‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 10ο

Ιούλ 3, 2024 | Άλλες προσεγγίσεις της τυφλότητας και της αναπηρίας, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

‘Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ’- ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΓΙΑΝΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑΣ-ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ – ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, Μ.Π.Σ. «Ειδική Αγωγή, Εκπαίδευση και Αποκατάσταση» – Μέρος 10ο

 

3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

 

3.1.         Η πραγματικότητα της Ελλάδας

 

Είναι εξαιρετικά σημαντικό για τα άτομα με προβλήματα όρασης να μαθαίνουν και να χρησιμοποιούν σωστά τη μητρική τους γλώσσα, καθώς αυτό διευκολύνει την πρόσβασή τους στην εκπαίδευση και αντισταθμίζει τις ελλείψεις τους σε άλλους τομείς, ιδιαίτερα στην όραση. Ως εκ τούτου, η συστηματική καλλιέργεια και ανάπτυξη των γλωσσικών δεξιοτήτων θα πρέπει να αποτελεί το επίκεντρο κατά τη διδασκαλία όλων των μαθημάτων σε αυτά τα άτομα (Παπαδόπουλος & Κουστριάβα, 2015). Η αδυναμία των τυφλών να δουν και να μιμηθούν τις κινήσεις των χειλιών, του στόματος και της γλώσσας, καθώς και οι χαρακτηριστικές κινήσεις των χεριών και του σώματος κατά τη διάρκεια της ομιλίας, καθιστά πιο δύσκολο για αυτούς να μάθουν και να χρησιμοποιούν σωστά την προφορική γλώσσα, με αποτέλεσμα να αναπτύσσουν συχνότερα διαταραχές λόγου και ομιλίας. Ωστόσο, η γλώσσα των τυφλών δεν είναι από τη φύση της ελαττωματική, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της αποκτάται μέσω της ακοής (Κοντογιάννη, 2002). Οι τυφλοί μπορούν να ωφεληθούν πολύ από την εκμάθηση ανάγνωσης και γραφής Braille, ένα σύστημα ανυψωμένων κουκκίδων που είναι μοναδικό για τους τυφλούς. Αυτό τους επιτρέπει να έχουν τα δικά τους βιβλία ανά πάσα στιγμή και τους βοηθά να έχουν ίση πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό, ανεξάρτητα από την όρασή τους. Επιπλέον, η γραφή Braille επιτρέπει στους τυφλούς να έχουν την ικανότητα να σκέφτονται πιο καθαρά, να επεξεργάζονται πληροφορίες πιο αποτελεσματικά και να επικοινωνούν πιο αποτελεσματικά (Alfonso & Flanagan, 2018).

Στην Ελλάδα, η εκπαίδευση για τα άτομα με προβλήματα όρασης παρέχεται κατά κύριο λόγο από εξειδικευμένα σχολεία και ιδρύματα που καλύπτουν τις ανάγκες τους. Αυτά τα ιδρύματα προσφέρουν υπηρεσίες όπως εκπαίδευση, κατάρτιση και αποκατάσταση, καθώς και υποστήριξη για τη συμμετοχή των ατόμων με προβλήματα όρασης στην κοινωνία (Παπακωνσταντίνου, 2012). Το εκπαιδευτικό σύστημα είναι ένας από τους βασικούς πυλώνες της κοινωνίας μας και αποτελεί ένα κλειδί για τη διαμόρφωση μιας ισότιμης και δίκαιης κοινωνίας. Ωστόσο, πολλοί άνθρωποι, όπως άτομα με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και αναπηρία, αντιμετωπίζουν εμπόδια και αποκλεισμό στην πρόσβαση στην εκπαίδευση (Zoniou-Sideri, 2000). Για να αντιμετωπιστεί αυτό το πρόβλημα, το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να επικεντρωθεί στην προσαρμογή και τη βελτίωση των δομών του, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η πρόσβαση σε μια εκπαίδευση υψηλής ποιότητας για όλους τους μαθητές, ανεξάρτητα από την καταγωγή, την κοινωνική τους θέση και τις ειδικές ανάγκες τους. Στην Ελλάδα λειτουργούν αρκετά σχολεία τυφλών και ατόμων με προβλήματα όρασης, όπως η Πανελλήνια Σχολή Τυφλών, το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών Θεσσαλονίκης και η Σχολή Τυφλών στην Αθήνα. Όλα αυτά τα σχολεία προσφέρουν εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και επαγγελματικής κατάρτισης (Κατσούλης, 2007).

