«Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΘΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ–ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΦΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΜΕΑ» – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Μαρίνας Γαλάνη – Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Οργάνωση και Διαχείριση Αθλητικών Δραστηριοτήτων για Άτομα με Αναπηρίες (Α.με.Α.)» του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Μέρος 22ο

Σεπ 18, 2023 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

«Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΘΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ–ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΦΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΑΜΕΑ» – Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία της Μαρίνας Γαλάνη – Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Οργάνωση και Διαχείριση Αθλητικών Δραστηριοτήτων για Άτομα με Αναπηρίες (Α.με.Α.)» του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου – Μέρος 22ο

 

4.2          Αποτελέσματα ανασκόπησης ερευνών σχετικά με τα ψυχοσυναισθηματικά οφέλη της άθλησης

 

Η ψυχική υγεία έχει αποδειχθεί πως αποτελεί αναπόδραστο συστατικό στοιχείο με τις συνιστώσες αυτοεκτίμησης, της ψυχικής ευεξίας, της αυτοαποτελεσματικότητας και της αυτό-ικανότητας και γενικά της ποιότητας ζωής. Αξιοσημείωτη είναι το ερευνητικό εύρημα πως η αθλητική δραστηριότητα συνδέεται με τη λειτουργία του εγκεφάλου. Μέσα από μια συστηματική ανασκόπηση σχετικών ερευνών του Rodriguez-Ayllon και των συνεργατών του (2019), επισημάνθηκε πως η φυσική δραστηριότητα ασκεί σημαντική επίδραση και μπορεί να τροποποιήσει τη λειτουργία του εγκεφάλου όπως για παράδειγμα εκκρίνοντας ουσίες όπως η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη ή να αυξήσει τον νευροτροφικό παράγοντα (BDNF), τα οποία και έχουν τη δυνατότητα να βελτιώνουν την ψυχολογική υγεία και να προλαμβάνουν ή να μειώνουν τις επιπτώσεις από ψυχολογικές διαταραχές.

 

Πίνακας 1

Ανασκόπηση Ερευνών σχετικά με τα ψυχοσυναισθηματικά οφέλη της άθλησης

 

ΕΡΕΥΝΕΣ

ΔΕΙΓΜΑ

ΤΥΠΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ

ΜΕΤΡΗΣΗ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ

ΟΦΕΛΗ

 

1

Brunes, A., Flanders, W.D., &       Augestad, L.B. (2015).

46 Συμμετέχοντες ηλικίας με μέση ηλικία 14,5 έτη

Μη δομημένη φυσική άσκηση

Κλίμακες αυτοαναφοράς

Ψυχική υγεία/Ευεξία Άγχος Κατάθλιψη

Η συχνότητα της συμμετοχής στην άθληση επέφερε στατιστικώς σημαντικά αποτελέσματα σε επίπεδο βελτίωσης ψυχικής υγείας/ευεξίας σε σχέση με τους συμμετέχοντες που δεν ασκούνταν συχνά

 

2

Ng, K.,Välimaa, R., Rintala, P., Tynjälä, J., Villberg, J., & Kannas, L. (2014).

1059 Συμμετέχοντες ηλικίας με μέση ηλικία 14,76 έτη

Καθημερινή αθλητική δραστηριότητα

Κλίμακα αυτοαναφοράς (WHO-HBSC)

Αυτοεκτίμηση

Προσωπικοί παράγοντες επηρεάζουν τη συμμετοχή των δύο φύλων στη σωματική δραστηριότητα . Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης ιδίως στα αγόρια κρίνεται σημαντική.

 

3

Puce, L., Marinelli, L., Girtler, N. G., Pallecchi, I., Mori, L., Simonini, M., & Trompetto, C. (2019)

200 Συμμετέχοντες ηλικίας με μέση ηλικία 17,4 έτη

Δομημένη αθλητική δραστηριότητα

Κλίμακα αυτοαναφοράς

Ψυχική ευεξία

Οι δείκτες ψυχολογικής και συναισθηματικής ευεξίας ήταν υψηλότερες για τους συμμετέχοντες αθλούμενους στο πλαίσιο του ανταγωνιστικού αθλητισμού

 

4

Gallego- Méndez, J., Perez- Gomez, J., Calzada- Rodríguez, J. I., Denche- Zamorano, Á. M., Mendoza- Muñoz, M., Carlos- Vivas, J., … & Adsuar, J. C. (2020)

