έχουμε κάνει καταγγελίες θεμάτων σε μεγάλα κανάλια, χωρίς να έχουμε δει καμιά ανταπόκριση για να προβληθεί η μη ένταξη των παιδιών μας στην εκπαίδευση και στην καθημερινότητα εν γένει. Τα μόνα κανάλια που μας έχουν φιλοξενήσει και πρέπει να το πούμε είναι η ΕΡΤ 3 δύο φορές, με συγκεκριμένο ρεπορτάζ και για τον ξενώνα μας και για τις αγωνίες μας να βρουν σωστή φροντίδα τα παιδιά μας και το Πρίσμα +. Δεν μπορώ να πω ότι έχουμε την ανάλογη προβολή. Αν γενικά για θέματα αναπηρίας έχουμε μια Α προβολή, τότε για τον αυτισμό η προβολή αντιστοιχεί στο 1/100 αυτού του Α, για να μην πω και λιγότερο.
Ποιες οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ΕΕΠΑΑ στο μέλλον;
Επειδή έχουμε ήδη ένα πόρισμα – καταπέλτη του Συνηγόρου του Πολίτη σε ό,τι αφορά την εφαρμογή του νόμου για την Ειδική Αγωγή, το οποίο καταγγέλλει ό,τι ακριβώς κι εμείς, δηλαδή τη μη ισότιμη ένταξη των παιδιών μας στο εκπαιδευτικό σύστημα, ζητήσαμε από την κυρία Υπουργό τη θέση της και την πολιτική της βούληση. Ζητάμε απλώς ο νόμος να εφαρμοστεί και τίποτε άλλο.
Επιπλέον, επειδή ο αυτισμός δεν έχει τις πρέπουσες υπηρεσίες έως και σήμερα, υπάρχουν οικογένειες που συντηρούν παιδιά από μικρή ηλικία, έως και 45 ετών. Χρειάζονται δομές, ξενώνες διαβίωσης με δημόσια χρηματοδότηση που θα τους εξασφαλίζουν εκπαίδευση και μια ποιοτική ζωή. Καλό είναι να γίνουν στέγες σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ώστε να βρουν τα παιδιά με αυτισμό ένα καταφύγιο. Τι θα απογίνουν τα παιδιά μας αύριο;
Δυναμική παρέμβαση της ΕΕΠΑΑ και σε τοπικό επίπεδο
Πόσο διαφέρει η αντιμετώπιση των παιδιών με αυτισμό στις τοπικές κοινωνίες; Πόσο πιο δύσκολες είναι οι συνθήκες διαβίωσης μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα; Η Πρόεδρος του Παραρτήματος της ΕΕΠΑΑ στη Θεσσαλονίκη, Αντιπρόεδρος της Εταιρείας και Υπεύθυνη Διεθνών Σχέσεων της Ε.Σ.Α.μεΑ. κυρία Φωτεινή Ζαφειροπούλου, μοιράζεται την εμπειρία της.
Το Παράρτημα της ΕΕΠΑΑ στη Θεσσαλονίκη αποτελεί πρότυπο δράσης. Πείτε μας λίγα λόγια για την ίδρυσή του και τη δράση του.
Το παράρτημα ιδρύθηκε 7 χρόνια περίπου μετά την ίδρυση της Εταιρείας. Τα πρώτα χρόνια ήταν πολύ δύσκολα. Ακόμη και το να βρεθεί χώρος για τα γραφεία, ή η επικοινωνία με τους γονείς, δυνητικά μελλοντικά μέλη, ήταν επίσης δύσκολη. Στην αρχή ήμασταν μόνο τα 22 άτομα, που ήταν η προϋπόθεση για την ίδρυσή του. Έπρεπε λοιπόν να έχουμε μια ισχυρή παρουσία προς τα έξω για να μας μάθουν. Έτσι ξεκινήσαμε στη λογική της ενημέρωσης και της επικαιροποίησης του θέματος του αυτισμού και της παρέμβασης στο επίπεδο που σύμφωνα με το καταστατικό μας είχαμε τη δυνατότητα. Δηλαδή σε επίπεδο τοπικό, δήμους, νομαρχίες, ζητήματα σχολείων που φοιτούσαν άτομα με αυτισμό και παροχής επιπλέον υπηρεσιών σε τοπικό πάντα επίπεδο.
Ξεκινήσαμε κυρίως με ενημερωτικές δράσεις. Το 2000 διοργανώσαμε ένα διήμερο συνέδριο για τον αυτισμό με Ευρωπαίους επιστήμονες. Κάναμε συναντήσεις οι γονείς και ανταλλάξαμε απόψεις και εμπειρία. Με παρέμβαση δική μας κάναμε μια πιλοτική τάξη μέσα στο 1ο Ειδικό Δημοτικό Θεσσαλονίκης που πήγε πολύ καλά, κάτι σαν σχολείο μέσα στο σχολείο. Έγινε και δεύτερη τάξη κι από κει και πέρα και με την υποστήριξη του Σχολικού Συμβούλου Ειδικής Αγωγής, διεκδικήσαμε και πιέσαμε πάρα πολύ για να ιδρυθεί ένα σχολείο αποκλειστικά για άτομα με αυτισμό, με συγκεκριμένες εκπαιδευτικές προσεγγίσεις.