Εκτός από την παραδοσιακή εκπαίδευση, τα τυφλά και τα άτομα με προβλήματα όρασης μπορούν επίσης να παρακολουθήσουν εξειδικευμένα σχολεία που παρέχουν εκπαίδευση στην κινητικότητα, τον προσανατολισμό και τις δεξιότητες ανεξάρτητης διαβίωσης. Αυτές οι δεξιότητες είναι απαραίτητες για τα άτομα με προβλήματα όρασης για να ζήσουν μια ικανοποιητική ζωή και να ενσωματωθούν στην κοινωνία (Massof et al., 2005). Η ελληνική κυβέρνηση έχει επίσης λάβει μέτρα για να διασφαλίσει ότι όλοι οι μαθητές έχουν ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με προβλήματα όρασης. Για παράδειγμα, το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας έχει ιδρύσει Τμήμα Ειδικής Αγωγής για την επίβλεψη και την προώθηση της εκπαίδευσης των μαθητών με αναπηρίες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με προβλήματα όρασης (Χριστοδούλου & Χριστόπουλος, 2016a).

Ένα από τα εξειδικευμένα εκπαιδευτικά περιβάλλοντα που απευθύνονται σε μη βλέποντα άτομα είναι το ΚΕΑΤ, όπως αναφέρθηκε και σε προηγούμενη ενότητα, το οποίο παρέχει εκπαίδευση σε τεχνικές Κινητικότητας – Προσανατολισμού (Κ-Π) και Δεξιότητες Καθημερινής Διαβίωσης (ΔΚΔ) σε μαθητές με αναπηρία όρασης. Η εκπαίδευση που προσφέρει το Τμήμα O-M & DLS είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της αυτονομίας σε άτομα με προβλήματα όρασης. Για έναν μαθητή με προβλήματα όρασης, οι δεξιότητες προσανατολισμού και κινητικότητας χρησιμοποιούνται κάθε στιγμή της ημέρας καθώς εξερευνούν το περιβάλλον τους και τελικά αλληλεπιδρούν με αυτό. Η χρήση ενός μπαστουνιού βοηθά το άτομο να αναγνωρίσει πιθανούς κινδύνους και να μετακινηθεί με ασφάλεια. Εφόσον οι μαθητές με προβλήματα όρασης δεν μπορούν να αποκτήσουν οπτικές πληροφορίες για το περιβάλλον τους, πρέπει να βασίζονται στις άλλες αισθήσεις τους, όπως η ακοή, η αφή και η όσφρηση. Οι προαναφερθείσες θεμελιώδεις δεξιότητες όχι μόνο βοηθούν τους μαθητές να έχουν πρόσβαση στο σχολείο, αλλά και τους προετοιμάζουν να ζήσουν και να εργαστούν ανεξάρτητα μια μέρα (Ζώνιου-Σιδέρη, 2011b).

Οι σχολικές μονάδες του ΚΕΑΤ του ελληνικού Υπουργείου Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων φιλοξενούνται σε μια εγκατάσταση που καλύπτει διάφορα έξοδα, όπως τα λειτουργικά έξοδα (ηλεκτρικό ρεύμα, θέρμανση, καθαριότητα κ.λπ.). Επιπλέον, το ΚΕΑΤ προσφέρει υπηρεσίες τροφοδοσίας σε μαθητές και παρέχει πρόσβαση σε εγκαταστάσεις όπως αίθουσα εκδηλώσεων και γυμναστήριο. Η Κοινωνική Υπηρεσία και το Τμήμα Μεταγραφής Βιβλίων Μπράιγ συνεργάζονται στενά με τις αρμόδιες υπηρεσίες των δημόσιων σχολείων. Υπάρχουν αρκετά σχολεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη που απευθύνονται ειδικά σε μαθητές που είναι τυφλοί ή έχουν άλλα προβλήματα όρασης. Αυτά τα σχολεία προσφέρουν εξειδικευμένα προγράμματα και υπηρεσίες για να βοηθήσουν αυτούς τους μαθητές να επιτύχουν (ΚΕΑΤ, 2023).

