ΕΘΝΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΤΥΦΛΩΝ

18ο τεύχος τού περιοδικού «Θέματα Αναπηρίας»: Ανάλυση

Νοέ 13, 2009 | ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ, Θέματα Αναπηρίας

ανάλυση

Το εθνικό αναπηρικό κίνημα της χώρας απαιτεί την υλοποίηση των Κυβερνητικών δεσμεύσεων για τα ζητήματα των ατόμων με αναπηρία χωρίς εκπτώσεις και περιορισμούς

του Γιάννη Βαρδακαστάνη
Προέδρου της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία
και του Ευρωπαϊκού Φόρουμ Ατόμων με Αναπηρία

Αναμφίβολα, από όποια οπτική γωνία κι αν δει κανείς την εποχή μας, είναι απόλυτα ασφαλές το συμπέρασμα ότι ως κοινωνία βιώνουμε μία βαθειά διαρθρωτική κοινωνική και οικονομική κρίση. Επίσης, ασφαλές είναι το συμπέρασμα ότι αυτοί που συνήθως πληρώνουν την κρίση είναι αυτοί που δεν ευθύνονται γι’ αυτήν. Τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους είναι οι τελευταίοι πολίτες αυτής της χώρας που φέρουν οποιαδήποτε μορφή ευθύνης γι’ αυτό που ζούμε ως πολίτες, γι’ αυτό που βιώνουμε όλοι καθημερινά στη ζωή μας. Εάν δε, συνυπολογίσει κανείς το γεγονός ότι τα άτομα με αναπηρία ακόμα και σε συνθήκες ευημερίας βιώνουν σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής τους δυσμενή διακριτική μεταχείριση, αποκλεισμό και ανισότητα, τότε γίνεται βέβαιο ότι στις δύσκολες εποχές που ζούμε σήμερα ο κίνδυνος μίας βαθειάς και διαρθρωτικής περιθωριοποίησης των ατόμων με αναπηρία είναι ορατός και επικρέμεται ως δαμόκλειος σπάθη σε αυτόν το χώρο.

Πάντοτε, οι εκλογές, για όποιον φορέα αυτές κι αν διεξάγονται, ιδιαίτερα όμως και κυρίως – για να μην ισχυριστούμε αποκλειστικά – όταν αυτές διεξάγονται για την ανάδειξη της κυβέρνησης της χώρας, δημιουργούν στην κοινωνία, ανεξάρτητα από την κομματική προτίμηση των πολιτών στην κάλπη, το αίσθημα την ελπίδας, της προσμονής και της προσδοκίας ότι κάτι καλύτερο θα έρθει, ότι θα ξημερώσει μια διαφορετική ημέρα. Συνήθως, όμως, η πραγματικότητα απέχει από την ελπίδα, την προσμονή και την προσδοκία. Γι’ αυτό, ένα από τα ζητήματα που αντιμετωπίζει το πολιτικό σύστημα της χώρας μας σήμερα είναι η βαθειά αναξιοπιστία του, καθώς και η δυσπιστία που, δυστυχώς, έχουν οι πολίτες απέναντι στο πολιτικό σύστημα και στους πολιτικούς.

Το ζήτημα αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα της εποχής αλλά κυρίως είναι το μεγάλο στοίχημα και η μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση που αναδείχθηκε από τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου. Αυτό το στοίχημα αφορά, φυσικά, και το σύνολο των πολιτικών κομμάτων που οι πολίτες με την ψήφο τους ανέθεσαν σε αυτά συγκεκριμένους ρόλους και συγκεκριμένες και διακριτές θέσεις στο πολιτικό στερέωμα του τόπου.