496 Συμμετέχοντες ηλικίας με μέση ηλικία 10,81 έτη Μη δομημένη φυσική άσκηση

K61 in ENSE 2017

Ποιότητα ζωής

Η σωματική άσκηση συμβάλλει στην ενίσχυση της ποιότητας ζωής ατόμων με ΔΕΠΥ

 

5

Giese, M., Teigland, C., & Giessing, J. (2017)

115 Συμμετέχοντες ηλικίας με μέση ηλικία 16 έτη

Καθημερινή αθλητική δραστηριότητα

The WHO-Five Well-being Index

Σύγκριση επίπεδων σωματικής δραστηριότητας, τιμών της σωματικής σύστασης και συναισθηματική ευεξία παιδιών σχολικής ηλικίας και νέων με προβλήματα όρασης

Τα ευρήματα της έρευνας επιβεβαιώνουν τα θετικά αποτελέσματα και τη σημαντικότητα της σωματικής άσκησης για άτομα με προβλήματα όρασης η οποία επηρεάζει τη σωματική τους ευεξία

 

6

Li, Y. C., Kwan, M. Y., Clark, H. J., Hay, J., Faught, B. E., & Cairney, J. (2018).

1206 Συμμετέχοντες ηλικίας με μέση ηλικία 13,45 έτη

Οργανωμένη φυσική δραστηριότητα και ελεύθερη άθληση

Physical Health and Activity Study Team (PHAST) project

Αυτοεκτίμηση

Ενίσχυση της

Ενίσχυση αυτοεκτίμησης για του αθλούμενους με αναπηρία και των δύο φύλων.

Αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης ψυχοσυναισθηματικών διαταραχών σε άτομα με αναπηρία σε αντιδιαστολή με συνομηλίκους με τυπική ανάπτυξη.

 

7

Shikako- Thomas, K., Shevell, M., Schmitz, N., Lach, L., Law, M., Poulin, C., … & QUALA group. (2013)

187 Συμμετέχοντες ηλικίας με μέση ηλικία 15,4 έτη

Μη δομημένη φυσική άσκηση κατά τον ελεύθερο χρόνο

Κλίμακα αυτοαναφοράς (CAPE)

Αυτοικανότητα/ Αυτοαποτελεσματικότητα Η ενασχόληση νέων ατόμων με εγκεφαλική παράλυση με αθλητικές δραστηριότητες στο πλαίσια της αναψυχής και της ψυχαγωγίας προάγει την ευημερία την αυτοικανότητά τους

 

8

Mitić, P., Jorgić, B., Popović, I., & Hadžović, M. (2020).

88 συμμετέχοντες ( 52 άνδρες με προβλήματα όρασης + 22 μπασκεμπολίστες σε αναπηρικά αμαξίδια μπασκετμπολίστες και 14 μπασκετμπολίστες χωρίς αναπηρία)

Οργανωμένη αθλητική δραστηριότητα

Γενικευμένη κλίμακα αυτοαποτελεσματικότητας

Αυτοαποτελεσματικότητα

Τα άτομα με αναπηρίες που αθλούνται έχουν πιο έντονη αυτό-αποτελεσματικότητα σε σύγκριση με όσοι δεν αθλούνται, καθώς και σε σύγκριση με αθλητές χωρίς αναπηρία.

 

9

McIntyre, F., Chivers, P., Larkin, D., Rose, E., & Hands, B. (2015)

35 έφηβους με χαμηλή κινητική ικανότητα, αποτελούμενοι από 25 αγόρια και 10 κορίτσια ηλικίας από 13 έως 17 ετών

Δομημένη φυσική παρέμβαση εντός προγράμματος παρέμβασης

Κλίμακες αυτοαναφοράς

Σωματική αυτοαντίληψη –Αυτοεκτίμηση

Η σωματική άσκηση βελτιώνει τη σωματική αυτό- αντίληψη, αυτό-αποτελεσματικότητα οι οποίες συνδέονται με την αυτοεκτίμηση για τους εφήβους με κινητικές δυσκολίες

 

10

Verret, C., Guay, M. C., Berthiaume, C., Gardiner, P., & Béliveau, L. (2012).

21 συμμετέχοντες Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα με μέση ηλικία σε 9,1 έτη

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα δομημένης φυσικής δραστηριότητας διάρκειας 10 εβδομάδων

Τυποποιημένες φόρμες σωματικής, κινητικής και συμπεριφορικής αξιολόγησης

Άγχος Προσοχή Εκτελεστικές λειτουργίες Συμπεριφορά

Βελτίωση κινητικών δεξιοτήτων. Μείωση άγχους.