Το ΚΕΑΤ παρέχει στους μαθητές με προβλήματα όρασης οδηγίες για τεχνικές προσανατολισμού και κινητικότητας, καθώς και δεξιότητες καθημερινής ζωής. Η εκπαίδευση εστιάζεται στο άτομο και ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία, την οπτική οξύτητα, την αποδοχή μιας αναπηρίας και, κυρίως, τις δυνατότητες του ασκούμενου. Η εκπαίδευση περιλαμβάνει τις ακόλουθες δεξιότητες: Το Τμήμα Προσανατολισμού και Κινητικότητας διοργανώνει εκστρατείες για να ευαισθητοποιήσει το ευρύ κοινό σχετικά με ζητήματα προσβασιμότητας σε δημόσιους χώρους και κτίρια και παρέχει απτικούς χάρτες και άλλους πόρους για να βοηθήσει τα άτομα με προβλήματα όρασης να περιηγηθούν στο περιβάλλον τους. Το πρόγραμμα του Τμήματος υλοποιείται σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, καθώς και στα Γραφεία των Περιφερειακών Σωματείων σε Πάτρα, Θεσσαλονίκη και Ηράκλειο Κρήτης. Το πρόγραμμα πραγματοποιείται σε συνεργασία με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Τυφλών. Το πρόγραμμα καλύπτει τις τοπικές εκπαιδευτικές ανάγκες τόσο των μαθητών όσο και των ενηλίκων (Κοντογιάννη, 2002). Τέλος, ο σκοπός του μαθήματος Mobility Education, Orientation and Daily Living Skills είναι να βοηθήσει τα άτομα με προβλήματα όρασης να αναπτύξουν τις δεξιότητες και την αυτοπεποίθηση που χρειάζονται για να μετακινούνται ανεξάρτητα και να συμμετέχουν πλήρως στην κοινωνική ζωή. Το μάθημα στοχεύει επίσης να προσφέρει επαγγελματική αποκατάσταση για να βοηθήσει τα άτομα με προβλήματα όρασης να ανακτήσουν την ανεξαρτησία τους (Κοντογιάννη, 2002).

Επίσης από το ΚΕΑΤ παρέχεται εξατομικευμένη υποστήριξη διδασκαλίας, με τη μορφή φροντιστηρίων, σε μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου. Αυτό το πρόγραμμα δεν απευθύνεται μόνο σε μαθητές οικοτροφείων, αλλά σε όλους τους μαθητές των δημόσιων σχολείων. Οι καθηγητές σε αυτό το τμήμα διδάσκουν ποικίλα μαθήματα, όπως Μαθηματικά, Φυσική, Ελληνικά, Αγγλική Γλώσσα και Φυσική Αγωγή. Τα μαθήματα της Βιολογίας, της Φυσικής και της Γεωγραφίας διδάσκονται σε ειδικά διαμορφωμένες αίθουσες διδασκαλίας που είναι εξοπλισμένες με τα κατάλληλα οπτικά βοηθήματα, όπως ζωικά μοντέλα, πέτρες, ορυκτά κ.λπ. Υπάρχουν όργανα για πειράματα Φυσικής και Χημείας, καθώς και απτική γεωγραφική, χάρτες κ.λπ. Υπάρχει μια ειδική τάξη Ιστορίας και Πολιτισμού, όπου οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν απτικούς χάρτες και ιστορικά εκμαγεία αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής τέχνης για να εμβαθύνουν την κατανόησή τους για τον ελληνικό πολιτισμό μέσω της απτικής εμπειρίας. Στόχος αυτού του τμήματος είναι να βελτιώσει τις γνώσεις, τις δεξιότητες και τις ικανότητες των μαθητών και να διευρύνει τα ταλέντα τους. Ως εκ τούτου, οι δάσκαλοι σε αυτό το τμήμα συνεργάζονται στενά με τους δασκάλους των δημόσιων σχολείων, για να διασφαλίσουν ότι οι μαθητές όχι μόνο λαμβάνουν πλήρη εκπαίδευση, αλλά έχουν και την ευκαιρία να επιτύχουν στη σχολική ζωή (ΚΕΑΤ, 2023).