Το αναπηρικό κίνημα της χώρας παρακολούθησε με αίσθημα ευθύνης και προσήλωσης, στη βάση της αρχής ότι η αναπηρία δεν έχει χρώμα, τις τοποθετήσεις και τις δεσμεύσεις όλων των κομμάτων κατά την προεκλογική περίοδο στα ζητήματα της αναπηρίας. Και φυσικά, από όλα αναμένει, προσδοκά και ελπίζει ότι θα ανταποκριθούν θετικά στις δικές τους προγραμματικές δεσμεύσεις, στις δικές τους εξαγγελίες, στις δικές τους θέσεις, είτε για τα γενικότερα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά ζητήματα είτε για τα ειδικότερα εξειδικευμένα θέματα που απασχολούν τα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους.

Η αναφορά που κάναμε πιο πάνω στα ζητήματα αναξιοπιστίας και δυσπιστίας που αντιμετωπίζουν οι πολιτικοί και η πολιτική στη χώρα μας, έχουν άμεση σχέση επίσης και με τα ειδικότερα θέματα που απασχολούν το χώρο της αναπηρίας στην Ελλάδα. Η μη ανταπόκριση της κυβέρνησης και των πολιτικών κομμάτων στις δικές τους εξαγγελίες και δεσμεύσεις θα βαθύνει και θα διευρύνει το χάσμα που χωρίζει τους πολίτες από την πολιτική και θα επιδεινώσει το κλίμα της αβεβαιότητας και της δυσπιστίας.

Τα παραπάνω δεν τα γράφουμε για να καλλιεργήσουμε ένα κλίμα απαισιοδοξίας και αβεβαιότητας. Αντίθετα με αυτό, η πρόθεσή μας είναι σαφής, κρυστάλλινη και διαυγής. Θέλουμε να επισημάνουμε, να υπογραμμίσουμε και να τονίσουμε ότι οι ελπίδες και οι υψηλές προσδοκίες που η νέα κυβέρνηση έχει φέρει και δημιουργήσει στην ελληνική κοινωνία, της δημιουργούν τεράστιες και συγκεκριμένες ευθύνες στο σύνολο της κοινωνίας και φυσικά ειδικότερα απέναντι στα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειές τους, γιατί υπάρχει αδήρητη πολιτική, κοινωνική και οικονομική αναγκαιότητα, οι δεσμεύσεις που έχουν αναληφθεί από τη νέα κυβέρνηση μέσω του κυβερνητικού της προγράμματος και φυσικά μέσω των προγραμματικών δηλώσεων στη Βουλή απέναντι στα άτομα με αναπηρία και τις οικογένειες τους, να γίνουν πράξη με γρήγορους ρυθμούς και με διαρκή διαβούλευση με την Ε.Σ.Α.μεΑ και τα μέλη της σε όλο το εύρος των σχετικών ζητημάτων.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το προεκλογικό πρόγραμμα της νέας κυβέρνησης έχει συμπεριλάβει συγκεκριμένες ρηξικέλευθες δεσμεύσεις και θέσεις για ζητήματα θεσμών αλλά και για επιμέρους τομείς της πολιτικής που αφορούν σε όλα τα άτομα με αναπηρία. Θα παρακολουθήσουμε με διάθεση θετική την υλοποίηση των δεσμεύσεων, θα στηρίξουμε τις όποιες θετικές πρωτοβουλίες, αλλά θα είμαστε αυστηρά και σκληρά απέναντι σε οποιαδήποτε ανακολουθία ή αθέτηση αυτών των δεσμεύσεων.

Από αυτό εδώ το περιοδικό, από το πρώτο του τεύχος, έχουμε ισχυριστεί και υποδηλώσει ότι για το αναπηρικό κίνημα της χώρας, για τη Συνομοσπονδία και τους Φορείς Μέλη της στο σύνολο της επικράτειας, η θέση ότι η αναπηρία δεν έχει χρώμα, διαπερνά τη δράση, την κινητοποίηση και τις παρεμβάσεις προς την κυβέρνηση, τα πολιτικά κόμματα, όλες τις αρχές, το σύνολο της κοινωνίας. Αυτό δεν είναι καινοφανές σύνθημα, είναι ο πυρήνας του ιδεολογικού και πολιτικού στίγματος του αναπηρικού κινήματος στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με την άλλη θεμελιώδη αρχή του αναπηρικού κινήματος «τίποτα για τα άτομα με αναπηρία χωρίς τα άτομα με αναπηρία». Σε αυτό δε το ιδεολογικοπολιτικό πλαίσιο εδράζεται και η οικουμενική θέση ότι η διάσταση της αναπηρίας πρέπει να διαχέεται και να εντάσσεται σε όλες τις πολιτικές, σε όλα τα προγράμματα από τη σύλληψή τους.

