ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

18ο τεύχος τού περιοδικού «Θέματα Αναπηρίας»: Συνέντευξη

Νοέ 13, 2009 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

συνέντευξη

Βάσω Αρτινοπούλου
Αντιπρύτανης Παντείου Πανεπιστημίου

Οι προκαταλήψεις και τα
στερεότυπα αποκλείουν
τα άτομα με αναπηρία

Συνέντευξη: Άννα Θεωνά

Σε ένα ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον που διαρκώς αλλάζει, η Ελλάδα παραμένει δυστυχώς μια χώρα, στην οποία τα άτομα με αναπηρία παραμένουν εγκλωβισμένα σε τέσσερεις τοίχους, αποκλεισμένα από την εκπαίδευση, την εργασία, την απασχόληση, την ψυχαγωγία, τον πολιτισμό.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι, παρά το γεγονός ότι την περσινή χρονιά ξεσηκώθηκε θύελλα αντιδράσεων για τις δεκάδες χαμένες διδακτικές ώρες των μαθητών με αναπηρία λόγω της αδυναμίας μεταφοράς τους στα σχολεία, και φέτος παρατηρήθηκαν ανάλογα προβλήματα, αναρίθμητα κενά σε εκπαιδευτικό και ειδικό διδακτικό προσωπικό, με αποτέλεσμα πολλά Ειδικά Σχολεία να υπολειτουργούν.

Κι όλα αυτά, ενώ έχει θεσπιστεί δια νόμου η υποχρεωτικότητα της εκπαίδευσης των ατόμων με αναπηρία. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που φταίει; Τι αποτελεί τροχοπέδη στο να συμβαδίσει η Ελλάδα με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης, στα ζητήματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Είναι ζήτημα νομοθεσίας, ζήτημα πολιτικής, ζήτημα νοοτροπίας;

Η αντιπρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου κα Βάσω Αρτινοπούλου, μίλησε στα «Θέματα Αναπηρίας» για τα ζητήματα αυτά.

Πως κρίνετε τις συνθήκες διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα σήμερα;

Οι συνθήκες διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία στο δημόσιο χώρο κυρίως χαρακτηρίζονται από προβλήματα προσβασιμότητας και λειτουργικότητας. Μείζονα προβλήματα στους δρόμους και ειδικότερα στα πεζοδρόμια των αστικών κέντρων καθιστούν την κυκλοφορία και την προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία δυσχερή έως αδύνατη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό τους στο ιδιωτικό περιβάλλον, την απομόνωση και αποτελεί μια μορφή κοινωνικού αποκλεισμού στην πρόσβαση στα δημόσια αγαθά της κοινωνίας και του πολιτισμού.

Είναι κοινά παραδεκτό ότι τα άτομα με αναπηρία βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό και διακριτική μεταχείριση σε όλους τους τομείς της ζωής τους. Τι πιστεύετε ότι μπορεί να συμβάλλει στην άρση του αποκλεισμού τους; Η θέσπιση νομοθεσίας ίσης μεταχείρισης; Η ανάπτυξη ενός ισχυρού συστήματος κοινωνικής προστασίας; Ή ένας συνδυασμός αυτών των δύο;

Προφανώς και η νομοθεσία και η παροχή ενός ισχυρού πλέγματος κοινωνικής υποστήριξης χρειάζονται για την άρση του κοινωνικού αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία. Η ίση μεταχείριση και εν γένει η προστασία των δικαιωμάτων τους έχει ρητά αποτυπωθεί σε εθνικά, ευρωπαϊκά και διεθνή κείμενα και συνθήκες. Υφίσταται ένα επαρκές θεσμικό πλαίσιο της προστασίας των δικαιωμάτων και ειδικότερων συστάσεων κυρίως από τις συστάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης, οι οποίες παρότι δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα για τα κράτη μέλη, ωστόσο δείχνουν συχνά τους κατευθυντήριους άξονες για τη χάραξη και την εφαρμογή των πολιτικών που συμβάλλουν στην άρση του κοινωνικού αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία. Ωστόσο, εκτιμώ ότι οι αντιστάσεις εστιάζονται περισσότερο στο επίπεδο των κοινωνικών αναπαραστάσεων, των προκαταλήψεων και των στερεοτυπικών απόψεων για την αναπηρία και τα άτομα που βιώνουν παρόμοιες καταστάσεις.

Στα ιδρύματα της χώρας όπου διαβιούν άτομα με βαριές και πολλαπλές αναπηρίες παρατηρούνται παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Νομίζετε ότι η χώρα είναι έτοιμη να περάσει σε μία νέα κατάσταση αυτόνομης, ημιαυτόνομης ή προστατευμένης διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία στην κοινότητα;

Η ιδρυματική κακοποίηση αποτελεί μια μορφή κακοποίησης και παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των εγκλείστων που μόλις τα τελευταία χρόνια αρχίζει και διερευνάται. Συνιστά δε μια μορφή κακοποίησης με υψηλό σκοτεινό αριθμό, στο βαθμό που παρόμοια περιστατικά δεν καταγγέλλονται, αλλά ακόμα και αν καταγγελθούν σε ελάχιστες περιπτώσεις διερευνώνται οι καταγγελίες και ακόμα λιγότερες δημοσιοποιούνται. Επομένως είναι δύσκολο να εκτιμήσουμε την έκταση και τη συχνότητα της ιδρυματικής κακοποίησης.

Επιπλέον, γνωρίζουμε από τα δεδομένα των κοινωνικών ερευνών ότι αυτού του τύπου η κλειστή διαβίωση των ατόμων με αναπηρία παραβιάζει τα δικαιώματά τους και εντείνει το στίγμα και τον κοινωνικό αποκλεισμό τους.