Άλλο τμήμα του ΚΕΑΤ παρέχει εξειδικευμένη φροντίδα σε βρέφη με προβλήματα όρασης από τη γέννηση έως την ηλικία των πέντε ετών. Το Τμήμα Συμβουλευτικής παρέχει υποστήριξη σε οικογένειες με παιδιά που έχουν ειδικές ανάγκες, ξεκινώντας από τον πρώτο χρόνο της ζωής τους. Αυτή η υποστήριξη περιλαμβάνει αξιολόγηση των δεξιοτήτων των παιδιών, αναφορά δυσκολιών και καθοδήγηση σχετικά με τον καλύτερο τρόπο υποστήριξης της ανάπτυξης του παιδιού. Επιπλέον, το τμήμα εργάζεται για την ένταξη των παιδιών στην ευρύτερη κοινωνία μέσω διαδικασιών κοινωνικοποίησης. Το Τμήμα Ανάπτυξης και Εκπαίδευσης προσφέρει εκπαιδευτικό πρόγραμμα για παιδιά 3-5 ετών, το οποίο πραγματοποιείται στους χώρους του Κέντρου καθημερινά από τις 8 το πρωί έως τις 12 το μεσημέρι κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους. Το πρόγραμμα καλύπτει τις ανάγκες των παιδιών και των οικογενειών τους και περιλαμβάνει συνεδρίες που πραγματοποιούνται σε σπίτια παιδιών. Η συχνότητα των συνεδριών εξαρτάται από τις ανάγκες τους. Το τμήμα ασχολείται επίσης με την έρευνα για την ανάπτυξη και την εκπαίδευση των παιδιών. Τα τελευταία 30 χρόνια, το Τμήμα έχει συνεργαστεί με περισσότερες από 200 οικογένειες παιδιών με προβλήματα όρασης και άλλες αναπηρίες, συμπεριλαμβανομένων των νοητικών αναπηριών, της κώφωσης και του αυτισμού (ΚΕΑΤ, 2023).

Το Τμήμα Φυσικής Αγωγής και Αθλητικών Δραστηριοτήτων του ΚΕΑΤ είναι αρμόδιο για την παροχή φυσικής αγωγής και αθλητικών δραστηριοτήτων εντός του σχολείου. Σκοπός αυτού του τμήματος είναι να συμβάλει στη σωματική και πνευματική ανάπτυξη των μαθητών και να τους βοηθήσει να αναπτύξουν τις δεξιότητες και τις συνήθειες που χρειάζονται για να συμμετέχουν παραγωγικά στην κοινωνία. Αυτό γίνεται μέσα από ποικίλες κινητικές και αθλητικές δραστηριότητες, που στοχεύουν στην προώθηση της αυτονομίας, της κοινωνικής αποδοχής και της καλλιέργειας ορισμένων σωματικών και πνευματικών ικανοτήτων. Η Μονάδα Θεσσαλονίκης παρέχει τη δυνατότητα σε μαθητές και τρόφιμους του Οικοτροφείου να χρησιμοποιούν τους χώρους των αθλητικών συλλόγων «ΠΥΡΣΟΣ» και να συμμετέχουν και να ασκούνται (ΚΕΑΤ, 2023).

Το Τμήμα Διδασκαλίας Μπράιγ του ΚΕΑΤ προσφέρει ένα πρόγραμμα πιστοποίησης για όσους ενδιαφέρονται να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν σε Μπράιγ. Αυτό το τμήμα προσφέρει δωρεάν διδασκαλία Braille σε βλέποντες επαγγελματίες διαφορετικών ειδικοτήτων, φοιτητές, εκπαιδευτικούς και άλλο εκπαιδευτικό προσωπικό υποστήριξης (ψυχολόγους, λογοθεραπευτές, εργοθεραπευτές κ.λπ.) που επιθυμούν ή ήδη να εργαστούν με άτομα με προβλήματα όρασης. Στην Ελλάδα, το μοναδικό Πιστοποιημένο Εξεταστικό Κέντρο Συστήματος Μπράιγ, που είναι αναγνωρισμένο από την κυβέρνηση, είναι το ΚΕΑΤ. Οι εκπαιδευόμενοι του ΚΕΑΤ, καθώς και οι εκπαιδευόμενοι αρμόδιων ιδρυμάτων ή κυβερνητικών φορέων, μπορούν να δώσουν εξετάσεις για να λάβουν επίσημη πιστοποίηση (ΚΕΑΤ, 2023).