Είναι πλέον νομικά, πολιτικά και ηθικά παραδεκτό ότι η αναπηρία είναι υπόθεση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το άτομο με αναπηρία, ανεξάρτητα από το βαθμό και το είδος της αναπηρίας, είναι φορέας δικαιωμάτων, είναι υποκείμενο της τύχης του. Αυτή η αρχή πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της ασκούμενης πολιτικής στη χώρα για την αναπηρία.

Από αυτό το περιοδικό, (Θέματα Αναπηρίας, Τεύχος 07), είχαμε αναφερθεί στο φαινόμενο του συμπονετικού συντηρητισμού και του κολακευτικού λαϊκισμού, που είναι ουσιαστικά η μεταμφίεση της αλήστου μνήμης φιλανθρωπικής προσέγγισης και περιγράψαμε εκεί, το πώς επιχειρείται, με την επανεμφάνιση αυτού του φαινομένου, η αμφισβήτηση της ανθρωποκεντρικής προσέγγισης στα ζητήματα της αναπηρίας, η υπονόμευση του ρόλου του κράτους ως εγγυητή των δικαιωμάτων των πολιτών και η ανάδειξη των σύγχρονων φιλάνθρωπων ως θεματοφύλακες της κοινωνικής συνοχής. Τηλεμαραθώνιοι, ραδιομαραθώνιοι και έρανοι κάθε μορφής που έχουν ως σημείο αναφοράς και στο επίκεντρό τους την αναπηρία, πρέπει να απαγορευτούν ως πλήρως αντίθετες λειτουργίες με τη δικαιωματική προσέγγιση στην αναπηρία. Οι εν’ λόγω εκδηλώσεις κινητοποιούν και χρησιμοποιούν τον οίκτο των πολιτών, δηλαδή τοποθετούν τα άτομα με αναπηρία, αντικειμενικά στη θέση του αντικείμενου οίκτου και ελέους, επιχειρώντας να προσελκύσουν την οικονομική συνδρομή πολιτών φορέων και επιχειρήσεων για την άσκηση πολιτικών και για τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων έργων.

Αναμένουμε από τη νέα κυβέρνηση, με σαφή, κρυστάλλινο και διαυγή τρόπο, να θέσει τέλος σε αυτή την άμεση και έμμεση παραβίαση των ανθρωπίνων και συνταγματικών δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία στη χώρα μας. Αυτή η προσβολή της προσωπικής ακεραιότητας και της ατομικής και οικογενειακής υπόληψης των ατόμων με αναπηρία, πρέπει να τελειώσει οριστικά στην πατρίδα μας. Ο ισχυρισμός ότι ζούμε σε μια ανοιχτή πλουραλιστική κοινωνία και εκδηλώσεις αυτής της μορφής μπορούν να οργανώνονται ελεύθερα από τους πολίτες, δεν μπορεί να ισχύσει όταν αυτές οι εκδηλώσεις βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με την ανεμπόδιστη άσκηση των ανθρωπίνων και συνταγματικών δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία στην Ελλάδα. Αλλά γι’ αυτό το θέμα θα έχουμε συγκεκριμένο άρθρο σε επόμενο τεύχος του περιοδικού, καθώς επίσης θα γίνουν και συγκεκριμένες παρεμβάσεις από την Ε.Σ.Α.μεΑ στην κυβέρνηση και τη Βουλή.

Τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους αναμένουν, επιδιώκουν και διεκδικούν στη νέα περίοδο που εισερχόμαστε, να διαμορφωθούν πραγματικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις ανεμπόδιστης άσκησης των δικαιωμάτων τους σε όλους τους τομείς της ζωής, ανεξάρτητα από το βαθμό και το είδος της αναπηρίας τους. Τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους, χωρίς υπεκφυγές και περιστροφές, απαιτούν από την κυβέρνηση της χώρας αλλά και από τα άλλα κόμματα που συμμετέχουν στη Βουλή, να διαμορφώσουν τις αναγκαίες συνθήκες έτσι ώστε να τεθούν σε εφαρμογή νέες πολιτικές που να συνάδουν με τη δικαιωματική προσέγγιση στην αναπηρία. Επισημαίνουμε και τονίζουμε ότι η αναβάθμιση και η θεσμική μεταβολή καθώς και η προσαρμογή της νομοθεσίας και των πολιτικών που ασκούνται στην Ελλάδα για τα ζητήματα της αναπηρίας, μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν δυο βασικές συνιστώσες τηρηθούν απαρέκλιτα.

Η πρώτη συνιστώσα αφορά στη συνολική αλλαγή των πολιτικών που ασκούνται σήμερα για την αναπηρία στην Ελλάδα. Σε όποιον τομέα και να αναφερθεί κανείς, θα διαπιστώσει ότι η παραπάνω θέση βρίσκει την επαλήθευση της. Που να πρωτοαναφερθούμε. Στην υγεία, στην πρόνοια, στην εκπαίδευση, στην απασχόληση, στην προσβασιμότητα; Όποιον τομέα και να επιχειρήσει κάποιος να αναλύσει, θα διαπιστώσει ότι εμφορείται πρώτα από όλα από την παλιά αντίληψη για την αναπηρία και φυσικά από τεράστια ελλείμματα πολιτικής, που όμως έχουν αντανάκλαση άμεση και δυσμενή στην καθημερινή ζωή των ατόμων με αναπηρία. Γι’ αυτό πρέπει να αλλάξουν όλα, για να μπορούμε να μιλάμε για σύγχρονες πολιτικές που δεν έχουν στραμμένη την πλάτη τους στο μέλλον.

Εάν οι θεσμικές αλλαγές είναι η πρώτη συνιστώσα μιας συνολικής αλλαγής των δημόσιων πολιτικών για την αναπηρία στη χώρα, η δεύτερη συνιστώσα δεν είναι άλλη από τη δημόσια χρηματοδότηση αυτών των πολιτικών. Μία δημόσια χρηματοδότηση, η οποία πρέπει να είναι διασφαλισμένη και εγγυημένη σε βάθος χρόνου. Μόνο όταν οι θεσμικές αλλαγές είναι επαρκώς χρηματοδοτούμενες από το κράτος, τότε μόνο αποκτούν σάρκα και οστά, γίνονται χειροπιαστή πραγματικότητα οι δεσμεύσεις και οι εξαγγελίες. Σε αντίθετη περίπτωση, το χάσμα μεταξύ εξαγγελιών και πραγματικής πολιτικής διευρύνεται, η δυσπιστία των πολιτικών απέναντι στο πολιτικό σύστημα βαθαίνει και ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται. Τα παραπάνω συνιστούν τις αναγκαίες και ελάχιστες προϋποθέσεις για τη μετάβαση στο μέλλον, ένα μέλλον που για άλλες χώρες είναι αυτονόητο αλλά που σε αυτόν τον τόπο φαίνεται ότι εκτός από το κυνήγι του ονείρου έχουμε δυστυχώς και την επιδίωξη του αυτονόητου.

Με άλλα λόγια, τα άτομα με αναπηρία και οι οικογένειές τους επιδιώκουν και διεκδικούν να θεσπιστούν και να εφαρμοστούν σύγχρονες πολιτικές δημόσιου χαρακτήρα με σοβαρή και διαχρονικά εξασφαλισμένη δημόσια χρηματοδότηση.