 

Η ανασκόπηση της πρόσφατης ερευνητικής βιβλιογραφίας και η μελέτη των άρθρων (βλ. Πίνακα 1) ανέδειξε την ύπαρξη θετικών συσχετίσεων μεταξύ της αθλητικής δραστηριότητας σε δομημένη ή ελεύθερη μορφή με τη συνολική ψυχολογική ευεξία (Puce, Marinelli, Girtler, Pallecchi, Mori, Simonini, & Trompetto, 2019· Giese, Teigland, & Giessing, 2017· Brunes, Flanders & Augestad, 2015) και το γενικότερο επίπεδο ποιότητας ζωής (Gallego-Méndez, J., Perez-Gomez, J., Calzada-Rodríguez, Denche-Zamorano, Mendoza-Muñoz, Carlos-Vivas & Adsuar, 2020). Στα ψυχολογικά χαρακτηριστικά που ασκεί επιρροή η συμμετοχή σε αθλητικές δραστηριότητες συμπεριλαμβάνονται οι συνιστώσες της αυτοεκτίμησης (Li, Kwan, Clark, Hay, Faught & Cairney, 2018· McIntyre, Chivers, Larkin, Rose & Hands, 2015· Ng, Välimaa, Rintala, Tynjälä, Villberg & Kannas, 2014), της αυτοαποτελεσματικότητας (Mitić, Jorgić, Popović & Hadžović, 2020· Shikako- Thomas, Shevell, Schmitz, Lach, Law, Poulin, … & QUALA group., 2013). Η σωματική μπορεί επομένως να επιφέρει θετικές συσχετίσεις με την ψυχολογική υγεία σε άτομα με αναπηρίες όλων των ηλικιών υπό το πρίσμα κάθε σωματικής δραστηριότητας. Η επίδραση δεν έχει μια γραμμική συσχέτιση αλλά μπορεί αν εμφανίζεται με διαφορετικούς τρόπους και συσχετισμούς εξατομικευμένα για το κάθε άτομο σε συγκεκριμένους τομείς, προσφέροντας ωστόσο μια θετική συνολική βελτίωση στο επίπεδο της ψυχικής υγείας.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός της διαφοροποίησης των θετικών επιδράσεων του αθλητισμού μεταξύ δραστηριοτήτων στις οποίες διαδραματίζει σημαντικό ρόλο η αισθητική εμφάνιση όπως η ρυθμική γυμναστική ή το μπαλέτο (Schneider, Weiß, Thiel, Werner, Mayer, Hoffmann & Diehl, 2013) σε αντιδιαστολή με άλλα αθλήματα όπως η κολύμβηση, η ιππασία κ.α. Η συμμετοχή σε αθλήματα που δεν απαιτείται η αισθητική αρτιότητα έχει φανεί σύμφωνα με τα ευρήματα πως συνδέεται περισσότερο με την ψυχική υγεία και την ανάπτυξη των ψυχοσυναισθηματικών παραμέτρων που συνδέονται με αυτή.

Μια ακόμη σημαντική παράμετρος η οποία υπογραμμίστηκε μέσω της βιβλιογραφικής ανασκόπησης είναι πως η συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα μπορεί να ενδυναμώσει το εκάστοτε άτομο με αναπηρία ψυχοσυναισθηματικά σε επίπεδο υιοθέτησης στρατηγικών διαχείρισης και μείωσης του άγχους και του στρες. Σε αυτό το επίπεδο ρόλο μπορεί να διαδραματίσει και το ηλικιακό επίπεδο στο οποίο τα άτομα ξεκινούν να συμμετέχουν σε αθλητικές δραστηριότητες. Η συμμετοχή ατόμων με αναπηρία σε αθλήματα κατά την παιδική ηλικία μπορεί να συνεισφέρει με αποτελεσματικό τρόπο στη μείωση ιδίως του άγχους κατά την εφηβική και μετέπειτα ενήλικη ζωή (Auerbach, Bigda-Peyton, Eberhart, Webb & Ho, 2011). Επιπρόσθετα, έχουν εμφανιστεί και θετικές συσχετίσεις αναφορικά με τη μείωση του άγχους σε ειδικές κατηγορίες αναπηριών, όπως σε παιδιά με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα, τα οποία συμμετέχουν σε αθλητικές δραστηριότητες (Cerrillo-Urbina et al., 2015· Verret, Guay, Berthiaume, Gardiner & Béliveau, 2012). Ωστόσο, η έρευνα σχετικά με τη διερεύνηση της συμβολής της φυσικής δραστηριότητας στη μείωση ή τη διαχείριση της συνιστώσας του άγχους χρήζει περαιτέρω εμβάθυνσης προκειμένου να προσδιοριστεί ο βαθμός επίδρασής της. Παρόλη τη θετικής επίδραση της αθλητικής δραστηριότητας στη γενικότερη ψυχική υγεία και ευεξία δεν φάνηκε να υπάρχει θετική συσχέτιση μεταξύ της συμμετοχής σε αθλητικές δραστηριότητες και τη μείωση της κατάθλιψης (Brunes, Flanders & Augestad, 2015· Biddle & Asare, 2011).