Το ΚΕΑΤ παράγει επίσης και διανέμει βιβλία για όλα τα επίπεδα της δημόσιας εκπαίδευσης, τόσο στα αγγλικά όσο και στα γαλλικά. Αυτά τα βιβλία περιλαμβάνουν σχολικά βιβλία, παιδική λογοτεχνία και βιβλία Μπράιγ. Το ΚΕΑΤ στέλνει αυτά τα βιβλία σε σχολεία και γονείς παιδιών με προβλήματα όρασης, δωρεάν, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Τα βιβλία Braille είναι σχεδιασμένα για μαθητές δημοτικού, γυμνασίου και γυμνασίου. Περιέχουν απτικές εικόνες και χάρτες, καθώς και εκδόσεις Μπράιγ μαθηματικών εξισώσεων και γεωμετρικών σχημάτων. Πολλά βιβλία για τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι διαθέσιμα σε μορφή ήχου (Mp3), η οποία μπορεί να είναι χρήσιμη για μαθητές με προβλήματα όρασης. Το Κέντρο παράγει επίσης ηχητικά βιβλία για μαθητές με πρόσθετες αναπηρίες όπως δυσλεξία, νοητική υστέρηση. Όλα τα ακαδημαϊκά εγχειρίδια είναι πλέον διαθέσιμα τόσο σε μορφή ήχου όσο και σε μορφή κειμένου, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν από συσκευές ανάγνωσης οθόνης ή να εκτυπωθούν σε γραφή Braille εάν είναι απαραίτητο (ΚΕΑΤ, 2023).

Το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών εκτελεί και μουσικά προγράμματα. Η μελέτη μουσικών οργάνων (πιάνο, κιθάρα, μπουζούκι) βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν τις μουσικές τους δεξιότητες και να κατανοήσουν τη θεωρία πίσω από τη μουσική. Επιπλέον, το τραγούδι βοηθά τους μαθητές να αναπτύξουν το φωνητικό τους εύρος και τον έλεγχο. Τέλος, η προετοιμασία των μαθητών με προβλήματα όρασης για να λάβουν μέρος στις εξετάσεις για τα μουσικά σχολεία βοηθά να διασφαλιστεί ότι θα έχουν την ευκαιρία να συνεχίσουν τα μουσικά τους πάθη. Ο μαθητής σίγουρα μπορεί να επωφεληθεί από τη μουσική με πολλούς τρόπους. Προάγει την ψυχική δραστηριότητα και την ψυχική υγεία, μειώνει το στρες και ανακουφίζει από τον πόνο, ενισχύει τη δημιουργικότητα, επηρεάζει θετικά τη μνήμη, δημιουργεί αίσθηση επιτυχίας και διασκεδάζει (ΚΕΑΤ, 2023).

Το «Εργαστήρι Ειδικού Οπτικού Υλικού» του ΚΕΑΤ ιδρύθηκε το 1999 σε συνεργασία με το Ελληνικό Υπουργείο Παιδείας, Έρευνας και Θρησκευμάτων. Πρωταρχικός στόχος του είναι η διευκόλυνση της εκπαιδευτικής διαδικασίας για άτομα με προβλήματα όρασης και τυφλούς κωφούς μαθητές. Οι τομείς δραστηριοτήτων είναι: Η δημιουργία οπτικού υλικού (π.χ. απτικές εικόνες, χάρτες, μοντέλα) για χρήση στην εκπαίδευση μπορεί να βοηθήσει στη βελτίωση της κατανόησης του προγράμματος σπουδών, του περιβάλλοντος και της κινητικότητας. Αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει την αναζήτηση κατάλληλων υλικών και μεθόδων, την κατασκευή των υλικών και στη συνέχεια την αναπαραγωγή τους σε επαρκείς ποσότητες για όλους τους μαθητές (ΚΕΑΤ, 2023).