Άρα, θα πρέπει να ενισχυθούν όλες εκείνες οι δομές (ή να δημιουργηθούν νέες) που θα συμβάλλουν στην ανοιχτή μεταχείριση και αντιμετώπιση των ατόμων με αναπηρία. Ο ρόλος της κοινότητας σε αυτή την προσέγγιση είναι σημαντικός και υποστηρικτικός.

Πολύς λόγος έγινε τα τελευταία δύο χρόνια για την ειδική αγωγή και την εκπαίδευση των ατόμων με αναπηρία, είτε με αφορμή τα προβλήματα στην μεταφορά των μαθητών, είτε λόγω των σημαντικών ελλείψεων που παρουσιάζονται κάθε χρόνο στα Ειδικά Σχολεία. Ως ακαδημαϊκός, τι πιστεύετε ότι φταίει για αυτή την κατάσταση και τι θα πρέπει να αλλάξει;

Νομίζω ότι πρέπει να αναμορφωθεί όλο το πλαίσιο της ειδικής αγωγής και να γίνει περισσότερο αποτελεσματικό, ευέλικτο και λειτουργικό. Παρότι αρκετοί εργαζόμενοι στον τομέα αυτό προσπαθούν να προσφέρουν και να ανταπεξέλθουν στις ανάγκες της καθημερινής τους εργασίας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ωστόσο οι ανεπάρκειες του εκπαιδευτικού συστήματος είναι μείζονες.

Επιπλέον, οι άνθρωποι που έχουν επιφορτισθεί με την φροντίδα των ατόμων με αναπηρία αφιερώνουν επιπρόσθετο χρόνο και συνεχίζουν να τους φροντίζουν και στο ακαδημαϊκό – σχολικό περιβάλλον. Η υποστήριξη πρέπει να είναι συγκεκριμένη και προσαρμοσμένη στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία προκειμένου να τυγχάνουν ίσης μεταχείρισης στο σχολικό και ακαδημαϊκό περιβάλλον.

Ένα ποσοστό ατόμων με αναπηρία εισάγονται στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας. Πιστεύετε ότι τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας έχουν προετοιμαστεί επαρκώς ώστε να προσφέρουν ίδιας ποιότητας εκπαίδευση και σε αυτήν την κατηγορία φοιτητών;

Δεν έχω συγκεκριμένα ερευνητικά στοιχεία – μπορεί να υπάρχουν, ωστόσο δεν τα έχω υπόψη μου- για την κτηριακή προσβασιμότητα των ατόμων με αναπηρία στα ΑΕΙ της χώρας. Για το πανεπιστήμιο στο οποίο υπηρετώ, το Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, έχουν διαμορφωθεί όλοι σχεδόν οι χώροι ώστε να είναι προσβάσιμοι.

Επίσης, πρέπει να σημειώσω ότι έχει προβλεφθεί ειδική δαπάνη από τον προϋπολογισμό του ιδρύματος για τη μεταφορά φοιτητών με αναπηρία και εν γένει την υποστήριξή τους. Επειδή φοιτούν αρκετά άτομα με αναπηρία –κυρίως στο Τμήμα Ψυχολογίας- εκτιμώ ότι υπάρχουν υποστηρικτικές δομές και εφαρμοσμένες πολιτικές, αν και πολλά ακόμα μπορούν να γίνουν.

Πως κρίνετε τον τρόπο που αντιμετωπίζουν και παρουσιάζουν τα σύγχρονα μέσα μαζικής ενημέρωσης τα άτομα με αναπηρία;

Τα ΜΜΕ παραμένουν εγκλωβισμένα σε στερεοτυπικές, παραδοσιακές αντιλήψεις για τα άτομα με αναπηρία. Συχνά αναπαράγουν προκαταλήψεις και συμβάλλουν στη διατήρηση του κοινωνικού αποκλεισμού τους. Ο οίκτος, η απομόνωση και ο αυτο-αποκλεισμός των ατόμων με αναπηρία αποτελούν μορφές συλλογικών συναισθημάτων και αναπαραστάσεων που συχνά προβάλλονται μέσα από τις τηλεοπτικές σειρές.

Ενημέρωση, ευαισθητοποίηση και τήρηση της δεοντολογίας είναι μερικοί μόνο από άξονες των ενδεχόμενων παρεμβάσεων για την αλλαγή του τρόπου παρουσίασης των ατόμων με αναπηρία. Οι παρεμβάσεις των ΜΜΕ μπορεί να είναι πολύ αποτελεσματικές στην αλλαγή των νοοτροπιών, των αντιλήψεων και εν τέλει στην άρση του κοινωνικού αποκλεισμού των ατόμων με αναπηρία, που παραμένει ακόμα και σήμερα το ζητούμενο.

Βιογραφικό Σημείωμα
Η κ. Βάσω Αρτινοπούλου σπούδασε Παιδαγωγικές Επιστήμες και Κοινωνιολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έκανε μεταπτυχιακό στην Εγκληματολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και διδακτορικό στην Κοινωνιολογία. Σήμερα είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.Τα επιστημονικά της ενδιαφέροντα έχουν να κάνουν με την κοινωνική πολιτική, τον κοινωνικό αποκλεισμό, τα νέα κοινωνικά κινήματα, την ισότητα των φύλων, τις στρατηγικές αντιμετώπισης σύγχρονων κοινωνικών προβλημάτων, την αντεγκληματική πολιτική, την ενδοοικογενειακή βία και τα Μ.Μ.Ε.

Μετάβαση στο περιεχόμενο