Όπως αναφέρθηκε σε προηγούμενα κεφάλαια η ψυχική υγεία του ατόμου με αναπηρία συνδέεται και επηρεάζει με αποτελεσματικό τρόπο την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την κοινωνικοποίηση του ατόμου. Η ψυχολογική ευεξία δυνητικά αποτελεί την βασική συνιστώσα για την επιθυμία αλλά και τη διαπεραίωση κοινωνικών αλληλεπιδράσεων.

Μέσα από τη βιβλιογραφική ανασκόπηση αναδείχθηκε ακόμη η επίδραση της άθλησης σε δομημένη αλλά και σε ελεύθερη μορφή. Πιο συγκεκριμένα, μέσα από την εξέταση των ερευνητικών ευρημάτων φάνηκε πως και η δύο μορφές αθλητικής δραστηριότητας επιφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα στο επίπεδο ενίσχυσης των ατόμων με αναπηρίες σε ψυχοσυναισθηματικό επίπεδο. Η δομημένη αθλητική δραστηριότητα δύναται να επιφέρει θετικές επιδράσεις στο επίπεδο της ψυχικής υγείας (Puce, et al., 2019· McIntyre, et al., 2015). Η δομημένη αθλητική δραστηριότητα όπως αναφέρθηκε επιδρά αποτελεσματικά στην ενίσχυση ολιστικά της ψυχικής υγείας, εμπερικλείοντας ταυτόχρονα τις παραμέτρους της ποιότητας ζωής, της αυτοαποτελεσματικότητα καθώς επίσης και της αυτοαντίληψης (Puce, et al., 2019). Εμβαθύνοντας στον τύπο της σωματικής άσκησης για τα άτομα με αναπηρίες σύμφωνα με τη βιβλιογραφική ανασκόπηση θα μπορούσε να υποστηριχθεί

πως συνδέεται με θετικές επιπτώσεις σε επίπεδο ευχαρίστησης, απόλαυσης και ψυχαγωγίας (Arbour-Nicitopoulos, Grassmann, Orr, McPherson, Faulkner & Wright, 2018· Shikako-Thomas,et al., 2013). Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφερθεί πως η μη δομημένη μορφή αθλητικής δραστηριότητες βρίσκει αποδέκτες σε άτομα με σωματικές ή βαριές αναπηρίες δεδομένου πως οι απαιτήσεις ενός δομημένου αθλητικού προγράμματος αποθαρρύνουν και καθιστούν δύσκολη τη συμμετοχή για αυτά τα άτομα (Shikako-Thomas,et al., 2013).

Μέσα από τη μελέτη και την επεξεργασία των ερευνητικών ευρημάτων των ερευνών στις οποίες πραγματοποιήθηκε η βιβλιογραφική ανασκόπηση καταγράφηκαν και διαφοροποιήσεις αναφορικά με το παράγοντα των δημογραφικών παραγόντων και ιδίως του φύλου των αθλούμενων ατόμων με αναπηρία. Πιο συγκεκριμένα, οι θετικές συσχετίσεις μεταξύ της αθλητικής δραστηριότητας και των θετικών επιπτώσεων αυτής στην ψυχική υγεία φάνηκαν να είναι ισχυρότερες και εκτενέστερες σε αγόρια αλλά και σε ηλικιακά μικρότερα άτομα με αναπηρία σε αντιδιαστολή με τις ασθενέστερες συσχετίσεις σε κορίτσια και παιδιά με αναπηρία μεγαλύτερης ηλικίας (Puce, et al., 2019).

Ακόμη πέρα από τη δομή της αθλητικής δραστηριότητας φάνηκε πως η συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα πέρα από την ενίσχυση των κοινωνικών δεξιοτήτων των συμμετεχόντων συμβάλλει με θετικό τρόπο στην ενδυνάμωση των ατόμων ψυχοσυναισθηματικά και στη συνεισφορά τους στη μείωση των επιπτώσεων, που προκαλούνται από το στρες κατά την εφηβική και μεταεφηβική ηλικία (Auerbach, et al., 2011).

Μετάβαση στο περιεχόμενο