Τα τελευταία χρόνια, η τεχνολογία διαδραματίζει ολοένα και πιο σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση των ατόμων με προβλήματα όρασης. Οι βοηθητικές τεχνολογίες, όπως οι συσκευές ανάγνωσης οθόνης και οι οθόνες Braille, έχουν καταστήσει δυνατή σε μαθητές με προβλήματα όρασης να έχουν πρόσβαση και να συμμετέχουν σε διαδικτυακή μάθηση και άλλους ψηφιακούς πόρους. Συνολικά, ενώ υπάρχει ακόμη κάποια πρόοδος που πρέπει να γίνει, η εκπαίδευση για τα άτομα με προβλήματα όρασης στην Ελλάδα έχει βελτιωθεί πολύ και συνεχίζει να βελτιώνεται. Με την υποστήριξη εξειδικευμένων ιδρυμάτων, κυβερνητικών πρωτοβουλιών και τεχνολογικών προόδων, τα άτομα με προβλήματα όρασης στην Ελλάδα έχουν πρόσβαση σε εκπαίδευση και κατάρτιση που μπορούν να τους βοηθήσουν να ζήσουν ικανοποιητική ζωή και να συνεισφέρουν στην κοινωνία (Κατσούλης, 2007). Το ΚΕΑΤ παρέχει Τμήματα Πληροφορικής και στις δύο Μονάδες (Αθήνα και Θεσσαλονίκη) που προσφέρουν εκπαίδευση σε άτομα με προβλήματα όρασης σε αίθουσα υπολογιστών που είναι εξοπλισμένη συσκευές τελευταίας τεχνολογίας. Αυτό το δωμάτιο πληροί όλες τις απαραίτητες απαιτήσεις, όπως σαρωτές, μεγεθυντικούς φακούς CCTV, οθόνες Μπράιγ, εκτυπωτή Μπράιγ, προγράμματα αναγνώρισης και μεγέθυνσης οθόνης, αναγνώριση ομιλίας, πληκτρολόγηση ήχου, συνθέτης ομιλίας κ.λπ. Επίσης, η Μονάδα Θεσσαλονίκης διαθέτει Πιστοποιημένο Εξεταστικό Κέντρο ECDL, το οποίο είναι το μοναδικό Πιστοποιημένο Κέντρο για άτομα με προβλήματα όρασης. Το Τμήμα Παιδείας ικανοποιεί τις ανάγκες μαθητών και ενηλίκων παρέχοντάς τους πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση. (ΚΕΑΤ, 2023).

Επιπλέον, υπάρχει και το Ειδικό Σχολείο Τυφλών Αθηνών συνεργάζεται με δύο γειτονικά γενικά σχολεία για να προσφέρει σε ορισμένους μαθητές πρόσβαση στα κανονικά σχολικά μαθήματα με την υποστήριξη ενός δασκάλου ειδικής αγωγής, σύμφωνα με το μοντέλο της παράλληλης στήριξης. Μέχρι στιγμής, η εμπειρία έχει δείξει ότι η επίτευξη των στόχων ένταξης εξαρτάται από το πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα της όρασης, καθώς και από την ιδιοσυγκρασία του ατόμου (Κατσούλης, 2007). Οι περισσότεροι μαθητές στα γενικά σχολεία τείνουν να είναι κοινωνικά απομονωμένοι. Για παράδειγμα, στα διαλείμματα στο σχολείο, οι μαθητές με προβλήματα όρασης συνήθως μένουν μόνοι χωρίς να συμμετέχουν σε δραστηριότητες όπως ποδόσφαιρο, μπάσκετ, κρυφτό κ.λπ. Ωστόσο, αυτή η κατάσταση δεν συμβαίνει μόνο στα δημοτικά σχολεία, αλλά και στα σχολεία της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, και αυτός είναι ένας από τους λόγους , σύμφωνα με τον οποίο μαθητές με προβλήματα όρασης ζητούν την ίδρυση ειδικής δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και λυκείου τυφλών.

Όσον αφορά τα εκπαιδευτικά βοηθήματα και την υποστηρικτική τεχνολογία, ο βοηθητικός εξοπλισμός είναι καλύτερος στα ειδικά σχολεία επειδή χρησιμοποιείται σε τακτική βάση. Αντίθετα, οι μαθητές με προβλήματα όρασης στα γενικά σχολεία δεν χρησιμοποιούν συχνά υποστηρικτική τεχνολογία. Αυτή η κατάσταση οδήγησε σε περιορισμό των δημόσιων πόρων για τον εξοπλισμό που χρειάζεται ένα κανονικό σχολείο για την υποστήριξη ενός μαθητή με προβλήματα όρασης. Ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα που επηρεάζει σημαντικά την εκπαίδευση των Ελλήνων τυφλών μαθητών είναι η έλλειψη σχολικών βιβλίων στη γραφή Braille. Όλα τα εγχειρίδια πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης άλλαξαν πρόσφατα. Ωστόσο, δεν έχουν μεταφραστεί ακόμη στη γραφή Braille. Το πρόβλημα είναι περισσότερο για τους φοιτητές που σπουδάζουν σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον χωρίς αποκλεισμούς από ό,τι για μαθητές ειδικών σχολείων που μπορούν ακόμα να χρησιμοποιήσουν τα παλιά τους σχολικά βιβλία έως ότου τα νέα μετατραπούν σε Braille (Κατσούλης, 2007).