Σίγουρα, η διάσταση της αναπηρίας πρέπει να ενταχθεί στο σύνολο των πολιτικών όλων των Υπουργείων, της αυτοδιοίκησης κάθε βαθμού και φυσικά σε όλους τους δημόσιους φορείς, έτσι ώστε εφαρμόζοντας την αρχή και τη μεθοδολογία του «σχεδιάζοντας για όλους» να παράγονται καθολικές υπηρεσίες και πολιτικές, οι οποίες να είναι προσβάσιμες σε όλους τους πολίτες. Η παραπάνω θέση αφορά στο σύνολο των λειτουργιών σε πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτιστικό επίπεδο, από την καθημερινότητα έως τα πλέον εξειδικευμένα θέματα π.χ. την αδειοδότηση για τη λειτουργία μιας καφετέριας, ενός εστιατορίου, ενός κινηματογράφου, ενός θεάτρου, μιας παιδικής χαράς, ενός σχολείου, την κατασκευή δικτυακών τόπων, την πρόσβαση στις τράπεζες, τα καταστήματα, την κίνηση στην πόλη …, ο κατάλογος είναι ανεξάντλητος. Η πρόσβαση όλων των πολιτών πρέπει να θεωρείται εκ των προτέρων δεδομένη και εξασφαλισμένη. Σε αντίθετη περίπτωση παράγονται ανισότητες, διακρίσεις και αποκλεισμοί. Από την άλλη μεριά πρέπει να εκπονηθούν και να εφαρμοστούν πολιτικές σε συγκεκριμένους τομείς, είτε για συγκεκριμένες κατηγορίες ατόμων με αναπηρία που βιώνουν καθημερινά πολλαπλή διάκριση, γυναίκες με αναπηρία, μετανάστες με αναπηρία κ.λπ. και φυσικά τι να πει κανείς για το πώς παραβιάζονται τα δικαιώματα των ατόμων με βαριά και πολλαπλή αναπηρία, όπως άτομα με νοητική αναπηρία, με αυτισμό, με σύνδρομο DOWN κ.λπ. Εδώ απαιτείται μία συγκροτημένη δημόσια πολιτική σε όλους τους τομείς, από την πρώιμη παρέμβαση στο εκπαιδευτικό ζήτημα, την κοινωνική υποστήριξη κατά την ενηλικίωση, την υποστήριξη των οικογενειών, τη δημιουργία ενός Εθνικού Δικτύου για την υποστηριζόμενη αυτόνομη και προστατευμένη διαβίωση κ.λπ.

Σε αυτήν τη δεκαετία έχει συντελεστεί μία από τις θεσμικότερες και ουσιαστικότερες εξελίξεις στα ζητήματα των ατόμων με αναπηρία σε διεθνές επίπεδο. Αυτή η εξέλιξη είναι βέβαιο ότι θα επηρεάσει καθοριστικά και ουσιαστικά την πορεία των θεμάτων των ατόμων με αναπηρία τα επόμενα χρόνια, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Αναφερόμαστε φυσικά στη διεθνή σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία του ΟΗΕ, η οποία ολοκληρώθηκε, εγκρίθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή σε χρόνο ρεκόρ για τα διεθνή δεδομένα, σε σχέση με προγενέστερες συμβάσεις.

Η εν λόγω σύμβαση συμβολίζει την οριστική μετάβαση της διεθνούς κοινότητας από το ιατρικό στο κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας. Αυτή η σύμβαση συνιστά αδιαμφισβήτητα την οριστική αποδοχή και υιοθέτηση από τη διεθνή κοινότητα και τα κράτη μέλη της δικαιωματικής προσέγγισης στην αναπηρία. Ο αγώνας για την υλοποίησή της θα είναι δύσκολος, σκληρός και επίμονος. Το αναπηρικό κίνημα της χώρας αναμένει, η νέα Ελληνική κυβέρνηση – όπως έχει άλλωστε δεσμευτεί – αφού πρώτα προσυπογράψει το προαιρετικό πρωτόκολλο, να φέρει στη Βουλή για επικύρωση τη Σύμβαση και το προαιρετικό της πρωτόκολλο, θέτοντας σε κίνηση τις διαδικασίες πλήρους και χωρίς εκπτώσεις εφαρμογής της στη χώρα, αποδίδοντας στις ελληνίδες και τους έλληνες με αναπηρία τα δικαιώματα που αυτή εμπεριέχει με καθαρό και διαυγή τρόπο.