Εν ολίγοις στην αρχή προσπαθήσαμε να επιτύχουμε μια εξειδίκευση στο εκπαιδευτικό προσωπικό που δουλεύει με τα παιδιά και να ενημερώνουμε την τοπική κοινωνία για το τι είναι ο αυτισμός.
Από την εμπειρία σας πως αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες τον αυτισμό; Έχει αλλάξει κάτι τα τελευταία χρόνια;
Υπάρχει αλλαγή. Τώρα πια γίνεται πιο εύκολα αντιληπτός και κατανοητός ο αυτισμός – ιδιαίτερα λόγω της ενημέρωσης και του μορφωτικού επιπέδου που έχει αλλάξει και των πολλών προσλαμβανουσών από τις οποίες αντλούμε πληροφορίες. Μέχρι τώρα τα άτομα με αυτισμό αντιμετωπίζονταν με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα, φόβο κτλ. διότι υπάρχουν τεράστια συμπεριφορικά προβλήματα στον αυτισμό και ήταν πάντα πολύ άβολο για τον κόσμο. Έχω την αίσθηση ότι υπάρχει διαφορετική αντιμετώπιση πια, τουλάχιστον από την τοπική κοινωνία εδώ που έχω εμπειρία.
Τι πιστεύετε ότι πρέπει να γίνει για να εξασφαλιστεί η ισότιμη ένταξη των ατόμων με αυτισμό στην κοινωνία;
Τα κεντρικά αιτήματα είναι ίδια με όλων των ατόμων με αναπηρία ανεξαρτήτως κατηγορίας. Για παράδειγμα στην εκπαίδευση, θέλουμε ένα γενικό σχολείο απολύτως προσβάσιμο στα άτομα με αυτισμό με ό,τι αυτό σημαίνει, με προσωπικό ειδικά εξειδικευμένο που να στηρίζει τα άτομα με αυτισμό, με προσαρμοσμένη ύλη και εκπαιδευτικές μεθόδους.
Από κει και πέρα, στο κομμάτι της διαβίωσης, η συντριπτική πλειοψηφία των παιδιών είναι ιδρυματοποιημένα, κάτι στο οποίο είμαστε εντελώς αντίθετοι ως αναπηρικό κίνημα εν γένει. Ζητούμε την αποϊδρυματοποίηση, μικρές δομές πιο κοντά σε φυσιολογικές καταστάσεις και τα άτομα με αυτισμό μέσα στην κοινότητα.
Υπάρχει καλή συνεργασία με τα τοπικά ΜΜΕ;
Σε τοπικό επίπεδο υπάρχει κάλυψη. Τα τελευταία δυόμιση χρόνια ειδικά που αναγκαστήκαμε, γιατί δεν είναι δική μας δουλειά αυτό αλλά της Πολιτείας, να δημιουργήσουμε μια μονάδα, ένα Κέντρο Ημέρας στη Θεσσαλονίκη για να ψυχαγωγούνται και να εκπαιδεύονται τα παιδιά, υπάρχει πολύ έντονο ενδιαφέρον από τα τοπικά μέσα. Συνετέλεσε βέβαια και η καθιέρωση πριν από 3 χρόνια από τον ΟΗΕ της Παγκόσμιας Ημέρας Ευαισθητοποίησης για τον Αυτισμό στις 2 Απριλίου, αλλά και το γεγονός ότι τουλάχιστον 3-4 φορές το χρόνο διοργανώνουμε σεμινάρια για να ενημερώνουμε τον κόσμο.
Και με την τοπική Αυτοδιοίκηση;
Δυστυχώς δεν υπάρχει καμιά συνεργασία. Με το Δήμο Θεσσαλονίκης, εκτός από μια φορά που μας παραχώρησε χώρο για μια εκδήλωση, δεν έχουμε καμιά συνεργασία και όσες φορές κι αν απευθυνθήκαμε, δεν υπήρχε ανταπόκριση. Οι πόρτες της Νομαρχίας είναι πιο ανοιχτές. Σε ζητήματα όμως ουσιαστικά δεν έχουμε βοήθεια, συνεργασία ή υποστήριξη.
Ποιοι οι βασικοί στόχοι στο άμεσο μέλλον;
Θα ήταν μεγάλη ανακούφιση για μας να εντασσόταν η μονάδα μας σε ένα πλαίσιο χρηματοδότησης γιατί την συντηρούμε μόνοι μας. Κι επειδή βλέπουμε ότι γίνεται δουλειά και θα μπορούσε να έχει και συνέχεια γιατί τα παιδιά λαμβάνουν προεπαγγελματική εκπαίδευση κι έτσι θα μπορούσαμε να διεκδικήσουμε κι ένα προστατευμένο εργαστήριο, γιατί καλώς ή κακώς η ζωή κάθε ανθρώπου καθορίζεται από την εκπαίδευσή του, από τη δυνατότητα να απασχοληθεί κι από την ποιότητα διαβίωσής του.
Οι στόχοι είναι πάντα οι ίδιοι: Καλή εκπαίδευση, δυνατότητα για απασχόληση και αξιοπρεπής διαβίωση.
Θ.Α.
Για περισσότερες πληροφορίες και τα στοιχεία επικοινωνίας των γραφείων της ΕΕΠΑΑ στην Αθήνα και τα κατά τόπους Παραρτήματα της επισκεφτείτε την ηλεκτρονική της ιστοσελίδα στη διεύθυνση http://www.autismgreece.gr/