Αντιστοίχως, στη υπάρχει το “SUN” Σχολείο για Τυφλούς στη Βόρεια Ελλάδα (SBNG) (Σχολή τυφλών ‘’Ο Ήλιος’’). Πρόκειται για τη μοναδική ιδρυματική μονάδα στην περιοχή της Βόρειας Ελλάδας που φιλοξενεί και εκπαιδεύει ανθρώπους με προβλήματα όρασης. Διατίθενται υπηρεσίες όπως: Προσανατολισμός και Δεξιότητες Καθημερινής Ζωής, Βιβλιοθήκη Μιλούμενων Βιβλίων, Συμβουλευτική Απασχόλησης και Σταδιοδρομίας, Υπηρεσία Κοινωνικών Λειτουργών και άλλες. Επίσης, το συγκεκριμένο σχολείο παρέχει μαθήματα για τον κώδικα Braille σε εκπαιδευτικούς και μαθητές από ειδική και γενική εκπαίδευση. Το Σχολείο Τυφλών «Ο ΗΛΙΟΣ», λοιπόν, παρέχει στέγαση και διάφορα προγράμματα για άτομα ηλικίας 5-20 ετών που οι οικογένειες τους ζουν σε συνθήκες φτώχειας στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Αυτά τα προγράμματα περιλαμβάνουν μαθήματα ξένων γλωσσών, εκπαίδευση προσανατολισμού και χειρισμού, φυσική αγωγή, γλυπτική και μουσική. Τα εργαστήρια επαγγελματικής κατάρτισης στο σχολείο διδάσκουν καλαθοπλεκτική, υφαντική, πλέξιμο, αγγειοπλαστική-γλυπτική και παρέχουν στους κρατούμενους την ευκαιρία να συμμετάσχουν στην παραγωγική διαδικασία μετά από ένα στάδιο εκπαίδευσης. Η Σχολή Τηλεφωνικών Χειριστών λειτουργεί από το 1968 στα πλαίσια του σχολείου και διδάσκει στους μαθητές τη γραφή Braille, τη γραφομηχανή, την αγγλική τηλεφωνική ορολογία και τη θεωρία της τηλεφωνίας. Προσφέρονται επίσης μαθήματα γενικού ενδιαφέροντος. Για να εγγραφούν στη σχολή οι μαθητές πρέπει να έχουν απολυτήριο Λυκείου ή ισότιμο απολυτήριο τεχνικής σχολής αναγνωρισμένο από το κράτος (ICEVI, 2023).

Η εκπαίδευση όλων των παιδιών, συμπεριλαμβανομένων και των μη βλεπόντων, αποτελεί καίριο ζήτημα που αφορά σε μεγάλο βαθμό τους γονείς αυτών των παιδιών. Η Πανελλήνια Ένωση “ΑΜΙΜΟΝΗ” ιδρύθηκε το 1993 και μέσω αυτής οι γονείς και οι κηδεμόνες παιδιών με οπτική και άλλες πολλές αναπηρίες μπορούν να υπερασπιστούν καλύτερα τα δικαιώματα των παιδιών τους. Είναι μια μη κερδοσκοπική οργάνωση και ο κύριος στόχος της είναι η εκπαίδευση και η αποκατάσταση παιδιών με προβλήματα όρασης και πολλαπλών αναπηριών. Επίσης, η ένωση υποστηρίζει κοινωνικά και ψυχολογικά τις οικογένειες των παιδιών αυτών, δημιουργώντας εκπαιδευτικά προγράμματα για αυτά και ταυτόχρονα ευαισθητοποιώντας την κοινωνική γνώμη για την αξία και το δικαίωμα ίσων ευκαιριών για τα παιδιά (ICEVI, 2023).

Την ίδια χρονιά ιδρύθηκε και το Ελληνικό Κέντρο Κινητικότητας και Προσανατολισμού (ΚΕ.ΚΙ.ΠΡΟ.), ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που παρέχει μαθήματα και εκπαιδευτικά προγράμματα για άτομα με προβλήματα όρασης από το 1993. Μερικά από τα μαθήματα που προσφέρονται περιλαμβάνουν εκπαίδευση κινητικότητας και προσανατολισμού, κατασκευή απτικών χαρτών και εκπαίδευση δεξιοτήτων χειρισμού ηλεκτρονικού υπολογιστή. Η οργάνωση προσφέρει επίσης υποστήριξη για οικογένειες τυφλών και εκπαίδευση για νέους που θέλουν να εξελιχθούν ως εκπαιδευτές κινητικότητας και προσανατολισμού (Κοντογιάννη, 2002).