Παράλληλα, όμως, στην Ευρώπη και φυσικά στη χώρα μας, η δεκαετία που ολοκληρώνεται έφερε υποβάθμιση των δημοσίων πολιτικών για την αναπηρία. Ακόμα και σε παραδοσιακές χώρες παγκόσμια πρωτοποριακές, όπως στη Σουηδία για παράδειγμα, μπορεί κανείς να δει μία συντηρητική στροφή σε αυτόν τον τομέα. Και αν αυτό κανείς το διαπιστώνει στη Σουηδία ή σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες τους κόσμου, πόσο μάλλον στην Ελλάδα.

Γίνεται φανερό δηλ. ότι η περίοδος που ζούμε, η δεκαετία που ολοκληρώνεται, η πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα, χαρακτηρίζεται από ισχυρές αντιφάσεις σε όλους τους τομείς της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής ζωής, ακόμα και στο χώρο των ατόμων με αναπηρία. Αυτές οι αντιφάσεις οδήγησαν τους πολιτικούς αλλά και άλλους θεσμικούς εκπροσώπους, να αναφέρονται στα ζητήματα της αναπηρίας με ισχυρό λόγο μεν αλλά με ανίσχυρα μέτρα δε. Δηλαδή, τη δεκαετία που ολοκληρώνεται, μπορεί κανείς να τη χαρακτηρίσει ως την περίοδο της διεύρυνσης του χάσματος μεταξύ εξαγγελίας και πράξης. Γι’ αυτό έχουμε αναφερθεί σε αυτό το κείμενο αρκετές φορές, στη δυσπιστία που οι πολίτες με αναπηρία και οι οικογένειές τους αισθάνονται απέναντι στην πολιτική και τους πολιτικούς. Ήρθε η ώρα των μεγάλων αποφάσεων, των οριστικών ρήξεων με το παρελθόν. Ήρθε η ώρα της μετάβασης στο αύριο, για να γίνει η Ελλάδα μια χώρα της ισότητας για όλους, για να σέβεται η Ελλάδα όλους τους πολίτες της και να τους εξασφαλίζει τη δυνατότητα να ασκήσουν ανεμπόδιστα τα δικαιώματά τους.

Το αναπηρικό κίνημα της χώρας μέσα από τη Συνομοσπονδία και τους Φορείς Μέλη της σε όλη την επικράτεια, θα αγωνιστεί με συνέπεια γι’ αυτό. Με το σύνθημα «τίποτα για τα άτομα με αναπηρία χωρίς τα άτομα με αναπηρία» να δονεί τις καρδιές και τις ψυχές όλων, δηλώνουν παρών σε αυτήν την προσπάθεια. Η ευθύνη της νέας κυβέρνησης να ανταποκριθεί στις ελπίδες και τις προσδοκίες των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους είναι ιστορική, καθώς και η ευθύνη του αναπηρικού κινήματος να την υπενθυμίζει στην κυβέρνηση είναι επίσης δεσμευτική. Η ελληνική κοινωνία δεν μπορεί να αντέξει νέες απογοητεύσεις, νέες παλινωδίες, και νέες αθετήσεις. Το αναπηρικό κίνημα από τη μεριά του ατενίζει με αγωνιστική αισιοδοξία το μέλλον, το οποίο θα δείξει το μέγεθος και το βάθος των αλλαγών της νέας εποχής.

Μετάβαση στο περιεχόμενο