Στη χώρα μας, λοιπόν, υπάρχουν κάποιες εκπαιδευτικές δομές αφιερωμένες στην εκπαίδευση, τη στήριξη και τη μέριμνα για τα μη βλέποντα άτομα. Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι οι δομές αυτές αμβλύνουν τις δυσκολίες που βιώνουν τα άτομα αυτά. Ωστόσο, παρά τις πολύ αξιόλογες αυτές προσπάθειες, στην ελληνική πραγματικότητα τα μη βλέποντα άτομα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις στην καθημερινότητά τους που δυσχεραίνουν πληθώρα πτυχών στη ζωή τους.

Μία από τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι μαθητές με προβλήματα όρασης στην Ελλάδα είναι η έλλειψη προσβάσιμου ψηφιακού περιεχομένου. Παρόλο που υπάρχουν υποστηρικτικές τεχνολογίες που μπορούν να μετατρέψουν κείμενο σε ομιλία ή σε γραφή Braille, δεν είναι όλοι οι ιστότοποι ή οι ψηφιακές πλατφόρμες σχεδιασμένες έτσι ώστε να είναι προσβάσιμες. Αυτό μπορεί να δημιουργήσει σημαντικά εμπόδια για τους φοιτητές με προβλήματα όρασης, οι οποίοι μπορεί να δυσκολεύονται να έχουν πρόσβαση στο υλικό των μαθημάτων ή να ολοκληρώσουν ηλεκτρονικές εργασίες. Εκτός από την εκπαίδευση, το Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών παρέχει επίσης υπηρεσίες επαγγελματικής κατάρτισης και τοποθέτησης σε θέσεις εργασίας για άτομα με προβλήματα όρασης. Οι υπηρεσίες αυτές έχουν σχεδιαστεί για να βοηθήσουν τα άτομα με προβλήματα όρασης να αποκτήσουν τις δεξιότητες και τις γνώσεις που χρειάζονται για να εξασφαλίσουν ουσιαστική απασχόληση και να συνεισφέρουν στην κοινωνία. Το Κέντρο προσφέρει επίσης υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης και συμβουλευτικής για να βοηθήσει τα άτομα με προβλήματα όρασης να αντιμετωπίσουν τις συναισθηματικές και κοινωνικές προκλήσεις που συχνά συνοδεύουν την οπτική αναπηρία (Zoniou-Sideri, 2000. Νάκα, 2019).

Μια άλλη πρόκληση που αντιμετωπίζουν τα άτομα με προβλήματα όρασης στην Ελλάδα είναι η πρόσβαση σε μεταφορικά μέσα. Τα μέσα μαζικής μεταφοράς μπορεί να είναι δύσκολο για τα άτομα με προβλήματα όρασης να πλοηγηθούν ανεξάρτητα, γεγονός που μπορεί να περιορίσει την ικανότητά τους να συμμετέχουν στην εκπαίδευση, την εργασία και τις κοινωνικές δραστηριότητες. Για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος, ορισμένοι οργανισμοί στην Ελλάδα προσφέρουν υπηρεσίες μεταφοράς ειδικά σχεδιασμένες για άτομα με προβλήματα όρασης. Οι υπηρεσίες αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν εξειδικευμένα οχήματα, εκπαιδευμένους οδηγούς και εξατομικευμένη βοήθεια. Συνολικά, η εκπαίδευση για τα άτομα με προβλήματα όρασης στην Ελλάδα έχει διανύσει μεγάλη πρόοδο τα τελευταία χρόνια, χάρη στις προσπάθειες εξειδικευμένων φορέων, τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες και την πρόοδο της τεχνολογίας. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη δουλειά που πρέπει να γίνει για να διασφαλιστεί ότι τα άτομα με προβλήματα όρασης έχουν ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση, την απασχόληση και άλλες ευκαιρίες. Συνεχίζοντας να επενδύει στην εκπαίδευση και τις υπηρεσίες αποκατάστασης για τα άτομα με προβλήματα όρασης, η Ελλάδα μπορεί να βοηθήσει τα άτομα αυτά να ζήσουν μια ικανοποιητική ζωή και να συνεισφέρουν στην κοινωνία (Δράκος, 2002)

Μετάβαση στο περιεχόμενο